সংগ আৰু নিঃসংগ

জীৱশ্ৰেষ্ঠ মানুহ স্বাভাৱিকতে সংগপ্ৰিয়৷ পশু-পক্ষী আদি সকলো জীৱই সংগ বিচাৰে, নিঃসংগ জীৱন কাৰো কাম্য নহয়৷ সৰু অৱস্থাত ল’ৰা-ছোৱালীক পিতৃ-মাতৃয়ে সংগ দিয়ে৷ পিতৃ-মাতৃ সন্তানৰ সকলো অভাৱ-অভিযোগ দূৰ কৰাৰ বাবে তৎপৰ৷

ল’ৰা-ছোৱালী ডাঙৰ হ’লে পিতৃ-মাতৃৰ উপৰি সমনীয়া বিচাৰে, ৰং-ৰহইচৰ বাবে, খেলা-ধূলাৰ বাবে, ভাব বিনিময়ৰ বাবে৷ প্ৰাপ্তবয়স্ক লোকে বিয়া-বাৰু কৰাই সংসাৰ পাতে৷ ল’ৰা-ছোৱালীৰে ঘৰ এখন পূৰ্ণ হয়৷ তৎসত্ত্বেও কিছুমান লোকে নিঃসংগতাত ভোগে৷ নিঃসংগতা একপ্ৰকাৰ মানসিক ব্যাধি৷ 

প্ৰকৃতিৰ সান্নিধ্যত শৈশৱ আৰু কৈশোৰত মুকলিকৈ খেলিবলৈ পোৱা শিশুৱে বন্ধুত্ব, সহযোগিতা আৰু প্ৰেম-প্ৰীতি আদি গুণ আয়ত্ত কৰিবৰ বাবে সুযোগ পায়৷ 

নিঃসংগতা সাধাৰণতে আমনিদায়ক৷ পৰিৱেশ, পৰিস্থিতিয়ে কেতিয়াবা নিঃসংগ কৰিলে মানুহে সংগ বিচাৰি ঢাপলি মেলে৷

আলেকজেণ্ডাৰ চেলকাৰ্কে জোৱান ফাৰ্নাণ্ডেজ দ্বীপত অকলশৰে থকা অৱস্থাত মনৰ বেজাৰত চিঞৰি উঠিছিল–

‘Society, friendship and love

Divinely bestowed upon men

O.., had I the wings of a dove

How soon would I taste you again.’

নিঃসংগতাৰ পৰা অসহনীয় যন্ত্ৰণা নাপাবলৈ হেমাৰশ্বল্ডে কৈছিল, তুমি প্ৰাৰ্থনা কৰা যাতে তোমাৰ নিঃসংগতাই এনেকুৱা এটা বস্তু বিচাৰি পাবলৈ তোমাক উদ্‌গনি দিয়ে, যিটোৰ কাৰণে জীয়াই থকাটো সাৰ্থক আৰু তাৰ কাৰণে মৃত্যুবৰণ কৰিব পৰাকৈ সি মহৎ৷

আনক কষ্ট দিব নোখোজাটো সৌজন্যতাৰ এক প্ৰধান লক্ষণ৷ নিঃসংগপ্ৰিয় ব্যক্তিয়ে পৰাপক্ষত আনক কষ্ট দিব নোখোজে৷ নিজৰ সমস্যা নিজেই সমাধান কৰিব বিচাৰে৷

সৎ সংগই মানুহক প্ৰকৃত মানুহ হ’বলৈ উদ্‌গনি দিয়ে৷ অসৎ সংগই অধঃপতন আনে৷ অসৎ সংগত থকাতকৈ অকলে থকাই ভাল৷ সাধাৰণতে জীৱনত সুখী হ’বলৈ তিনিটা বস্তুৰ দৰকাৰ– ভাল পাবলৈ এজন মানুহ, কৰিবলৈ ভাল লগা এটা কাম আৰু আশাৰে বাট চাই থাকিবলৈ ভৱিষ্যতৰ এক আনন্দময় সম্ভাৱনা৷

প্লেটোৱে কৈছিল– ‘নিজক জয় কৰাটোৱে পৃথিৱীৰ সকলোতকৈ ডাঙৰ বিজয়৷ চিন্তাশীল ব্যক্তি এজন কেতিয়াও অকলশৰীয়া নহয়৷ তেওঁ নিজৰ আত্মাৰ সৈতে কথা পাতে৷ আৱশ্যক হ’লে মানুহ জনপূৰ্ণ নিৰ্জনতো হ’ব পাৰে অকলশৰীয়া৷ নিঃসংগতাৰ যন্ত্ৰণানাশক প্ৰতিষেধক হিচাপে কৰ্মব্যস্ততা আৰু মানুহৰ সংগৰ বিকল্প হিচাপে কিতাপ উত্তম উপায়৷ কবি ৰবাৰ্ট ছাউডিয়ে কৈছিল–

MY never failing friends are they

with whom I converse day by day.

