ক্ষমতা-নেতা-জনপ্ৰিয়তা-জনতা
নিৰ্বাচনৰ ফলাফলক লৈ কৰা গুণা-গঠাৰ এক সুকীয়া মজা আছে৷ নিৰ্বাচনক গণতন্ত্ৰৰ মহান উৎসৱ বুলি কোৱা হয়৷ উৎসৱত ভোট বিচৰা ৰাজনীতিকসকলে প্ৰধান ভূমিকা পালন কৰে– আমাৰ বিহুৰ সাংস্কৃতিক সন্ধিয়াৰ ‘বিশেষ আকৰ্ষণ’সকলৰ দৰে, আৰু ভোটদাতা নাগৰিকে বিহুতলীৰ দৰ্শক-শ্ৰোতাৰ দৰে গৌণ ভূমিকা পালন কৰে৷ কিন্তু ভোট বিচৰা আৰু ভোট দিয়াসকলৰ সম্পৰ্ক দৰ্শক আৰু পৰিৱেশকৰ দৰে হয়ো আৰু নহয়ো৷ অতি প্ৰতিভাৱান শিল্পী এজনেও আৰম্ভণিতে দৰ্শক-শ্ৰোতাৰ মনত ৰেখাপাত কৰি, হূদয় জয় কৰি তেওঁৰ গুণমুগ্ধৰ সংখ্যা ক্ৰমান্বয়ে বঢ়াব লগা হয়৷ আৰু এই প্ৰক্ৰিয়াটো যদি শিল্পীজনে নিৰৱচ্ছিন্নভাৱে চলাই গৈ থাকি গুণমুগ্ধৰ সংখ্যা বঢ়াই গৈ থাকিব পাৰে, তেতিয়া তেওঁ এজন বিখ্যাত, প্ৰখ্যাত, তাৰকা, হাৰ্টথ্ৰব-চেলিব্ৰিটী হৈ পৰে৷ ইয়াৰ পাছত তেওঁ বিখ্যাত বাবেই বিখ্যাত হৈ গৈ থাকে, চেলিব্ৰিটী বাবেই আকৰ্ষণৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হৈ থাকে৷ তেওঁৰ প্ৰেমিক-প্ৰেমিকাৰ লগতে তেওঁৰ ঘৰৰ কুকুৰটোৰ প্ৰতিও মানুহ আকৰ্ষিত হৈ পৰে৷ শিল্পীৰ লগতে ভোট বিচৰা ৰাজনীতিকসকলৰো এনে হাৰ্টথ্ৰব চেলিব্ৰিটী হ’বলৈ তীব্ৰ হেঁপাহ৷ চেলিব্ৰিটী ৰাজনীতিক হ’ব পাৰিলে ভোট পোৱা সহজ হৈ পৰে৷
দক্ষিণ ভাৰতত এম জি আৰ, জয়াললিতা, এন টি আৰ আদিৰ দৰে চিনেমাৰ তাৰকাসকলে ৰাজনীতিত ভৰি দি অতি কম সময়ৰ ভিতৰতে ক্ষমতা দখল কৰিছিল৷ চিনেমাৰ নায়ক-নায়িকাক তামিলনাডু, অন্ধ্ৰপ্ৰদেশৰ ৰাইজে বাস্তৱ জীৱনতো নায়কৰ আসনত প্ৰতিষ্ঠা কৰি দেশৰ শাসনৰ বাঘজৰী তেওঁলোকৰ হাতত তুলি দিছিল৷ এম জি আৰ, এন টি আৰ তামিল আৰু তেলেগু জাতীয়তাবাদ আৰু জাতীয়তাবাদী ৰাজনীতিৰ মূল কাণ্ডাৰী হৈ পৰিছিল৷ দক্ষিণ ভাৰতত দেখা এই পৰিঘটনাৰ কিন্তু ভাৰতৰ আন ঠাইত পুনৰাবৃত্তি ঘটা নাছিল৷ বহু চিনেমাৰ নায়ক-নায়িকা ৰাজনীতিলৈ আহিছিল, এতিয়াও আহি আছে, কিন্তু কোনেও দক্ষিণ ভাৰতৰ দৰে দপ্দপাব পৰা নাই৷
