মঙহৰ পেৰাডক্স

লেখিকা মেলানি জয়ৰ এখন কিতাপৰ নাম হৈছে, ‘why we love dogs, eat pigs and wear cows’৷ অৰ্থাৎ আমি কিয় কুকুৰক মৰম কৰোঁ, আনহাতে গাহৰিৰ মঙহ খাই ভাল পাওঁ আৰু গৰুৰ চামৰাৰ সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰোঁ৷ এক বিৰোধাভাষ নহয়নে? অলপতে অসমত হোটেল-ৰেস্তোৰাঁকে ধৰি কোনো ৰাজহুৱা স্থানত গো-মাংস ভক্ষণ বে-আইনী কৰা হৈছে৷ মুখ্যমন্ত্ৰীয়ে স্পষ্টকৈ কৈছে, ‘অসমত হোটেল, ৰেস্তোৰাঁত নচলিব গো-মাংস৷ কোনো ৰাজহুৱা উৎসৱ-পাৰ্বণৰ লগতে ৰাজহুৱা স্থানত গো-মাংস ভক্ষণত আমি বাধা আৰোপ কৰিছোঁ৷’ এই নিষিদ্ধকৰণে সৃষ্টি কৰা বিতৰ্কই জন্তুক খাদ্য হিচাপে গ্ৰহণ কৰাৰ মানৱীয় মনস্তত্ত্বক আকৌ এবাৰ আলোচনালৈ আনিবলৈ সুযোগ দিছে৷ গো-মাংস খোৱাত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰাটোৱে সাংস্কৃতিক আৰু ধৰ্মীয় বিশ্বাস, খাদ্যৰ ব্যক্তিগত পছন্দ, আৰু নৈতিক বিবেচনাৰ মাজত থকা জটিল আন্তঃক্ৰিয়াৰ প্ৰক্ৰিয়াটোক প্ৰতিফলিত কৰে৷ হিন্দু সংখ্যাগৰিষ্ঠ গৰুক পূজা কৰা ভাৰতত গো-মাংস খোৱাটো এটা বিতৰ্কিত বিষয়৷ আমি কি খাম-নাখাম সেইটো ব্যক্তিগত স্বাধীনতাৰ বিষয় হ’লেও এই স্বাধীনতা সমাজ আৰু সংস্কৃতি সাপেক্ষেহে বৰ্তি থাকে৷ টাইৱানে ২০১৭ চনত কুকুৰ আৰু মেকুৰী খোৱাত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছিল৷ বহু দেশত কুকুৰ আৰু মেকুৰীক খাদ্যৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰাৰ নজিৰ আছে৷ এনিমেল ৰাইট এক্টিভিষ্টসকলৰ অক্লান্ত প্ৰচেষ্টাত এই জন্তুবোৰৰ সংৰক্ষণ সম্ভৱ হৈছে৷ এটা প্ৰশ্ন উত্থাপিত হ’ব পাৰে,  কেৱল গো-মাংসৰ ওপৰত নিষেধাজ্ঞা কিয় ! কেৱল এবিধ জন্তুৰ মঙহৰ ওপৰত নিষেধাজ্ঞাত ধৰ্মীয় আৰু ৰাজনৈতিক উদ্দেশ্যপ্ৰণোদিতৰ কথা অস্পষ্ট নহয়৷ অৱশ্যে, আন জীৱ-জন্তুৰ তুলনাত ‘বীফ’ৰ কাৰ্বণ পদচিহ্ন বেছি৷ গৰুবোৰে যথেষ্ট পৰিমাণৰ মিথেন, যি এক সেউজ গৃহ গেছ, নিৰ্গত কৰে, যি গোলকীয় উষ্ণতা বৃদ্ধিৰ এক প্ৰধান কাৰক৷ মঙহৰ উদ্যোগবোৰ প্ৰদূষণ আৰু বনাঞ্চল ধবংসৰো মূল কাৰক৷মানুহে সাধাৰণতে পশু-পক্ষীক ভাল পায়, কিন্তু মঙহৰ সোৱাদো ভাল পায়৷ এইটোৱেই মঙহৰ পেৰাডক্স৷ দাৰ্শনিক ইমানুৱেল কাণ্টে যুক্তি দিছিল যে মাংস খোৱাত নৈতিকভাৱে একো ভুল নাই৷ তেওঁ দাবী কৰিছিল যে মানুহ জন্তুৰ পৰা পৃথক এক ব্যক্তিত্ব আৰু যিহেতু জন্তুবোৰ প্ৰকৃত ব্যক্তি নহয়, সিহঁতক খাদ্য হিচাপে গ্ৰহণ কৰাত কোনো ভুল নাই৷ অৱশ্যে, গ্ৰীক গণিতজ্ঞ আৰু দাৰ্শনিক পাইথাগোৰাছে ভাবিছিল, জন্তুবোৰৰো মানুহৰ দৰে আত্মা আছে, সেয়ে সিহঁতক হত্যা কৰা অনুচিত৷ মেলানি জয়ৰ গ্ৰন্থ ‘why we love dogs, eat pigs and wear cows’ত ‘কাৰ্নিজ্‌ম’ৰ ধাৰণাটোৰ প্ৰৱৰ্তন কৰি এই বিৰোধাভাষক বিশে¡ষণ কৰা হৈছে৷ তেওঁৰ মতে, সমাজৰ নীতি-নিয়মে জীৱ-জন্তুক শ্ৰেণীভুক্ত কৰে, কিছুমানক সংগী যেনে কুকুৰ, মেকুৰী আৰু আন কিছুমানক খাদ্য হিচাপে গণ্য কৰা হয়৷ দাৰ্শনিক পিটাৰ ছিংগাৰে তেওঁৰ বহুল সমাদৃত কিতাপ ‘এনিমেল লিবাৰেচন’ত পশুৰ দুখ-কষ্ট আৰু মানুহৰ নৈতিকতাৰ বিষয়ে আলোকপাত কৰি আৰু জীৱ-জন্তুৰ স্বাৰ্থ বিবেচনালৈ অনাৰ পোষকতা কৰি কাৰ্নিজ্‌মৰ দৰে এক অদৃশ্য বিশ্বাস প্ৰণালী, যিয়ে মানুহক কিছুমান জন্তু খাবলৈ আৰু কিছুমানক মৰম কৰিবলৈ প্ৰেৰিত কৰে, তাক প্ৰত্যাহ৩ান জনাইছে আৰু খাদ্যৰ পছন্দৰ পুনৰ মূল্যায়নৰ আহ৩ান জনাইছে৷ ভাৰতীয় সংস্কৃতিতো জীৱ-জন্তুক যথেষ্ট মৰ্যাদা দিয়া হৈছে৷ কৃষি আৰু পশুপালন মানৱ ইতিহাসৰ এক অভিন্ন অংগ৷ কিন্তু ই বহনক্ষম আৰু প্ৰকৃতিবিৰোধী হ’ব নালাগিব৷ বৰ্তমান জন্তুৰ অধিকাৰৰ আন্দোলনে এক সামাজিক আন্দোলনৰ ৰূপ লৈছে, কেৱল বিদেশতেই নহয়, আমাৰ দেশতো৷ পশ্চিমীয়া দেশত মঙহৰ বিকল্প ‘ভিগান মঙহ’ৰ আদৰ বাঢ়িছে৷ সুস্বাস্থ্যৰ বাবেও মানুহে ভিগান আহাৰৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত হৈছে৷ হয়তো অসমতো বিকল্প মঙহৰ উদ্যোগ স্থাপন কৰিব পৰা যায়, গাখীৰৰ বিকল্প যেনে চাউলৰ গাখীৰ, বাদাম, কাজু, চয়াবীনৰ গাখীৰ উৎপাদন কৰিব পৰা যায়৷মানুহৰ আচৰণত বিৰোধাভাষ সুলভ৷ পশ্চিমীয়া দেশত মনোবিজ্ঞানীসকলে মানুহৰ এই বিৰোধাভাষ, বিশেষকৈ আমাৰ জীৱ-জন্তুৰ প্ৰতি থকা পেৰাডক্সিকেল দৃষ্টিভংগীক লৈ যথেষ্ট গৱেষণা কৰিছে৷ মঙহৰ সাঁথৰৰ উত্তৰ হয়তো কাৰো হাতত নাই, হয়তো সময়ৰো এইটোৱেই আহ৩ান যে শেষ নোহোৱা এই বিতৰ্কবোৰৰ পৰা আঁতৰি খাদ্যৰ নতুন নতুন বিকল্পৰ প্ৰতি আমি আগ্ৰহী হ’ব লাগিব৷ কোনো ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক অনুভূতিক আঘাত নিদিয়াকৈ এই বিকল্পবোৰে আমাক পৰিপুষ্টি যোগান ধৰিব পাৰিব, লগতে সু-স্বাস্থ্যৰ অধিকাৰী কৰাৰ লগতে এটা সুন্দৰ মনৰ অধিকাৰী কৰিব৷