জেকব ব্ৰনৌস্কিৰ অভিমত হ’ল– ‘মানুহ এবিধ সামাজিক নিঃসংগ প্ৰাণী৷’ মনলৈ আহিছে- এখন গাড়ীত চাৰিজন বন্ধু একেলগে গৈ আছে৷ এঠাইত চাৰিওজনে একেলগে নামিছে– এজন গ’ল মন্দিৰলৈ, এজন মছজিদলৈ, এজন গিৰ্জালৈ আৰু আনজন বৌদ্ধ বিহাৰলৈ অৰ্থাৎ ধৰ্মীয় অনুভূতিয়ে বন্ধুত্বৰ মাজতো বৈষম্যৰ ভাব অংকুৰিত কৰি ক্ষন্তেকৰ বাবে হ’লেও নিঃসংগ কৰিলে৷ নিঃসংগতাৰ পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰাত ধৰ্মই ইন্ধন যোগায়৷ ধৰ্মীয় বৈষম্য নিৰ্মূল কৰিব নোৱাৰিনেঞ্জ

‘অকলে আহিছোঁ মই অকলেই যাম’– মানুহৰ মহত্ত্বৰ সমান্তৰালভাৱে যুগ যুগ ধৰি চলি আহিছে এককভাৱে জন্ম-মৃত্যুৰ অবিৰত ধাৰা৷

ছক্ৰেটিছে মত ব্যক্ত কৰিছে যে– ‘মানুহে যদি সততে নিজৰ জীৱনটো পৰীক্ষা কৰি নাথাকে, তেন্তে জীৱনটো যাপন কৰাৰ যোগ্য নহয়৷’ মনলৈ আহে, জীৱনটো পৰীক্ষা কৰিবলৈ মাজে-সময়ে নিঃসংগতাৰ আৱশ্যক আছে নেকিঞ্জ হৃদয়ত থাকে যদি এক আকাশ মানৱীয়তা আৰু প্ৰাণত অনন্ত পিপাসা, তেন্তে নিঃসংগতাই বিৰূপ ক্ৰিয়া কৰিব নোৱাৰে৷ যদি কোনো ব্যক্তিবিশেষৰ হৃদয় হয় প্ৰেমময়, মমতাৰে ভৰা, যদি বিচাৰে জগতৰ মংগল, তেতিয়াহ’লে তেওঁ অকলে কঢ়িয়াবলৈ যত্নপৰ হ’ব পাৰে পৃথিৱীৰ বহল মানচিত্ৰ৷

কোনো কোনো সময়ত নিঃসংগতাই শান্তি দিয়ে৷ মিল্টনে কৈছিল– Solitude is sometimes the best society. মানুহে সংঘাতৰ ৰছীত ধৰিয়ে মনুষ্যত্বৰ জখলাত খোপে খোপে উধাই যাব পাৰে, যদি মনৰ দ্বিধা, সন্দেহ, ভয় আদি নিঃশেষ হোৱাৰ দুৰ্বাৰ আশা-প্ৰত্যাশাৰে হৃদয়ত বান্ধি লয় বিশ্বাসৰ ঘৰ৷ এক মহান উদ্দেশ্যৰ প্ৰতি অনুগত হৈ থাকিলে নিঃসংগতা উপলব্ধি নকৰে, নিঃসংগ হোৱাৰ প্ৰশ্নই নুঠে৷ জীৱনটোক অৰ্থপূৰ্ণ কৰিবলৈ ব্যক্তিবিশেষক লাগে বৌদ্ধিক উত্তেজনা৷ কৌতূহল, সাহস, আত্মবিশ্বাস আৰু অধ্যৱসায় থাকিলে মানুহে নিঃসংগ অনুভৱ নকৰে৷ আত্মনিৰ্ভৰশীলতাৰে সৎ জীৱন যাপন কৰাটো মনুষ্যত্বৰ আধাৰ৷ তেতিয়া নিঃসংগতা অনুভৱ কৰিবলৈ সময় নাপায়৷