তাৰো আগতে ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনে মহাত্মা গান্ধী, নেহৰু, বল্লভভাই পেটেল, মৌলানা আবুল কালাম আজাদ আদিৰ দৰে নেতাক জাতীয় নায়কত পৰিণত কৰিছিল৷ মহাত্মা গান্ধী সক্ৰিয় নিৰ্বাচনী ৰাজানীতিলৈ নাহিল৷ জৱাহৰলাল নেহৰু এজন তাৰকা চেলিব্ৰিটীৰ দৰেই জনপ্ৰিয় আছিল আৰু একে সময়তে তেওঁ ভাৰতৰ জাতীয় নায়কো আছিল৷ ১৯৫২, ১৯৫৭ আৰু ১৯৬২ চনৰ সাধাৰণ নিৰ্বাচনত তেওঁৰ জনপ্ৰিয়তাৰে কংগ্ৰেছক জয়যুক্ত কৰাইছিল৷
গণ আন্দোলনে নেতৃত্বৰ গুণ থকাসকলক জনপ্ৰিয় নেতাত পৰিণত কৰে, একেদৰে শিল্প-সংস্কৃতিয়েও প্ৰতিভা থকাজনক জনপ্ৰিয় তাৰকাত পৰিণত কৰে৷ আৰু এই দুয়োধৰণৰ লোকে গণতন্ত্ৰত ক্ষমতা দখল কৰিব পাৰে৷ কাৰণ একমাত্ৰ গণতন্ত্ৰত সৈন্য-সামন্ত গোটাই ৰক্তক্ষয়ী যুদ্ধত জয়ী হৈ বা বিপ্লৱৰ জৰিয়তে শাসকক ওফৰাই ক্ষমতা দখল কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই৷ ৰাইজৰ ভোটেৰেই ইয়াত ক্ষমতা দখল কৰিব পাৰি৷ ৰাইজে কোনোদিনে নাম নুশুনাজনতকৈ ইতিমধ্যে জনপ্ৰিয় লোকক ভোট দিয়াৰ সম্ভাৱনা অধিক৷ ইয়াৰ বহু উদাহৰণ আছে৷ অসম আন্দোলনে ‘আছু’ৰ নেতৃত্বক বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা পোনে পোনে দিছপুৰৰ মন্ত্ৰী-বিধায়কৰ আৱাসলৈ পঠাইছিল৷
কিন্তু নেতৃত্বৰ গুণ থাকিলেও জনপ্ৰিয় নেতাৰ স্থানত অধিষ্ঠিত কৰিবলৈ অনবৰত স্বাধীনতা আন্দোলন বা বিদেশী বহিষ্কাৰ আন্দোলন চলি নাথাকে৷ গতিকে আন সময়ত নেতা হ’বলৈ আৰু জনপ্ৰিয়তা অৰ্জন কৰিবলৈ ইছ্যু নিৰ্মাণ কৰিব লাগে৷ ইছ্যুটো বাস্তৱো হ’ব পাৰে আৰু কাল্পনিকো হ’ব পাৰে৷ মূল কথাটো হ’ল, সেই ইছ্যুটোৱে গঢ়ি তোলা কাহিনীটো ৰাইজৰ মাজত জনপ্ৰিয় হৈছেনে নাই? সেই কাহিনীটোৰ ভিত্তিত আন্দোলন গঢ়ি তুলি ৰাজনীতি কৰিব পাৰিনে নোৱাৰি? নেতা সৃষ্টি কৰিব পাৰিনে নোৱাৰি? ৰাইজে ভোট দিবনে নিদিয়ে?
