লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা, জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা আৰু ‘জয়মতী’ৰ সংগীত

ৰূপকোঁৱৰ জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাই পৰিচালনা কৰা প্ৰথম অসমীয়া চলচ্ছিত্ৰ ‘জয়মতী’ৰ কাহিনী আছিল সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাৰ৷ শংকৰদেৱ আৰু মাধৱদেৱ এই গুৰু দুজনাৰ পঙ্গছত অসমীয়া নাট্য-সাহিত্যক সুকীয়া ৰূপ দিয়া লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা আছিল আধুনিক নাট্য-সাহিত্যৰ বাটকটীয়া৷ নিভাঁজ অসমীয়া চৰিত্ৰ অংকনেৰে অসমীয়া নাট্য-সাহিত্যক এক স্বকীয় ৰূপ দিবলৈ সক্ষম হৈছিল৷ 

১৯৩৯ চনৰ ২৬ মাৰ্চত ৰসৰাজ বেজবৰুৱাৰ মৃত্যু হোৱাৰ পাছত অসমীয়া সংস্কৃতিক নৱৰূপ দিবলৈ সক্ষম হোৱা ৰূপকোঁৱৰ জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাই ‘বাঁহী’ৰ পাতত লিখিছিল–

‘‘বেজবৰুৱাৰ নাটকত Dialogue উত্তমৰূপে Dialogue-ৰ কাম কৰিছে, তাক সেই নাটবোৰৰ বচন পঢেঁ.াতাই গম পাব৷ ...জয়মতীত আতন বুঢ়াগোহাঁইৰ চৰিত্ৰ– বৰপাত্ৰৰ মুখৰ এষাৰি বচনেই গোটেই আতনৰ চৰিত্ৰটো এটা কলমৰ খোঁচতে উলিয়াই দিছে– ‘বুঢ়াগোহাঁই অগাধ জল-সঞ্চাৰী ৰোহিত’ –সেই নাটতে ডালিমীৰ গদাপাণিলৈ হোৱা সৰল আৰু প্ৰগাঢ় কুমলীয়া ভালপোৱা এটা শব্দতে উলিয়াই দিছে– তেতিয়া বেজবৰুৱাই গদাপাণিক ডালিমীক ‘কেঁচাসোণ’ বুলি মতোৱাইছে৷ ডালিমীৰ মুখৰ– ‘পখিলা উৰিলে উৰিব ডালিমী লগৰে লগৰী নাই– মনৰ ঘোঁৰাটি চুটি মেলি যাব কেনিনো উৱাদিহ নাই’– এই কথাকেইশাৰীৰে ডালিমী কি আমাক থিতাতে জনাই দিছে৷’’

