গামোচাৰে চিপজৰী
ৰাইজ চিদা দাসলৈ মনত পৰেনে? সেই যে কাকতে-পত্ৰই খবৰ হৈ ঘূৰি ফুৰা মুখ্যমন্ত্ৰীৰ গামোচাৰ ওলগণি লভা চিদা চোৰৰ কথা কৈছোঁ৷ মুখ্যমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয়ৰ গতিশীলতাৰ আউতিত চিদা বোলাজন সোমাল আৰু গামোচাসহ শুভেচ্চাৰে টোপোলাটো বেচেৰাই পালে৷ তাতেনো কি মহাভাৰতখন অশুদ্ধ হ’ল বাৰু/ চিদাই বোলে তেওঁৰ ফটো ভাইৰেল কৰা গাঁওপ্ৰধানক ৰাতি আহি আক্ৰমণ কৰিলেহি, গণ্ডগোল লাগিল, চিদা দাগী চোৰ ইত্যাদি ইত্যাদি– মুঠতে সংবাদ মাধ্যমৰ কথকতাই গোটেইখন ৰৌজাল-বৌজাল কৰিলে৷ ধৰক কোনোবা চিদা চোৰে স্বয়ং মুখ্যমন্ত্ৰীৰ গামোচা পালে আৰু অসংখ্যজন অচিদা সাধুৰ নাম নাশ হ’ল [এই টোপোলাৰ ক্ষেত্ৰত/] তাকে লৈ বাৰু ইমানবোৰ হৈ চৈ লাগিব লাগেনে? কিন্তু বাজিব লাগিছিল টেমি-কটাৰি, বাজিছে আকৌ হাঁচটিহে৷ চোৰ, ডকাইত, খুনী, মাফিয়া, সাধু, ভকত, শিক্ষক, উকীল যিয়েই নহওক, কোনে টোপোলা পালে, কোনে নাপালে তাতোকৈ ডাঙৰ কথা হ’ল প্ৰায় ৩.৫ কোটি মানুহৰ ৰাজ্যখনৰ আটাইতকৈ মৰমৰ উৎসৱটিত [ইমানবোৰ আঁচনিৰ ব্যয়েৰে ধৰাশয়ী হোৱা স্বত্বেও/] ৰঙীন পেকেটত একাংশ মানুহক গামোচা আৰু শুভেচ্ছা-পত্ৰ দিয়াৰ ব্যৱস্থাপনাটি কিন্তু বদান্যতা, অভিজাত পৰম্পৰা, সমাজ, গতিশীলতা, বিচক্ষণতা আদি ন ন নেৰেটিভৰ মাজত বিচাৰি চোৱাৰ পৰিৱৰ্তে বৰ্জনীয় বিলাসীতা বুলিলে বঢ়াই কোৱা হ’ব জানো? এনে চৰ্চাৰ বিপৰীতে কোন চিদা চোৰে মুখ্যমন্ত্ৰীৰ গামোচা পালে, কোন অচিদা সাধুৱে নাপালে– এনে ধৰণৰ ফচহু মেল এখন কৰি থাকোতেই কিন্তু বিহুৰ গামোচাখন বা আমাৰ ঐতিহ্যৰ নানা সম্ভাৰবোৰ অকল জি আই টেগেৰেই বচাই ৰাখিব বুলি স্বস্তিৰ নিশ্বাস নেৰিব/ গামোচাৰ চহকী ঐতিহ্যৰ উত্তৰাধিকাৰ অসমীয়াই কিন্তু নিৰ্লজ্জভাৱে হেৰুৱাইছে৷ গামোচা আজিৰ তাৰিখত হৈ পৰিছে বহুৰূপী বজৰুৱা আৰু তোষামোদ তথা তুষ্টিকৰণৰ একো একোডাল সহজে ছিঙিব ধৰা অথবা পচিব ধৰা জৰীহে হৈ পৰিছে৷
আমাৰ ৰতন দাই [১৯৭৬ চনতেই আৰম্ভ কৰা বিখ্যাত কহিনুৰ থিয়েটাৰৰ প্ৰতিষ্ঠাপক প্ৰয়াত ৰতন লহকৰদেৱ] এখন গ্ৰন্থ লিখিছিল যাৰ শিৰোনাম আছিল গামোচাৰে চিপজৰী৷ গামোচা সম্বন্ধীয় গৱেষণাৰে ভাৰাক্ৰান্ত নহ’লেও গ্ৰন্থখনে কিন্তু অসমীয়াৰ ঐতিহ্যৰ প্ৰতি বজ্ৰাঘাত আৰু জাতীয় সংস্কৃতিৰ কঁকালত মৰা নিৰ্মম কোববোৰৰ কিছুমান কথা উদঙাই দেখুৱাইছে৷ এসময়ৰ অসমৰ এজন জনপ্ৰিয় সংগীত শিল্পী ৰিদিপ দত্ত দায়ো কিন্তু গামোচাক লৈ বৰ তাৎপৰ্যপূৰ্ণ কথা এষাৰি কৈছিল– অসমীয়াক বোলে তিনিখন গামোচা লাগে– এখন পিন্ধিবলৈ, এখন মূৰত মাৰিবলৈ আৰু এখন পেটত বান্ধি ভোক সহিবলৈ৷ মৰমৰ দীঘেৰে চেনেহৰ বাণিৰে চেনাইজনীয়ে নিজ হাতে বৈ দিয়া গামোচাখন সেই তাহানিৰে পৰা আহি আহি কতবোৰ পৰ্যায় যে