পথ সুৰক্ষাৰ অভাৱ আৰু ভুক্তভোগীক দোষাৰোপ

যোৰহাটত শেহতীয়াকৈ কলেজীয়া ছাত্ৰৰ বাহন পথ দুৰ্ঘটনাত  পতিত হৈছিল৷ এনে দুৰ্ঘটনা অসমত প্ৰায়েই হৈয়ে থাকে৷ ইয়াত চালকৰ যিমান ভুল থাকে, তাতোকৈ বেছি ভুল থাকে পৰিবহণ ব্যৱস্থাটোৰ৷ কিয় আৰু কেনেকৈ সেই বিষয়ে আলোচনা কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তা আছে৷ অৱশ্যে ব্যৱস্থাটোক দোষ দিয়াতকৈ ভুক্তভোগীক দোষ দিয়াৰ প্ৰৱণতাৰ বিষয়েও আলোকপাত কৰাৰো প্ৰয়োজনীয়তা আছে৷ বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থাৰ তথ্য অনুসৰি, প্ৰতিবছৰে প্ৰায় ১.১৯ নিযুত লোকৰ মৃত্যু হয়৷ আফ্ৰিকাত প্ৰতি এক লাখ লোকৰ ভিতৰত প্ৰায় ১৬.৮ লোকৰ মৃত্যু হয় পথ দুৰ্ঘটনাত; আনহাতে ইউৰোপত প্ৰতি এক লাখ লোকৰ ভিতৰত মাত্ৰ প্ৰায় ৮.৪ লোকৰ মৃত্যু হয়৷ পৰিসংখ্যাই দেখুৱাইছে যে ভাৰতত এই হাৰ প্ৰতি এক লাখৰ বিপৰীতে ১১.৩০, ইয়াৰ বিপৰীতে এছিয়াৰ জাপান আৰু ছিংগাপুৰ দুয়োখন দেশতে প্ৰতি এক লাখ লোকৰ বিপৰীতে ২.১ লোকৰ মৃত্যুৰ হয় দুৰ্ঘটনাত৷ এইবোৰ দেশত কম দুৰ্ঘটনাজনিত মৃত্যুৱে নি(য়কৈ কঠোৰ পথ সুৰক্ষা ব্যৱস্থা আৰু উন্নত আন্তঃগাঁথনিক প্ৰতিফলিত কৰিছে৷ অসমত এটা ট্ৰেফিক লাইট থকা পেডেষ্ট্ৰিয়ান ক্ৰছিং আছেনে ক’ৰবাত? পথচাৰীৰ সুৰক্ষাৰ প্ৰতি পৰিবহণ বিভাগ একেবাৰেই অচেতন৷ তথ্যবোৰ প্ৰয়োজনীয়, কিন্তু মানুহৰ দৃষ্টিভংগীৰ পৰিৱৰ্তনো সমানেই প্ৰয়োজনীয়৷ দুৰ্ঘটনা হোৱাৰ পাছত দোষ দুৰ্ঘটনাত পতিত হোৱা বাহনৰ চালকলৈ ঠেলি কিয় দিয়া হয়? ইয়াৰ কেইবাটাও মনস্তাত্ত্বিক কাৰণ বিচাৰিব পাৰি৷ 

[ক] Just World Hypothesis- বহু ব্যক্তিয়ে এই বিশ্বাস লৈ থাকে যে পৃথিৱীখন ন্যায়পৰায়ণ৷ ইয়াত মানুহে ভাল কাম কৰিলে ভাল ফল আৰু বেয়া কৰিলে বেয়া ফল পায়৷ কিন্তু তেনেকুৱা একো নহয়৷ দুৰ্ঘটনাত ভুক্তভোগীক দোষাৰোপ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত যদি লক্ষ্য কৰা হয়, দুৰ্ঘটনা সংঘটিত হ’লে মানুহৰ এই বিশ্বাসক প্ৰত্যাহ৩ান জনোৱা হয়, যাৰ ফলত কিছু লোকে ট্ৰেজেডীটোক যুক্তিসংগত বুলি গণ্য কৰি ভুক্তভোগীক দোষাৰোপ কৰে৷ তেওঁলোকে ভাবে যে কেৱল আৰু কেৱল ব্যক্তিজনেই নিজৰ দুৰ্ভাগ্যৰ বাবে দায়ী৷