‘বেজবৰুৱাক  নাট্যকাৰ হিচাপে এৰ¸াৰ আগতে তেওঁৰ নাটকীয় গীতবোৰৰ বিষয়ে কিছু নক’লে অসম্পূৰ্ণ হৈ ৰ’ব৷ অসমীয়া জতুৱা গীতবোৰৰ আদৰ্শ যে বেজবৰুৱাৰ গীতবোৰেই তাক আৰু নক’লেও হ’ব৷ তেওঁৰ গীতবোৰ এনেকুৱা ভাব আৰু ভাষাৰে জাতীয় ঠাচত লিখি থৈ গৈছে– যে যি অসমীয়া সুৰৰ চকৰ পৰা আপুনি টানি তাৰ উপযোগী সুৰ উলিয়াই আনিব পৰা ক্ষমতা আছে৷ এই ক্ষমতা অসামান্য৷ এইখিনিতে এটা কথা মনত পৰিছে আৰু ৰাইজে যদি মোৰ ব্যক্তিগত কথা কোৱা হৈছে বুলি দায় নধৰে তেন্তে ক’বলৈ আগবাঢ়িলোঁ৷ অসমীয়া জাতীয় সুৰৰ বিষয়ে সেয়া প্ৰথমেই এই লিখকৰ মনলৈ এটি ভাব আহে আৰু দ্বিজেন্দ্ৰলালৰ বা আন বঙলুৱা সুৰবোৰ গোটে গোটে আমাৰ সমাজত চলি সেই বিজতৰীয়া সংগীতৰ বাহিৰে অসমীয়া সংগীত বা সুৰ বুলিবলৈ একো নোহোৱা হয়– তেতিয়া লিখকে ‘শোণিত কুঁৱৰী’ নাটত কিছুমান জাতীয় পুৰণি সুৰকে নকৈ গঢ় দি অসমীয়া সমাজত চলাই দি অসমীয়া সংগীতৰ এটা ঢাল দিবলৈ যত্ন কৰোঁ৷ ইয়াৰ পিছতে লিখকৰ চকু বেজবৰুৱাৰ নাটবোৰলৈ পৰে৷ তাত বেজবৰুৱাই লিখি থোৱা গীতবোৰ দেখি মই নিজে অদ্ভুত আৰু আচৰিত হওঁ৷ সঁচাকৈয়ে বেজবৰুৱাই কোন কাহানিবাই আমাৰ অসমীয়া গীতৰ আদৰ্শ দি গৈছে তাকে আমি নাচাই, অসমীয়া জাতীয় ঠাচৰ গীত নাই বুলি চিঞৰি নিজেই আধা কেঁচেলুৱাকৈ কিছুমান লিখি অসমীয়া জাতীয় ঠাচৰ গীত বুলি ওফাইদাং মাৰি ফুৰিছোঁ৷ সেই গীতবোৰ আওৰাই থাকোতেই সেই বেজবৰুৱাৰ গীতবোৰেই নিজৰ মতেই নিজৰ ভিতৰত থকা সুৰ অনুযায়ী উলিয়াই আনিলে আৰু সেই বেজবৰুৱাৰ গীতত অসমীয়া সুৰ যোজনা কৰি দিলোঁ৷ ‘সোণ-বৰণীয়া কেতেকী ধুনীয়া’ এনে সুন্দৰ অসমীয়া গীতত কেতিয়া অসমীয়া সুৰ লাগিল, সি আৰু ক’ত ৰ’ব পাৰে– উৰি গৈ অসমীয়াৰ ফুলনিয়ে ফুলনিয়ে পৰি তাৰ শুৱলা মাত শুনাবলৈ ধৰিলে৷ গোটেই অসমজুৰি মানুহৰ মুখে মুখে হ’ল আৰু এইদৰেই অসমীয়া সংগীতত এক নবীন যুগৰ সূচনা আৰম্ভ হ’ল৷’

‘... ১৯২৪ চনত গুৱাহাটীত বহা সাহিত্য সভাৰ সভাপতিৰূপে আহিছিল বেজবৰুৱা– সেইবাৰ তেওঁৰ লগত আহিছিল ৰত্নাৱলী বৰুৱা [শ্ৰীযুত ৰোহিণী কুমাৰ বৰুৱাৰ সহধৰ্মিণী] বেজবৰুৱাৰ মাজু জীয়েক৷ সেইবাৰ অভ্যৰ্থনা সমিতিৰ সভাপতি আছিল লক্ষ্মীনাথ শৰ্মা, এম এ, হেডমাষ্টৰ৷ সেই বছৰেই ‘শোণিত কুঁৱৰী’ নাট প্ৰথমে ওলাইছে– ষ্টেজ হৈছে আৰু তাৰ গীত আৰু নতুন অসমীয়া সুৰ এটা-দুটাকৈ ৰাইজৰ মাজলৈ ওলাইছে৷ এই নতুনধৰণৰ অসমীয়া জতুৱা সুৰৰ গীত দুটা প্ৰফুল্ল চন্দ্ৰ বৰুৱাই সাহিত্য সভাত গাই শুনাবলৈ স্থিৰ কৰিলে– আৰু যথাক্ৰমে প্ৰগ্ৰেমৰ ভিতৰত সুমুৱাই দিলে৷ সময়ত আন আন আবৃতি, গান আৰু ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰৰ এটি গীত ৰত্নাৱলী বৰুৱাই গোৱাৰ অলপ পিছতেই প্ৰফুল্ল বৰুৱাৰ গীত গোৱাৰ পাল পৰিল৷ তেওঁ ভয় ভয়কৈ কিজানিবা ৰাইজে এইধৰণৰ সুৰ কি বোলে– তাত অসমীয়া বিয়া নাম বা বনগীতৰ ঠাচ দেখি আৰু গোন্ধ পাই নাক সিঙৰাই হাঁহেইবা বুলি সেই গীতটি ‘গছে গছে পাতি দিলে ফুলৰে শৰাই’ গালে৷ ইয়াৰ আগতে ৰবীন্দ্ৰনাথৰ যিটো গীত গোৱা হৈছিল, যি সুৰ সম্ভাৰত আৰু ভাবৰ গভীৰত্বত বা কবিত্বৰ সৌন্দৰ্যত এই গীতটিতকৈ হেজাৰগুণে সুন্দৰ আৰু তাৰ সুৰো ওখধৰণৰ সংগীত নিষ্ঠাৰে ৰচিত৷ আৰু সুকণ্ঠী ৰত্নাৱলীৰ কণ্ঠৰ পৰাও যে অতি সুমধুৰকৈয়ে ধবনিত হৈছিল ৰাইজে তাকে শুনিলে– আপ্লুত হ’ল- সন্তোষ পালে– কিন্তু যেতিয়া প্ৰফুল্ল বৰুৱাৰ মুখেদি এই গীতটি শুনিলে ৰাইজ স্তম্ভিত হ’ল৷ সেই সমৱেত অসমীয়া জনতাৰ অন্তৰত এটা অভিনৱ জাতীয় ভাব বিয়পি মতলীয়া কৰি তুলিলে৷...’