বগালে পাই/ পিন্ধা আৰু গা-মচা কামৰ পিছত নৱবৈষ্ণৱ আন্দোলনৰ প্ৰভাৱত [বোধহয়/] বিচক্ষণ শিপিনী আৰু তাঁতীৰ তাগিদাৰে গামোচাখন আহি ডিঙিত ওলমিল... একান্ত ভকতীয়া ভাৱনাত৷ স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ সময়ত অসমীয়া শিপিনীৰ কাৰিকৰী আৰু কলাসূলভ পাৰদৰ্শিতাই হাতেবোৱা গামোচাখনক নি ভাৰতৰ ন ন চুক-কোণ পোৱালেগৈ৷ গান্ধীয়ে অসমীয়া শিপিনীক কৰা প্ৰশংসাৰ কথাও কাৰোৱেই অজ্ঞাত নহয়৷ লাহে লাহে দেশলৈ অকল স্বাধীনতাই নাহিল, গোলকীকৰণৰ ধুমুহা আৰু বজাৰীকৰণৰ নিৰ্মম বজ্ৰপাতো আহিল৷ আমাৰ শিপিনীৰ গামোচাখনেৰে বজাৰৰ লাভৰ প্ৰতিযোগিতাৰ মূধে কটা বলিয়া বানক বাধা দিব নোৱাৰিলে৷ চৰকাৰে সাম্যৰ ধাৰণাক এলাগী কৰি ‘হেণ্ডলুম’ আৰু ‘পাৱাৰলুম’ৰ মাজত অতি কৌশলপূৰ্ণভাৱে ভয়ংকৰ যুঁজ এখন লগাই ৰং চাই বহি থাকিল৷ লাহে লাহে বজাৰত গামোচাৰ চাহিদাৰ এক ভয়ানক ‘বৃদ্ধি’ হ’ল [যেন ইমিজেৰাইজিং গ্ৰ’থ্] ইফালে নিৰালম্ব ৰাইজে কাম-বন এৰি আঁচনি নিৰ্ভৰ জাতি এটালৈ গতি কৰাৰ ভয়ংকৰ পৰ্বটিৰ গজালিয়ে পুলি-পোখা মেলি বৰ গছ হ’ল৷ মাদ্ৰাজ, গুজৰাট, বেংগল আদি ঠাইৰ উদ্যোগীক আৰু কোনে পায়/ যাৰ যি ৰকমৰ গামোচা লাগে তাক সেই ৰকমৰেই তৈয়াৰ কৰি দিছে৷ যেন গা চাইহে গামোচা/ কাৰোবাৰ বাবে ৰঙা ফুলৰ বগা গামোচা, কাৰোবাৰ বাবে আকৌ অকণমান গেৰুৱা ৰঙী গামোচা, একাংশৰ বাবে নীলা, কাৰোবাৰ বাবে সেউজীয়া, কোনোবাজনৰ বাবে দীঘল গামোচা, কাৰোবাৰ বাবে চুটি– মুঠতে গামোচাই সমাজখনৰ মাজত যেন থানবান এখন লগাবলৈ ‘বান্দৰ কেঁকোৱা’ৰ ৰূপহে দি লৈছে এচামে৷ তাতে আকৌ ডাঙৰ নেতাৰ বাবে বেছি দামী মুগাৰ গামোচা, তাতোকৈ কম ডাঙৰ নেতাৰ বাবে পাটৰ গামোচা, তাতোকৈ কম ডাঙৰজনৰ বাবে লুধিয়ানা পাটৰ, লাহে লাহে মিহি সূতাৰ, মোটা সূতাৰ– মুঠতে গামোচাই আনি দিয়া বহুৰূপী বৈচিত্ৰ্যধম¹ সমতাহীন সমাজখনত এই জি আই টেগডালে কি গামোচা ৰক্ষা কৰিব? অকল ডিঙিত গামোচা আঁৰিয়েই একাংশ ৰাইজ ক্ষান্ত হোৱা নাই/ বহাৰ আসনখনত গামোচাৰে ঢাকোন দি আভিজাত্য ৰক্ষা কৰা বা গাড়ীৰ ছিটটোত ফুলাম গামোচা পাৰি পলিটিকেল ভিআইপি সজোৱা বিলাসিতা এখনো কিন্তু চলি আছে দেই৷ গামোচাৰে চোলা, গামোচাৰেই মেখেলা চাদৰ, টাই, পাগুৰি, বিয়াৰ দৰাক দিয়া ফুলাম ছাতিটো– মুঠতে গামোচাৰ জৰিয়তে এতিয়া বৈচিত্ৰ্যতাৰে আৱৰা অসমীয়া সমাজৰ আজন্ম আৱেগক লৈ চলোৱা এক বৈষয়িক আৰু ধনতন্ত্ৰৰ হাতোৰাৰে নেফানেফ কৰা নিৰ্মম অস্ত্ৰোপচাৰ৷ তোষামোদ আৰু তুষ্টিকৰণৰ এক নিৰ্মম হাথিয়াৰো৷ ‘লফৌ ফৌ বিলাহী বেঙেনা... আনৰ পিঠাৰে বিহু পতা’, ছিন্নমূলীয় ভাৱনাৰে গদ্ গদ্ অসমীয়া মধ্যবিত্তৰ অভিলাসৰ পাম্প যোৱা বেলুনটোৰ দৰেই অৱস্থা আজিৰ তাৰিখৰ গামোচাৰ নষ্টবিলাস৷ গামোচাৰ ফুল, ৰং আৰু আকাৰে