কিতাপে নিঃসংগতা দূৰ কৰে৷ কিতাপৰ মাজত অনেক সংগী পোৱা যায়৷ সেয়েহে নেহৰুৱে কৈছিল– কিতাপ নপঢ়িলেও [নেহৰুৱে দিনে-ৰাতি কিতাপ পঢ়িছিল] কিতাপৰ মাজত থকাটো তৃপ্তিবোধৰ কথা৷

এক সমীক্ষামতে ইহুদীসকলে প্ৰতিজনে বছৰত ৪০খন আৰু ইউৰোপিয়ানসকলে ৩৫খন গ্ৰন্থ অধ্যয়ন কৰে৷ ইংৰাজ লেখিকা এমিলি ব্ৰাণ্টে নিজৰ ঘৰৰ চাৰিবেৰৰ মাজত কটায়ে সফল উপন্যাস ৰচনা কৰিছিল৷ এইটো পৰিলক্ষিত হয় যে মানুহে যেতিয়ালৈকে কাম কৰি থাকে, নতুন নতুন কথা শিকি থাকে, তেতিয়ালৈ মানুহ নিঃসংগ হোৱাৰ প্ৰশ্ন নুঠে৷

এখন উজ্জ্বল, সুন্দৰ আৰু ভাবাৱেগ মুখৰ অধিকাৰী হ’বৰ বাবে কিতাপ হ’ব লাগিব সংগী– এয়া লিন য়ু টাঙৰ অভিমত৷

প্ৰতিজন মানুহৰে বিৰাট সম্ভাৱনা আছে, আৱশ্যক মাথোঁ আত্মবিশ্বাসৰ আৰু কঠোৰ পৰিশ্ৰমৰ৷ জ্ঞানৰ গভীৰতা, ত্যাগৰ উচ্ছতা আৰু অদমনীয় কৰ্মস্পৃহাই মানুহৰ নিঃসংগতা দূৰ কৰে৷ ‘যদি আৰু কিন্তু’ৰে ভৰা বক্তব্যৰে নহয়, লাগে সকলো পৰিস্থিতি চম্ভালি অগ্ৰগামী হোৱাৰ দুৰ্বাৰ প্ৰয়াস৷ অকলেই হওক বা সংঘবন্ধভাৱেই হওক, পৰিশ্ৰমৰ জীৱন এটাতকৈ ৰাজকীয় জীৱন একো হ’ব নোৱাৰে৷ ‘ইচ্চা শক্তি য’ত প্ৰবল, তাত কোনোধৰণৰ জটিলতাই প্ৰতিবদ্ধকতাৰ সৃষ্টি কৰিব নোৱাৰে’– এয়া মেকিয়া ভেলীৰ অভিমত৷ উচ্ছ চিন্তা, নিৰ্ভীকতা আৰু অহিংসা যাৰ সংগী তেওঁ কেতিয়াও নিঃসংগ নহয়৷ ডেভিদ থৰোৱে কৈছে– নীৰৱতাতকৈ ভাল সংগী মই কেতিয়াও বিচাৰি পোৱা নাই৷ 

ড॰ ভূপেন হাজৰিকাই কৈছিল– সংগীহীনতা মোৰেই সংগী বুলি কিয় তুমি উপহাস কৰিছাঞ্জ মই আৰু মোৰ ছাঁ দুয়ো দুয়োৰে লগৰীয়া, পৃথিৱী নক’বা, মই অকলশৰীয়া৷ তেওঁ আছিল বিশ্ব নাগৰিক– মানৱতাৰ মহান মন্ত্ৰৰে দীক্ষিত৷ সংগীৰে আৱৰা৷

চীনা কবি লিউ লিঙে কৈছে– জোন আৰু বেলি মোৰ ঘৰৰ খিৰিকী৷ আকাশৰ চন্দ্ৰতাপ মোৰ কোঠালি, পৃথিৱীৰ কোলা মোৰ জিৰণিৰ ঠাই৷ অৰ্থাৎ বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ড তেওঁৰ আপোন, সংগী৷

থমাছ পেইনে কৈছিল– বিশ্বই মোৰ দেশ, সকলো মানৱ মোৰ ভাতৃ আৰু সকলোৰে মংগল সাধনেই মোৰ ধৰ্ম৷ যাৰ মানসিকতা ইমান উচ্ছ পৰ্যায়ৰ, তেওঁ কেতিয়াও সংগীহীন হ’ব নোৱাৰে৷ সকলো তেওঁৰ সংগী৷