ইয়াৰ পাছত জ্যোতিপ্ৰসাদৰ ‘জয়মতী’ বোলছবি ওলাল ১৯৩৫ চনত৷ জ্যোতিপ্ৰসাদে ‘জয়মতী’ৰ ৰেকৰ্ড লক্ষ্মীনাথলৈ পঠিয়াই দিলে৷ ‘জয়মতী’ৰ গীত শুনি লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা বিমোহিত হ’ল৷ তেওঁ লিখিলে–

‘জ্যোতি বোপা,

জয়মতী ৰেকৰ্ড পালোঁ৷

মই nervous হৈ আছিলোঁ৷ পাছে ৰেকৰ্ডবোৰ ridiculous হয় আৰু বিদেশীৰ আগত আমি হাঁহিয়াতৰ পাত্ৰ হওঁ৷ কিন্তু শুনাৰ পিছত মোৰ nervousness এই যে গ’ল এনে নহয়, বুকু ডাঠ হৈ পৰি মই Proud feel কৰিছো৷ ৰেকৰ্ডকেইখন বৰ সুন্দৰ হৈছে, তোমাৰ venture very successful.

আজিকালি উড়িয়া record-ৰে গ্ৰামোফোন ৰেকৰ্ডৰ বজাৰ Flooded, বঙলা ৰেকৰ্ডতো কথাই নাই৷ উড়িয়া ৰেকৰ্ডত গান য’তবোৰ মই শুনিছো, মোৰ ধাৰণা দৃঢ় হৈছে যে, সেইবোৰ বঙলা গানৰ উড়িয়া তাঙৰণ, উড়িয়া কথাকেইটাৰ বাহিৰে তাত উড়িয়াত্ব একো নাই৷ ... কিন্তু তোমাৰ ৰেকৰ্ড-এ গতানুগতিকভাৱে বঙলাৰ খোজে খোজে ভৰি দি নগৈ প্ৰকৃত অসমীয়া জাতীয় সুৰ আৰু মাত-কথাৰ জোকাৰ সকলোৰে আগত প্ৰকাশ কৰি দিছে৷ আকৌ কওঁ, I am proud of your achievement... honestly মোৰ যি ধাৰণা হৈছে তাৰে মই তোমালৈ লিখিলো৷ তোমাৰ recordৰ speechবোৰে আজিকালি বঙালী আৰু উড়িয়া থিয়েটাৰ, ফিল্ম আৰু পালা recordত প্ৰচলিত disgusting heroicsঅৰ হাত সাৰি নিকা হৈ ওলাইছে৷ সকলোবোৰ স্পষ্ট আৰু idiomatic স্বাভাৱিক অসমীয়া হৈ ওলাইছে৷ এইটো সৰুসুৰা কথা নহয়৷

স্নেহাশীৰ্বাদ৷

শ্ৰীলক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা৷’

আজি সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাৰ ৮৭সংখ্যক মৃত্যু তিথিত অসমীয়া সাহিত্য, সংস্কৃতি আৰু জাতীয় জীৱনৰ দুগৰাকী পুৰোধা ব্যক্তিৰ এই যোগাযোগৰ আংশিক প্ৰকাশেৰে দুয়ো মনীষীলৈ শ্ৰদ্ধা জ্ঞাপন কৰিলোঁ৷

(আজি লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাৰ ৮৭ সংখ্যক মৃত্যু দিৱস উপলক্ষে)