থানবান কৰা সমাজত ধম¹য় মেৰুকৰণো গামোচাৰ অন্য এটি নষ্ট উৎপাদকৰ গাণিতিক ৰসায়ন৷ ৰাজনৈতিক নেতা, তথাকথিত আৰু স্বয়ম্ভু ধৰ্মগুৰু, বৰ বৰ লোক, ডা-ডাঙৰীয়াৰ এমখাক মাজে মাজে গামোচা-চেলেং পাৰি দি আদৰি আনিবলৈ আৰু সেইবোৰৰ ওপৰত খোজকঢ়াৰ ভযংকৰ আড়ম্বৰপূৰ্ণ পৰিৱেশৰ মাজতেই গামোচা সংস্কৃতিয়ে বহন কৰিছে অন্য এটি তীৰ্যক স্থিতি৷ মাজতে বঙালী গামোচা আৰু অসমীয়া গামোচাৰ মিশ্ৰণ ঘটাই নতুন অদ্ভুত হাইব্ৰীড ধাৰণা এটাৰ চক্ৰান্ত এখনো চলোৱা হৈছিল৷ লোক-সংস্কৃতিৰ বিগদ্ধ পণ্ডিত ড॰ লীলা গগৈৰ গৱেষণাত প্ৰাপ্ত তথ্য অনুসৰি, আহোমৰ লগত গামোচাৰ সম্পৰ্ক আৰু এডৱাৰ্ড গেইটৰ বুৰঞ্জীতো গামোচাৰ উল্লেখিত মূল্যই অসমীয়াৰ গামোচাখনৰ ঐতিহ্যক যথাযথভাৱেই দেখুৱাইছে৷ মানৱ সভ্যতাৰ বিকাশৰ লগে লগে গামোচাখনে যে নানা ৰূপ পৰিগ্ৰহণ কৰিছে তাৰ ঐতিহাসিক গৱেষণাও অসমীয়াৰ বাবে অন্য এক বহুমূলীয়া বৌদ্ধিক সম্পদ হিচাপে পৰিগণিত হ’ব৷
আমিবোৰে সৰুতে কিন্তু ঘৰত গামোচাকে পিন্ধিছিলোঁ৷ উৎসৱ-পাৰ্বণ নহ’লে গা-মচা আৰু পিন্ধা কামতে গামোচাখন বেছিকৈ ব্যৱহৃত হৈছিল৷ তেতিয়া [চাৰি দশকমান আগৰ কথা কৈছোঁ] গামোচাখন ৰাজনৈতিক তুষ্টিকৰণৰ আহিলাও নাছিল আৰু অৰ্থনৈতিক বঞ্চনাৰ হাথিয়াৰো নাছিল৷ গামোচা মানে গামোচাই৷ অসমৰ কিছু কিছু অঞ্চলত গামোচা, ক’ৰবাত গাম্চা, মুক্চা, দুইহৈতা, আঢ়ৈহতীয়া, টেলচ আদি নানা নাম৷ তেতিয়া হাফ্পেণ্ট, বাৰ্মুদা আদি পোছাকৰ প্ৰচলন কমো আছিল৷ মুঠতে গামোচাৰ কাৰবাৰটোৰ লগতে আৱেগ, অনুভূতি, পৱিত্ৰতা, সংস্কৃতি, পৰম্পৰা, অৰ্থনীতি, ৰাজনীতি সকলোবোৰেই নিটোলটোলকৈ সংপৃক্ত হৈছিল বুলি অনুমান কৰি ল’ব পাৰি৷ গতিকে ব’হাগ বিহুৱেই নিৰ্দিষ্ট সময়, য’ত বছৰটোৰ আৰম্ভণি বুলি গামোচা এখনৰ মাধ্যমেৰে কৃষিজীৱী মানুহৰ কৃষ্টি আৰু সংস্কৃতিৰ সাঁকোডাল সজ্ঞানেই হওক বা অজ্ঞানেই হওক নিশ্চিতভাৱে সুৰক্ষিত হৈছিল, য’ত অসমীয়া শিপিনীৰ পৰম্পৰাগত জ্ঞান, কৌশল আৰু সচেতনতা ষোল্ল অনাই সংৰক্ষিত হৈছিল৷ কিন্তু আজি সেই সচেতনতা আৰু স্বাভিমানৰ দৈন্য দৃষ্টিকটুভাৱে ধৰা দিছে আমাৰ অনুদান সৰ্বস্ব পৰমুখাপেক্ষী জাতিটোৰ ক্ষেত্ৰত৷
গামোচাৰ উজান উঠা বিহুটোও আজি হৈ উঠিছে বৃত্তিমুখী আৰু বাণিজ্যিকভাৱে নিৰ্মিত এটি কৃত্ৰিম আনন্দপৰ্ব৷ এই যে ৩০০০ খন বিহু সমিতিক ডেৰ লক্ষকৈ টকা দি বিহু উদ্যাপন কৰিবলৈ দিয়া ইলাহি কাৰবাৰটো, এইটো বাৰু কেনে কাঙাল কাৰবাৰ/ যিখন ৰাজ্যত কৰ্মসংস্কৃতি বুলি ক’লে এক বিৰাট শূন্যতা, ত্ৰুটিপূৰ্ণ ভূমিনীতিৰ বাবে মাটিবোৰ সোপাই সোপাই অনা-অসমীয়া বনিয়াৰ কব্জাত আৱদ্ধ হৈ শস্যে-মৎস্যে সুশোভিত সোণসৰা মাটিবোৰ অনা-অসমীয়া বনিয়াৰ গেলামালৰ গুদামত পৰিণত হ’ল, খেতি-বাতিৰ নামত ‘খ’টোও নোহোৱা হোৱাৰ উপক্ৰম; মুঠ শ্ৰমশক্তিৰ ১৫-২০ লোকো কৃষিখণ্ডত অনিশ্চিত ভৱিষ্যতৰ বাবেই হওক, বানৰ দৰে ভয়ানক সমস্যাটোৰ লগত ৰজাঘৰীয়া মিতিৰালিৰ অভিজাত পৰম্পৰা ৰক্ষাৰ সংস্কৃতিৰ বাবেই হওক; কৃষি হৈ উঠিছে আজিৰ তাৰিখত আটাইতকৈ উপেক্ষিত উৎপাদন খণ্ড৷ খেতিৰ লগে লগে গৰুৰো এতিয়া সাংঘাতিক আকাল৷ বিশেষকৈ থলুৱা গৰুৰ জাতবোৰ আৰু থলুৱা ধানৰ জাতবোৰ কম উৎপাদনৰ দোহাই দি নিঃশেষ হোৱাৰ উপক্ৰম ঘটিছে৷ গৰু আজিৰ তাৰিখত ৰাজনৈতিক প্ৰাণীহে হৈ পৰিল৷ গৰু-গাহৰি নহ’লে ৰাজনীতিৰ ঠেলাগাড়ীখনৰ চকা নুঘূৰা হৈ পৰাৰ এই সন্ধিক্ষণত অসমীয়াৰ বাবে বিহু নিজেই এক ৰাজনৈতিক হাথিয়াৰ হৈ পৰা নাইনে? যদি কৃষিৰ প্ৰতিয়েই আমি উদাসীন, বিহু কি এক ছিন্নমূলীয় বজাৰকেন্দ্ৰিক বিশৃংখলতা আৰু বন্য উল্লাসৰ নামান্তৰ নহ’ব/ বিহু সমিতিৰ একাংশক অনুদান দিয়া আৰু ৱাইন শ্বপসমূহক লগতে মাংস বেচা কচাইক টকা এসোপা দিয়া একেই হৈ উঠেগৈ৷ তাৰোপৰি চান্দা-বৰঙণি নামৰ দেওলগা শব্দ দুটিৰ অত্যাচাৰতো উলা-মূলা নহয়/ জাতীয়তাবাদী চিন্তা-চৰ্চা আৰু চান্দা-বৰঙণিৰ বিহগছৰ পুলিটোৰ বিষম মিলামিচাই অসমীয়া জাতিটোক কঁকাল ভঙা জাতি এটালৈ কিন্তু নমাই দিলে দেই৷ কৰ্মহীন আৰু কৰ্মৰ প্ৰতি অনীহা থকা আদহীয়া মানুহৰ দল কিছুমানৰ উৎসৱপ্ৰীতি আৰু তথাকথিত জাতীয়তাবাদী অভিজাত্য ৰক্ষা কৰাৰ বিয়াগোম আয়োজন কিছুমান দেখিলে চকু কপালত উঠিব লগা পৰিৱেশ হয়৷ মাটি আৰু মাটিৰ মানুহৰ চূড়ান্ত অভাৱগ্ৰস্ততাত ভোগা দুৰ্ভগীয়া অসমীয়া মানুহৰ বাবে এতিয়া বিহুৱে বৰবিহৰহে যেন ৰূপ লৈছে৷
এইবেলিৰ বিহু আৰম্ভ হোৱাৰ আগে আগে সংবাদ মাধ্যমসমূহত শিল্পী বুলি জাহিৰ কৰা গায়ক একাংশৰ দৰৰ [বজাৰ মূল্য] তালিকা এখন প্ৰকাশ হ’ল৷ তেখেতসকলৰ মাননি আৰু সন্মানক ধৰি এজন ইউটিউবাৰে বাক্যবাণ এৰিলে৷ খেলাখন তেহে জমিল৷ ঘটনা গৈ পুলিচ থানা পালেগৈ৷ বিহুৰ নামত জাতীয় সাজ-পোছাকক লৈ চলা অনৰ্থক চুপতি এখনৰ বিষম পৰিণতি হিচাপে জনপ্ৰিয় আৰু ওজন থকা শিল্পী এজন বেয়াকৈ অপমানিত হ’ব লগা হ’ল৷ উৎসৱৰ উছাহ আৰু ৰাগীত মতলীয়া উন্মাদপ্ৰায় একাংশ দৰ্শকৰ চকী ভঙা, কাৰোবাৰ নাক ভঙা, মূৰ ফলা– এইবোৰতো একেবাৰে সাধাৰণ ঘটনা৷ মুঠতে উৎসৱে মূৰত ধৰা একাংশ অসমীয়াৰ বাবে বিহু হৈ পৰিছে দৌৰাত্ম্য আৰু বৰ্বৰতাৰে ভৰা এক ধ্বংসযজ্ঞ৷ এই যে জাতীয় সাজ বোলা কথাষাৰ, ইও বৰ কালিকা লগা কথা দেই৷ বেংগল, গুজৰাট বা ৰাজস্থানৰ কাৰখানাত নিৰ্মিত নানাৰঙী গুণগত দিশত চূড়ান্তভাৱে বিফল পাঞ্জাৱী চোলা, জেলজেলীয়া-ফিৰ্ফিৰিয়া আলোকভেদ্য নিম্নমানৰ ধূতি বা পায়জামা, ডিঙিতো তদ্ৰুপ নিম্ন মানৰ মেচিনত প্ৰস্তুত কৰা গামোচা আদি বেছি দামত কিনি আনি পিন্ধি ওলাই গ’লেই জাতীয় পোছাক হৈ পৰিবনে? যি পোছাকত জাতীয় অস্তিত্ব আৰু অসমৰ শ্ৰম, মূলধন, ভূমি বা পুঁজি বুলিবলৈ শূন্য, য’ত মাথোঁ আমাৰ ধন-বিতহে খৰচ হয়, তেনে সাজেই যদি জাতীয় সাজ হয়, তেন্তে তেনে ভণ্ড জাতীয়তাবাদী চিন্তাৰে নিৰ্মিত মতলববাজক কঠোৰভাৱে সমালোচনা আৰু দমন কৰা ভাল৷ যি জাতিয়ে নিজস্ব শ্ৰমশক্তি আৰু মূলধনেৰে নতুন উদ্ভাৱনী শক্তিৰ জৰিয়তে উৎপাদন খণ্ডত বিপ্লৱৰ জোৱাৰ আনিব পৰা নাই, তেনে জাতিৰ জাতীয়তাবোধ কিন্তু দুৰ্বল সূতাতহে শূন্যত ওলমি আছে৷ অকল ভাষণবাজি চৰিত্ৰ একোটাক পোহপাল দি চান্দা নামৰ অপসংস্কৃতি এটাৰে কি জাতীয়তাবাদ টিকি থাকে? আপুনি-মই ডিঙিত পিন্ধা নানাৰঙী ‘মাফ্লাৰ’ বা বৈচিত্ৰ্যময় গলবস্ত্ৰখন যদি অকল ব্যৱসায়ৰ বাবেহে কোনোবা বহিঃৰাজ্যৰ কাৰখানাত প্ৰস্তুত কৰা হয়, তাত কিন্তু স্বকীয়তাৰ দাবী কৰাটো এটা অমূলক কথা৷ জাতীয় পুঁজি, জাতীয় শ্ৰম, জাতীয় ভূমি, জাতীয় উদ্যোগ, জাতীয় বজাৰ– এই সকলোবোৰ বাদ দি বজৰুৱা কাপোৰসাজকে জাতীয় সাজ বুলি ভাবি থকা জাতীয়তাবাদৰ ভণ্ড তপস্বীহঁতৰ জাতীয়তাবোধ সম্পৰ্কেও সন্দেহ আছে৷ আৰু বহুতৰ মতে জাতীয়তাবোধো ‘মাৰ্কেটিঙ’ৰ বাবে এক দামী উপ-উৎপাদন৷ আজিৰ জাতীয়তাবাদী গৈ কাইলৈ কোনটো ৰাজনৈতিক দলৰ দলীয় পতাকা দাঙি ধৰি দলটোৰ দলপতিৰ পদলেহনকাৰী হয়গৈ তাৰ কি ‘ইয়ত্তা’ আছে/ এনেদৰেই চলি আছে আমাৰ সাতামপুৰুষীয়া বিহুক লৈ চলিব ধৰা নব্য বিত্তমুখী বিহুৰ৷ বিহু সমিতি একাংশৰ পৃষ্ঠপোষক, উপদেষ্টা, সচেতক, শুভচিন্তক আদিৰ দীঘলীয়া তালিকাখন দেখিলেও বহুতো সময়ত চকু কঁপালত উঠে৷ এইবোৰ পদবী প্ৰদানৰ ক্ষেত্ৰত মানুহজনৰ গুণগত দিশটোক অংগুষ্ঠ দেখুৱাই কেৱল মাত্ৰ আৰ্থিক সবলতা আৰু দুন¹তিৰ ক’লা টকাৰ ভাণ্ডাৰটোলৈহে কাঢ়া নজৰ ৰখা হয়৷ এনেদৰেই হৈ যায়গৈ বিহুখন৷ মাৰপিট, কাজিয়া-পেচাল এইবোৰ বাদ দিলেও বিহু উদ্যাপনৰ সংগীতানুষ্ঠানৰ দিনা কিন্তু আপুনি দুটামান কাম কৰিবলৈ সাজু হৈ যাব লাগিব৷ ধৰক, মঞ্চত গায়ক বা গায়িকাগৰাকীৰ [কোনোবা কোনোবা দেই/] লগে লগে গাবও লাগিব আৰু তেওঁলোকৰ আহ৩ানত নাচিবও লাগিব৷ যদি এইবোৰ কৰিবলৈ মন নাই, আপুনি বিহু চাবলৈ গৈ লাভ নহ’ব৷ মুঠতে অন্ধৰ হস্তী দৰ্শনৰ দৰে অসমীয়াৰো বিহু বুলি ক’লে আজিৰ তাৰিখত চৰম বিষাদগ্ৰস্ততাৰ বাদে ‘একো নাই’ যেন হৈ পৰিছে৷ ধৰক, ঘৰত ধান নাই, পথাৰ বুলিবলৈ আপুনি বাৰাণ্ডাৰ ফুলৰ প্লাষ্টিকৰ টাবকেইটাতেই সীমাৱদ্ধ, আঘোণত ‘ন’ খাবলৈ বৰ ডাঙৰ আয়োজন কৰা অথবা নৰাছিঙা পাতিবলৈ দেওপাৰি নচাৰ যিদৰে মূল্য বৰ বিশেষ নাই; পথাৰ, খেতি, বজাৰ, শ্ৰমশক্তি আদিত দখল নথকাকৈ ৰাজস্থান বা দিল্লীৰ ধূতি, কলকাতা বা ছুৰাটৰ গামোচা, কাপোৰ, মেখেলা-চাদৰ, অনা-অসমীয়া বহিৰাগত কাৰিকৰৰ ঢোল, পেঁপা, বাঁহীৰে বিহু পাতিবলৈ ঢপঢপাই থকাটোও বৰ বেছি অৰ্থবহ কথা নহয় বুলি