[খ] Fundamental Attribution Error-  মানুহে পৰিস্থিতিগত কাৰকৰ সলনি ব্যক্তিগত দায়বদ্ধতাক অতিমাত্ৰা গুৰুত্ব দিয়াৰ প্ৰৱণতা ৰাখে৷ এইদৰে ব্যৱস্থাগত ত্ৰুটিসমূহক স্বীকাৰ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে যেনে অপৰ্যাপ্ত পথ সুৰক্ষা আন্তঃগাঁথনি বা দুৰ্বল তদাৰকী, স্পীড লিমিট কেমেৰাৰ অভাৱ ইত্যাদি-তেওঁলোকে দুৰ্ঘটনাৰ কাৰণ কেৱল ব্যক্তিগত অসাৱধানতাৰ বাবেই বুলি গণ্য কৰে আৰু ভুক্তভোগীক দোষাৰোপ কৰে৷

[গ] System Justification-  ব্যৱস্থাবোৰ ত্ৰুটিপূৰ্ণ হ’লেও ইয়াক ৰক্ষণাবেক্ষণ দিয়াৰ মানসিক প্ৰৱণতা দেখা যায়৷ দুৰ্ঘটনাগ্ৰস্তক দোষাৰোপ কৰি মানুহে ব্যৱস্থাগত অভাৱৰ স্পষ্ট প্ৰমাণ পোৱাৰ পাছতো প্ৰচলিত সামাজিক আৰু প্ৰশাসনিক কাঠামোৰ ওপৰত আস্থাৰ আভাস বজাই ৰাখে৷ ব্যৱস্থাটোক দোষাৰোপ কেতিয়াও নকৰে৷ 

পথত মৃত্যুৰ হাৰৰ বৈষম্য উক্ত তথ্যবোৰ লক্ষ্য কৰিলে দেখা  যায়৷ এক লাখৰ ভিতৰত ভাৰতত পথ দুৰ্ঘটনাত মৃত্যু হোৱা লোকৰ হাৰ ১১.৩০, ই ভাৰতৰ দৰে দেশসমূহে এতিয়াও ভগা-ছিগা পথ, নগৰীয়া যান-জঁট, আৰু আন্তঃগাঁথনিগত দুৰ্বলতাক প্ৰতিফলিত কৰে৷ ইয়াৰ বিপৰীতে ২.ৰপৰ্যন্ত হাৰ থকা জাপান আৰু ছিংগাপুৰৰ দৰে দেশসমূহে পথ সুৰক্ষা আইন, দক্ষ যাতায়াত ব্যৱস্থাপনা আৰু উচ্ছ জনসজাগতা অভিযানৰ দ্বাৰা লাভৱান হোৱাৰ তথ্যক প্ৰতিফলিত কৰে৷ এই দেশসমূহে পথৰ আন্তঃগাঁথনিৰ নিৰন্তৰ উন্নতিৰ বাবে বিনিয়োগ কৰে, কঠোৰ যান-বাহন আইন বলৱৎ কৰে আৰু ৰাজহুৱা পৰিবহণৰ বিকল্পক প্ৰসাৰিত কৰে– এই সকলোৱে পথ সুৰক্ষাত অৰিহণা যোগায়৷ ব্যক্তিগত মনোভাব, ব্যৱস্থাগত বিফলতা আৰু সাংস্কৃতিক ধাৰণাসমূহৰ জটিল আন্তঃক্ৰিয়াই পথ সুৰক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত বহুমুখী দৃষ্টিভংগীৰ প্ৰতি এক আহ৩ান জনায়৷ চৰকাৰ, নগৰ পৰিকল্পনাকাৰী, ব্যক্তিগত খণ্ড আৰু নাগৰিক সমাজে একেলগে কাম কৰি পথ সুৰক্ষা ব্যৱস্থা ৰূপায়ণ কৰাটো অতি প্ৰয়োজনীয় আৰু কেৱল বাহনৰ চলাচলতকৈ মানৱ জীৱনক মূল্য দিয়া সংস্কৃতিক গুৰুত্ব দিয়াটোও অতি প্ৰয়োজনীয়৷ এজন দিব্যাংগ ব্যক্তিয়ে যদি গুৱাহাটীত ৰাস্তা পাৰ হ’বলৈ কোনো সুবিধাই নাপায়, তেন্তে সেয়া তেওঁৰ দোষ নহয়, ই সামগ্ৰিকভাৱে সমাজখনৰ দোষ, যি প্ৰশাসনক পথ সুৰক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত অধিক ফলপ্ৰসূ পদক্ষেপ ল’বলৈ বাধ্য কৰাব পৰা নাই৷ সেয়ে ভুক্তভোগীতকৈ পৰিবহণ ব্যৱস্থাটোক জবাবদিহি কৰোৱাৰ প্ৰয়োজনীয়তা আছে৷