সংগ নিৰ্ভৰ কৰে জীৱন-যাপনৰ পদ্ধতিৰ ওপৰত৷ চিন্তাশীল ব্যক্তি জেকব ব্ৰনৌস্কিয়ে মানুহৰ সংজ্ঞা দিছে এইদৰে– মানুহ হ’ল এবিধ সামাজিক নিঃসংগ প্ৰাণী৷ আনৰ প্ৰতি থকা ঈৰ্ষায়ো মানুহক নিঃসংগ কৰে৷

সাহিত্যত নোবেল বঁটাপ্ৰাপ্ত আমেৰিকাৰ কৃষ্ণাগী লেখিকা টনি মৰিছন নিঃসংগতা আৰু স্বাধীনতাপ্ৰেমী বুলি খ্যাত৷

মধুৰ স্মৃতিও সৎসংগ৷ বন্ধুত্বৰ, সৎসংগৰ পৰিধিত ভূগোলৰ সীমা নাথাকে৷ মানৱীয় গুণেৰে বিভূষিত সৎ ব্যক্তি সকলোৰে আপোন৷ তেওঁ কোনো ব্যক্তিবিশেষৰ নহয়, সকলোৰে সংগী৷

জীৱনটো ঢিমিক-ঢামাককৈ জ্বলি থকা এডাল মমবাতি নহয়, ই এক অগ্নিশিখা৷ ক্ষন্তেকৰ বাবে পোৱা এই অগ্নিশিখাক মই সবাতোকৈ উজ্জ্বলকৈ প্ৰজ্বলিত কৰিব বিচাৰোঁ– জৰ্জ বাৰ্নাৰ্ড শ্বৰ এয়া আছিল জাজ্বল্যমান উক্তি৷

জীৱন উজ্জ্বলতৰ কৰিবলৈ হ’লে মানুহে সংগী থকা আৰু সংগীহীনতা এই দুয়োটা পৰিস্থিতি আৰু পৰিৱেশৰ লগত নিজক খাপ খুৱাবলৈ যত্নপৰ হ’ব লাগিব৷ নিঃসংগতা আৰু সংগ প্ৰাপ্তি, এই দুয়োটা ৰহস্যময় অনুভূতি– যুক্তিৰে ব্যাখ্যা কৰা সহজ নহয়৷ কোনো বিশেষ পৰিস্থিতিতহে ই আনিব পাৰে বিমৰ্ষতা৷

ছেমুৱেল জনছনে মত ব্যক্ত কৰিছিল যে মানুহৰ মনটোৱে যিটো সুখ বিচাৰি নাপায়, সেই সুখ মনটোৱে নিজে উৎপাদন কৰি ল’ব লাগিব৷ প্লেটোৰ মতে, চিন্তাশীল ব্যক্তি এজন কেতিয়াও অকলশৰীয়া নহয়৷ তেওঁ নিজৰ আত্মাৰ সৈতে কথা পাতে৷

ভল্টেয়াৰে কৈছিল– ‘তুমি যদি আত্মহত্যা কৰিব নোখোজা, তেন্তে সকলো সময়তে কিবা এটা কামত ব্যস্ত হৈ থাকিবা৷’ নিঃসংগতা কাৰোবাৰ বাবে হ’ব পাৰে ব্যাধিসদৃশ৷ ইয়াৰ নিৰ্মূলাৰ্থে কৰ্মব্যস্ততা অত্যন্ত জৰুৰী৷ এইটো পৰিদৃশ্যমান হয় যে অকল বিশাল গছ-গছনিৰে এখন বিচিত্ৰময় অৰণ্য গঢ় লৈ উঠিব নোৱাৰে, গচকত মৰা ঘাঁহ-বনেও অৰণ্যৰ শোভা বৃদ্ধিত ডাঙৰ ভূমিকা লয়৷ একেদৰে সংগ থকা আৰু নিঃসংগতা দুয়োটা পৰিস্থিতিয়ে জীৱনত প্ৰয়োজন, ই মাধুৰ্য বঢ়ায়৷ কোনোৱে অনুভৱ কৰিব পাৰে– জনপূৰ্ণ নিৰ্জনত অকলশৰীয়া৷