ইছ্যু গঢ়ি উঠক নুঠক পাঁচ বছৰৰ মূৰত নিৰ্বাচন আহে৷ গতিকে কেতিয়াবা ইছ্যু অবিহনেই নিৰ্বাচন খেলিব লগা হয়৷ ভাৰতত প্ৰতিটো সমষ্টিৰে নিজস্ব জাতি-বৰ্ণ-ধৰ্মৰ সুকীয়া জনগাঁথনি থাকে, স্থানীয় সমস্যা থাকে৷ সামগ্ৰিকভাৱে একো ইছ্যু নাথাকিলে এই স্থানীয় জনগাঁথনি আৰু স্থানীয় সমস্যাবোৰেই সেই সমষ্টিটোত আটাইতকৈ ডাঙৰ ইছ্যু হৈ পৰে৷ এইবাৰৰ সাধাৰণ নিৰ্বাচনত কোনো এটা ইছ্যুৱেই সৰ্বভাৰতীয় আকাৰ ধাৰণ নকৰিলে৷ শাসনাধিষ্ঠিত বিজেপিয়ে তামাম চেষ্টাৰ পাছতো ‘মোদী কি গেৰাণ্টী’, ৰাম জন্মভূমি, বিশ্বৰ তৃতীয় বৃহৎ অৰ্থনীতি হোৱাৰ গৌৰৱ আদিৰ এটাকো দেশজোৰা ইছ্যুৰ ৰূপ দিয়াত সফল নহ’ল৷ বিপৰীতে কোনোমতে জোৰা-টাপলি মাৰি গঢ়ি উঠা ‘ইণ্ডিয়া’ জোঁটৰ, [বিজেপিয়ে যিটো জোঁটৰ নামটো লওঁতেও ‘ইণ্ডি-এলায়েঞ্চ’ বুলিহে কয়] কোনো সৰ্বভাৰতীয় ইছ্যু গঢ়ি তুলি স্থাপন কৰাৰ সময় নাছিল৷ গতিকে ইতিমধ্যে ভোট দিয়াসকলে হিন্দুত্ব ৰক্ষাৰ বাবে, হিন্দুৰাষ্ট˜ প্ৰতিষ্ঠাৰ বাবে ভোট দিলেনে সংবিধান ৰক্ষা কৰাৰ বাবে আৰু গণতন্ত্ৰ ৰক্ষাৰ বাবে ভোট দিলে, সেই অতি আকৰ্ষণীয় প্ৰশ্নটোৰহে উত্তৰ ইভিএম মেচিনত বন্দী হৈ আছে৷ আৰু আহিব লগা তিনিটা পৰ্যায়ত ভোটাৰে ইয়াৰ কোনটো কাৰণত বা কোনটো ইছ্যুত ভোট দিব তাৰো কোনো উমান কোনেও পোৱা নাই৷
এইবাৰৰ নিৰ্বাচনটোত সেয়েহে ৰাজনৈতিক দল আৰু ইছ্যুতকৈ ভোটাৰেহে গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু আৰ্ষণীয় ভূমিকা পালন কৰিছে৷ বেছিভাগ ঠাইতেই ভোটদানৰ হাৰ নিম্ন, যিসকলে ভোট দিবলৈ নাহিল তেওঁলোকেও ভোট নিদিয়াকৈয়েই এইবাৰ এটা বৃহৎ ভূমিকাত অৱতীৰ্ণ হৈছে৷ ভোট দিলে তেওঁলোকে কাক দিলেহেঁতেন অৰ্থাৎ কোনটো দলৰ ভোট কমিল? তেওঁলোকে কিয় ভোট দিবলৈ নাহিল? শেষ বিচাৰত এইবাৰৰ নিৰ্বাচনত মূল তাৰকা অগণন নামহীন সাধাৰণ ভোটাৰ– অন্তত কোনোবাই শাসন ক্ষমতা দখল কৰি তেওঁলোকক অনামী জনতাৰূপে পাঁচ বছৰলৈ পুনৰ পাহৰি পেলোৱালৈ৷