ক’লেই আমাক সাংস্কৃতিক সমন্বয়ৰ বিৰোধী বুলি এঘৰীয়া নকৰিব আক’৷ নিজৰ উদগ্ৰ স্বাৰ্থক প্ৰশ্ৰয় দি অতি স্বাৰ্থপৰ হৈ কুক্ষিগত চেতনাৰেই বাহক নহ’ব, কণমানিহঁতৰ বাবে এৰি যাব লগা পৃথিৱীখনলৈও ভাবিব আক’৷ জাতীয়তাবোধেৰে সিক্ত অস্তিত্বক জাহিৰ কৰিবলৈ গোঁৱাৰ হ’ব লাগিব৷ ভাৰতীয়ত্বৰ মাজত অসমীয়াত্বক বিলীন কৰি নিজস্বতাক হেৰুৱাই পেলোৱাতকৈ অসমীয়াত্বৰ বৰভেটিত ভাৰতীয়ত্বৰ সাদৃশ্যখিনি চালি-জাৰি চাই দেশপ্ৰেমিক হোৱাটোহে যুগুত যেন লাগে৷ কাৰণ ভৌগোলিক আৰু পৰিৱেশগত প্ৰভাৱে বলপূৰ্বক উদাৰতাৰ আঁচোৰ সহিব নোৱাৰে৷ এয়া বিশ্বমুখী দৰ্শনৰো এক গ্ৰহণযোগ্য পূৰ্ব ধাৰণা৷
বিহুৰ বতৰত মৌ-বিহুৰ কথা নিলিখাটো ভাল নহ’ব৷ দাদা মৌ-বিহু চাবছোন– কেইবাজনেও কৈ আছিল৷ অৱশ্যে এনেয়েও চালোৱেইহেঁতেন৷ চাই অনুভৱ হ’ল সেয়া মৌ-বিহু নহয়, মৌৰ হে বিহু, কাৰণ মৌ-বিহু বোলা উপমাটোৰ লগত আমাৰ পৰিচয় নাছিল৷ ললিপপ, চিগাৰেট, তেজ, মঙহ, মৌ– এগৰাকী পূৰ্ণ যৌৱনা গাভৰুৰৰ অস্থিৰতা আৰু প্ৰেমৰ দেহজ ভাৱনাক বিহুৰ প্ৰলেপ এটা ভালদৰেই দি মৌ-বিহু সাজি-কাচি ওলাই আহিল৷ স্বাভাৱিকতে কৰা সহজ কাম সামাজিক মাধ্যমত কৰা সমালোচনাৰ প্ৰসাৰণ ঘটিল৷ সমালোচকৰ প্ৰখৰ দৃষ্টিৰেতো মানুহে সাংস্কৃতিক উপাদানসমূহ সাধাৰণতে নাচায়৷ গতিকে চাৰিওফালে মৌ-বিহুক লৈ গুঞ্জন উঠিল– মৌ বাঁহ ভাঙি ওলাই থকা মৌৰ মিঠাখিনি খাবলৈকে বা চাবলৈকে কিছু কিছু মহলত অস্থিৰতা বাঢ়িল৷ গালি দি ভাল পোৱা সকলে গালিকে দিলে, অশ্লীল কথা কৈ ভাল পোৱা সকলে নানা অশ্লীল কথা-বতৰা কৈ বিহুৰ তথাকথিত পৱিত্ৰতা আৰু গ্ৰহণযোগ্যতাক লৈ গুণগুণনি তুলিলে৷ কলাকাৰে কিবা এটা কোৱা ভাল কিয়নো উপযুক্ত সময় হৈছে;– এইখিনিকে ভাবি-গুণি থাকোতেই কলাকাৰ শ্ৰীযুতা মহন্তই কোৱা কথাখিনি ব্যক্তিগত সংবাদ মাধ্যম এটাত শুনিলোঁ, লগতে কেইজনমান উদীয়মান যুৱকৰো৷ সকলোৰে বক্তব্যত স্পষ্টকৈ ফুটি উঠিছে যে মহন্তই বিহুক সাঙুৰি দি এটি গণ্ডগোল কৰিলে৷ বিহুৰ অশ্লীলতা, যৌনতা, শৰীৰ সৰ্বস্বতা, দেহজ কামনা-বাসনা, কাম-কলাৰ শৈল্পিক উপস্থাপন, যৌনতাৰ নৃত্যভংগীমা– এইবোৰ আৰু নতুন কথা নহয়৷ বহুগামিতাও পুৰণি কথাই৷ এজনী নাচনীক লৈ বহুকেইজন ঢুলীয়া, তালিয়া, পেঁপুৱৈয়ে একে সময়তে ভালপোৱা বা যৌনতাসৰ্বস্ব আচৰণ কৰাটো বহুগামীতাৰ নিষ্ঠুৰতাৰ পৰিৱৰ্তে যৌন ভাৱনাৰ পাৰা-পাৰহীন চঞ্চলতাকহে আলিংগন কৰে৷ শিক্ষা, বৃত্তি, তাগিদা, অনুশাসন আদিৰ আউতিত থকা যুৱশক্তিৰ বাবে ‘তোৰে মনে গ’লে মোৰে মনে গ’লে’ই, মন যোৱাখিনি ষোল্ল অনাই পূৰণ হৈ নাযায়৷ কিন্তু মন গৈ থকাতেই যেন মাদকতা৷ লিংগসমতা, পুৰুষতান্ত্ৰিকতাৰ জাহিৰ, নাৰী সৱলীকৰণ– আদি নানা ধৰণৰ নাৰীবাদী ভাৱনাক তুলি ধৰিবলৈ মহন্তৰ হাতত সুযোগ-সুবিধা অসীম আছে৷ ইংৰাজীৰ মুদ্ৰিত অনুবাদেৰে সমৃদ্ধ গীতটো যে ভাৰতবৰ্ষৰ সীমা পাৰ হৈ যাব ই নিঃশ্চিত, তাতে স্ৰষ্টাই ফেমিনিষ্টিক্ পাৰ্চপেক্টিভ্টি সম্পৰ্কে মতামত প্ৰদান কৰি বিহুৰ প্ৰলেপটোৰ সংযোজনটিক তেওঁৰ ব্যক্তিগত অভীপ্সা বুলি স্পষ্টকৈ ক’লেই৷ ‘গেজ্’ সম্পক¹য় কথাখিনিও পাৰস্পৰিক যৌনতাৰ সন্মতিয়ে কিন্তু অস্বীকাৰ কৰা যেন লাগে৷ খাওঁ খাওঁ কৰা চকুৰ চাৱনিত যদি পাৰস্পৰিক সহযোগ আৰু অনুমতি থাকেই, তেন্তে নিষ্পেষণ হ’ব ক’ৰ পৰা/ গীতটোত বহুগামিতাই ‘বনি ব্লু ছিণ্ড্ৰম’ও যে পৰিগ্ৰহণ কৰা নাই, সি নিশ্চিত [Bonnie Blue দ্ৰষ্টব্য]৷ প্ৰেম আৰু যৌনতাৰ প্ৰতীকবাদত ক’ৰবাত ক’ৰবাত যে মূল কাহিনীয়ে ঠেকা খাইছে তেনে ভাব হয়৷ প্ৰটাগ’নিষ্ট ৰেডিকেল বা ছ’চিয়েলিষ্ট কোনোটো ফেমিনিজিমৰে দ্বাৰা প্ৰভাৱিত যেন ভাব নহ’ল৷ শেখৰ কাপুৰৰ ‘বেণ্ডিত কুইন’ত আমাৰ সীমা বাইদেউ নাঙঠ হৈয়ো ওলাইছিল [ডামি ব্যৱহৃত হৈছিল]৷ হৈ-চৈ এখন লাগিছিল যদিও ছবিয়ে ন্যায্যতা দাবী কৰিছিল৷ ভাৰতীয় পিকাছো এম এফ হুছেইনৰ ছবিত সৰস্বতীক নাঙঠ কৰোঁতেও তেখেতৰ যুক্তিয়ে অনুকম্পা পাইছিল৷ দ্ব্যৰ্থবোধক গানবোৰ কিন্তু চলি থকাটোৱে দৰ্শকে মানি লোৱাটোক নুবুজায়৷ আমাৰ আইতা-জেঠাইহঁতে বিড়ি খাইছিল– এয়া কিন্তু বলীউডৰ ভগৱান আখ্যা লাভ কৰা নায়কে ধঁপাতৰ বিজ্ঞাপন দিয়াৰ দৰে কুৎসিৎ নহয়৷ অথবা বলীউডৰ ‘চোলি কে পিছে ক্যা’, ‘তু চিজ বড়ী হে মস্ত’ৰ লগত চেনাইৰ উঠন বুকুৰ কথা সমজাতীয় নহয়৷ জনজাতীয় বুকুত মেথনি মৰা গাভৰুজনী আৰু ছানিহঁতৰ প্ৰদৰ্শিত উঠন বুকু সমজাতীয় নহয়৷
ভাৰতীয় সাংস্কৃতিক পৰম্পৰাত যৌনতাৰ বান্ধোন নিকপকপীয়া– ক’তনো নাই যৌনতা৷ ফ্ৰয়েদ, মাক্সৰ্, ডাৰউইন, শিল্পতত্ত্ব, সংস্কৃতি –নাই ক’ত যৌনতা৷ অৰ্থনৈতিক পৰিকাঠামোৰ সালসলনিয়ে সমাজলৈ আনি দিয়ে ন ন যৌন সচেতনতা আৰু মূল্যবোধৰ আখৰা৷ লগে লগে পুঁঁজিবাদী কেঁকোৰা চেপা এখনটো আছেই৷ যৌনতা আৰু ক্ষমতাৰ আপদীয় সমীকৰণ এটিও যুগে যুগে মন কৰিবলগীয়া কথা৷ এটা জাতিৰ যৌনতাৰ সুস্থতাই কিন্তু জাতি বা সমাজৰ শ্ৰীবৃদ্ধিত সহায় কৰে৷ জোচেফ আনউইনৰ ১৯৩৪ চনতেই প্ৰকাশিত গ্ৰন্থ Sex and Cultureত কৈছে– ‘এটা জাতিৰ অনগ্ৰসৰতা আৰু যৌন সংগম পৰস্পৰ পৰিপূৰক৷ অসংযত যৌনতাই শক্তিশালী জাতিৰ সাংস্কৃতিক তথা সামাজিক-ৰাজনৈতিক অধঃপতনৰো কাৰণ– যৌন উগ্ৰতাই জাতিৰ উদ্ভাৱনী আৰু আধিপত্য বিস্তাৰৰ শক্তিক ক্ষতিগ্ৰস্ত কৰি থাকে৷’ উইলহেম ৰাইখেও [মনোবিজ্ঞানী, দাৰ্শনিক, ফ্ৰয়েদৰ ছাত্ৰ] Sexual Revolution (Die Sexualit im Kulturkampf) গ্ৰন্থত ব্যাখ্যা কৰিছে সাংস্কৃতিক যুদ্ধত যৌনতাৰ প্ৰসংগ৷ গ্ৰন্থখনিত সুস্থতা আৰু যৌন স্বাধীনতাৰ ৰাষ্ট্ৰই অযথা জোৰ-জুলুম কৰি হস্তক্ষেপ কৰিছে বুলি অবাধ যৌনতাক ৰাইখে