আমি প্ৰত্যেকে আমাৰ স্বৰ্গ আৰু নৰক সৃষ্টি কৰি লওঁ আৰু সকলো সময়তে লগত কঢ়িয়াই লৈ ফুৰোঁ৷ নিঃসংগ আৰু সংগ থকা দিনৰ সমষ্টিয়ে আমাৰ জীৱন৷ কি ধৰণে জীৱন-যাপন কৰা যায় সেয়া নিৰ্ভৰ কৰে ব্যক্তি বিশেষৰ ওপৰত৷ সংগ থকা আৰু নিঃসংগ অৱস্থাৰ কৰ্ম আঁচনি, কৰ্ম সম্পাদনৰ পদ্ধতি অনুপাতে আমাৰ জীৱন প্ৰসাৰিত বা সংকুচিত হয়৷ আনাতোলা ফ্ৰঁাৰ মতে, মহৎ কিবা আহৰণৰ বাবে আমি কেৱল কাম কৰিলেই নহ’ব, স্বপ্নও লাগিব৷ কেৱল আঁচনি কৰিলেই নহ’ব, বিশ্বাসো লাগিব৷ মনক নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব পাৰিলে সকলো পৰিস্থিতিতে মানুহ সুখী হ’ব পাৰে৷

প্ৰাচীন কালত ঋষি-মুনিসকলে আশ্ৰম পাতি একপ্ৰকাৰ নিঃসংগ জীৱন-যাপন কৰিছিল৷ ধ্যান-তপস্যা আদিৰ বাবে নিঃসংগতা অপৰিহাৰ্য৷ সিদ্ধাৰ্থই [গৌতম] ৰাজপৰিয়াল বাদ দি নিঃসংগ জীৱন-যাপন কৰি ধ্যানমগ্ন হৈ বুদ্ধদেৱ হৈছিল৷ অকলশৰে ধ্যানমগ্ন হৈ দস্যু ৰত্নাকৰ বাল্মীকি হৈছিল৷ উদাৰ মনৰ ব্যক্তিৰ বাবে নিঃসংগতা ধাত্ৰীস্বৰূপা, ঠেক মনৰ বাবে যন্ত্ৰণাৰ কাৰণ৷ ‘যি মানুহৰ অন্তৰখন ঐশ্বৰ্যৰে ভৰি থাকে, তেওঁৰ বাবে বাহিৰৰ ঐশ্বৰ্যৰ প্ৰয়োজ নাই’ এয়া গ্যেটেৰ অভিমত৷

মানুহৰ বিশাল সমাৱেশে ঐক্য নুবুজায়, নুবুজায় সংগ৷ ঐক্য হ’ল, এজনে আনজনৰ প্ৰতি হৃদয়ত অনুভৱ কৰা মানসিক বন্ধন৷

হোমেন বৰগোহাঞিৰ মতে, প্ৰত্যেক মানুহৰ নিজৰ জীৱনটো একো একোটা নিৰ্জন দ্বীপ৷ সহানুভূতিৰ নাওত উঠি অন্যান্য দ্বীপলৈ অহা-যোৱা কৰে৷ কবি নৱকান্ত বৰুৱাই কৈছে– মানুহৰ বন্ধু আছে য খুব সঁচা য পিতৃ আছে, আছে পৰিজন য আপোন দেহেৰে গঢ়া আছে তাৰ উত্তৰ পুৰুষ য তথাপি সি একান্ত নিৰ্জন৷

এজন সৎ মানুহ ঈশ্বৰৰ মহত্ত্বম সৃষ্টি৷ জীৱনটো এখন বাইচাইকেলৰ দৰে– ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰি আমি অগ্ৰসৰ হোৱাৰ বাবে লাগিব ধৈৰ্য, চেষ্টা আৰু দক্ষতা৷

ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰি জীৱন বাটত অগ্ৰসৰ হ’বলৈ হয়তো কেতিয়াবা আৱশ্যক হ’ব পাৰে সংগীহীনতাৰো৷ এইটো অনস্বীকাৰ্য যে সৎ সংগৰ আৱশ্যকতা মানৱ জীৱনত অপৰিহাৰ্য৷ ই একপ্ৰকাৰৰ মহৌষধৰ দৰে কাম কৰে৷ সৎ সংগই গতিশীলতা আনে,  গতিশীলতা হ’ল অগ্ৰগতি আৰু বিকাশৰ পৰিচায়ক৷