সমৰ্থন কৰি যোৱাটোও কিন্তু সোণৰ পাত্ৰত বিহপান কৰাৰ দৰে কথা৷ অবাধ যৌনতাই যে সমাজৰ সুস্থতা আৰু পৰিকাঠামোক ধ্বংস কৰে আৰু বিপ্লৱৰো ছন্দ পতন ঘটায় তাৰ উদাহৰণ বহুতো বিপ্লৱী সংগঠনৰ ভিতৰৰ গোপন যৌনাচাৰে দেখুৱাই গৈছে৷ গতিকে এখন সমাজৰ সাংস্কৃতিক চেতনা আৰু যৌনতাৰ পৰিৱেশ বিভিন্ন সময় আৰু ঘটনাক্ৰমে ঢাপে ঢাপে আগুৱাই লৈ যায়৷ আমাৰ ককাদেউতাই তিনিগৰাকী নাৰীক বিয়া কৰোৱাটো অথবা আইতা এগৰাকীয়ে তিনিজন পুৰুষৰ শয্যাসংগী হোৱাটোৰ ন্যায্যতা দাবী কৰি আমিও তেনে এটা ঘটনাকে পুনৰাবৃত্তি কৰিম জানো/ গতিকে আমাৰ সাংস্কৃতিক উপাদানসমূহৰ দৃশ্য-শ্ৰাব্য ৰূপবোৰত নিৰপেক্ষ চেঞ্চৰ ব’ৰ্ড জাতীয় বিষয়ৰ লগত চৰকাৰৰ সাংস্কৃতিক নীতিয়েই নাই যেতিয়া সমাজৰ বিভিন্নজনৰ মন্তব্যবোৰেও এক প্ৰকাৰৰ চেঞ্চৰ ব’ৰ্ডৰ কামো কিন্তু নকৰা নহয়৷ আৰু আমাৰ যৌনতা সেই অষ্টমমান শ্ৰেণীৰ কৈশোৰ কালতেই জীৱবিজ্ঞানৰ প্ৰজননৰ পাঠত সন্নিৱিষ্ট ভেকুলীৰ ক্ৰুক্ ক্ৰুক্ শব্দতেই নিতাল মাৰিছিল৷ কলেজীয়া কালত গোপনে ভি চি আৰ লগাই যৌনতাৰ [অবাধ] নকৰিবলগীয়া কাণ্ডবোৰ চাই চাই অথবা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কালত বান্ধৱীৰ লগত গাত গা লগাই বহি ‘ড’পামিনৰ ৰাসায়নিক ক্ৰিয়া-প্ৰতিক্ৰিয়াক লৈ উৎসুক হৈ হৈয়েই আহি আহি যৌনতাৰ লীলা-খেলা সম্পক¹য় এক মতামত গঢ় লৈছে৷ আমাৰ গাঁওবোৰত পলুৱাই নিয়া, পলাই যোৱা আদিবোৰো যেন অস্বাভাৱিকতাৰ এন্ধাৰ গাঁতত অদৃশ্য নহয়৷ তেনেস্থলত অসমীয়াৰ যৌনতা তুলি ধৰা কামটো বৰ সহজো নহ’ব৷
গতিকে তেজেগোৰা যুৱক-যুৱতীসকলে বিহুৰ বতৰত উৰ্বৰতাক স্বীকাৰ কৰি তেজৰ উচ্চচাপ আৰু গতিক প্ৰাধান্য দিয়াৰ সময়ত মুখখন আৰু কপালখন মচি ল’বলৈ হাতে বোৱা গামোচা এখনৰ সহায় ল’ব পাৰে৷ দৰকাৰ হ’লে চেনাইৰ মুখখনো মচি দিব পাৰে৷ তাকে নকৰি অশান্ত আৰু জৰ্জৰ সময়ক বেছি গুৰুত্ব দি কোনোবা দুৰ্ভগীয়াৰ দৰে গামোচাখনকে চিপজৰী হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰি আমাৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ অতি আদৰৰ উপাদানবিধক হেয় নকৰিব৷
টেইল পিচঃ অলপতে বন্ধু এজনৰ দোকানত বহিছিলোঁ এখন্তেক৷ দুজনমান বিহু সমিতি এখনৰ লগত জড়িত ব্যক্তিয়ে বন্ধুজনৰ পৰা গামোচা কিনাৰ ৰছিদ বিচাৰিছে৷ ৫০০ খন গামোচাৰ বাবে ৰছিদত লিখি দিব কৈছে প্ৰতিখনৰ বাবে দুশ টকাকৈ৷ বন্ধুজনে ক’লে গামোচাৰ দাম আশী টকাকৈহে দিছে আপোনালোকে/ আশী টকাৰ দৰৰ গামোচাৰ ৰছিদৰ লিখিত মূল্য হ’বগৈ দুশ টকা৷ মই খৰখেদাকৈ গুচি আহিলোঁ...৷
...এইবেলিৰ বিহুৰ বতৰত এই অভাজনলৈ কেইটিমান সম্বৰ্ধনাৰ নিমন্ত্ৰণ আহিছিল৷ মই তেখেতসকলক সানুনয়ে জনাইছোঁ সম্বৰ্ধনাৰ গামোচা লোৱাৰ যোগ্যতা আমাৰ হোৱা নাই৷ নহ’বও কিজানি৷