গোলকীয় উষ্ণতাই বিশ্বত মহাপ্লাৱনৰ সৃষ্টি কৰিব নেকি?

আমি যদি জীৱাশ্ম ইন্ধনভিত্তিক শক্তিতন্ত্ৰৰ সলনি বিকল্প উৎস ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লওঁ, বনাঞ্চল ধবংস বন্ধ কৰি বনানিকৰণত অধিক মনোযোগ দিওঁ, দুৰ্যোগ প্ৰশমনত যুক্তিযুক্ত ব্যৱস্থা লওঁ, তেনেহ’লে গোলকীয় উষ্মীভৱন আৰু জলবায়ুৰ পৰিৱৰ্তনে অতি বিপজ্জনক অৱস্থা পোৱাত বাধা দিব পৰা যাব৷ তদুপৰি বিজ্ঞানীসকলৰ মতে, সেউজগৃহ গেছ নিৰ্গমন শূন্যৰ লক্ষ্যত বিশ্বই ২০৫০ উপনীত হ’বলৈ সক্ষম হ’ব লাগিব আৰু বিশ্বজুৰি ইয়াৰ পৰিমাণ ২০৩০ চনৰ ভিতৰত ৫০ শতাংশ হ্ৰাস কৰিব লাগিব আৰু তেতিয়াহে জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ আটাইতকৈ ভয়ংকৰ প্ৰভাৱ আৰু পৰিণামৰ পৰা বিশ্ববাসী ৰক্ষা পৰিব  পৃথিৱী হ’ল সৌৰজগতৰ আঠটা গ্ৰহৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ গ্ৰহ৷ পৃথিৱীৰ মুখ্য নিকায় বা তন্ত্ৰ তিনিটা হ’ল– বায়ুমণ্ডল, জলমণ্ডল আৰু স্থলমণ্ডল৷ পৃথিৱীৰ উপৰিভাগৰ সকলো ঠাইতে বায়ু মুক্তভাৱে পোৱা যায়৷ ইয়াৰ বাবেই পৃথিৱীখন উদ্ভিদ, জীৱ-জন্তু আৰু মানুহৰ বাসৰ উপযোগী হৈছে৷ কিন্তু জীৱশ্ৰেষ্ঠ মানুহৰ কাৰ্যকলাপৰ বাবে বায়ু, পানী আৰু মাটি সকলো প্ৰদূষিত হৈছে৷ যান্ত্ৰিক যুগত হোৱা উন্নত কাৰিকৰী কৌশল আয়ত্তাধীন হোৱাৰ ফলত দ্ৰুত হাৰত পৰিৱেশৰ পৰিৱৰ্তন হৈছে৷ পৰিৱেশ পৰিৱৰ্তনে জলবায়ুৰ পৰিৱৰ্তন সাধিছে, ফলত প্ৰাকৃতিক দুযোৰ্গ বৃদ্ধি পাইছে৷ উষ্ণতা বৃদ্ধিত প্ৰদূষণৰ মাত্ৰাও বৃদ্ধি পাইছে৷ প্ৰকৃতিৰো এক সহনসীমা আছে৷ এতিয়া পৃথিৱীৰ সহনসীমা অতিক্ৰম কৰাৰ পথত৷ মানুহৰ কাৰ্যকলাপৰ লগতে প্ৰাকৃতিক ক্ৰিয়াকলাপৰ ফলত জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ এখন ঠাইৰ পৰিৱেশীয় সমস্যা হৈ থকা নাই, ই এক বিশ্বজনীন সমস্যা হিচাপে চিহ্নিত হৈছে৷ কিয়নো অ’জন স্তৰৰ অৱক্ষয় তথা অ’জন বিন্ধা, সেউজগৃহ প্ৰভাৱ আৰু গোলকীয় উত্তাপন ইয়াৰেই ফল৷ বিশেষকৈ গোলকীয় উত্তাপ বা গ্ল’বেল ৱাৰ্মিঙে জলবায়ু পৰিৱৰ্তন প্ৰভাৱ অতিকৈ ভয়ংকৰ হৈ পৰিছে৷ কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড আৰু অন্যান্য প্ৰাকৃতিক আৰু মানৱসৃষ্ট দ্ৰব্যৰ পৰিমাণ বায়ুমণ্ডলত বাঢ়ি যোৱাৰ বাবে পৃথিৱীয়ে নিজৰ গাৰ পৰা ওভতাই পঠিওৱা তাপ বায়ুমণ্ডলৰ বাহিৰলৈ যোৱাত বাধা পৰিছে৷ গ্ৰীনহাউছ এফেক্ট বা সেউজগৃহ প্ৰভাৱ নামৰ এই পৰিঘটনাৰ বাবে পৃথিৱীখনে লাহে লাহে তপত হৈ আহিবলৈ ধৰিছে, এই কথা এতিয়া বাস্তৱ আৰু ভয়াৱহ বুলি অকল বিজ্ঞানীসকলেই নহয়, ৰাজনীতিক, বুদ্ধিজীৱী, সাধাৰণ লোক সকলোৱেই গ্ৰহণ কৰিবলগীয়া হৈছে৷ 

সেউজগৃহ প্ৰভাৱঃ 

সূৰ্যৰ পৰা প্ৰতিদিনে তাপ আৰু পোহৰ সৌৰশক্তি হিচাপে পৃথিৱীলৈ আহি আছে৷ পৃথিৱীলৈ অহা তাপ  ৪৮ শতাংশ পৃথিৱীয়ে শোষণ কৰে, ২১ শতাংশ শোষণ কৰে বায়ুমণ্ডলত থকা কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড, চি এফ চি, মিথেন, নাইট্ৰাছ অক্সাইড, অ’জন আৰু জলীয় বাষ্পই৷ বায়ুমণ্ডলত থকা এই গেছকেইবিধে গেছীয় পদাৰ্থই পৃথিৱীৰ ওপৰত ছাতিৰ দৰে আৱৰণৰ সৃষ্টি কৰি পৃথিৱীৰ পৰা বিকিৰিত তাপৰ এক বুজন অংশ পৃথিৱীলৈ ওভতাই দিয়ে আৰু বাকী অংশ মহাকাশলৈ যাবলৈ দিয়ে৷ কিন্তু পৃথিৱীয়ে এৰি দিয়া তাপ গোটেইখিনি মহাকাশলৈ গুচি গ’লে পৃথিৱীৰ উপৰিভাগ অত্যন্ত শীতল হৈ পৰিলহেঁতেন৷ অথাৰ্ৎ উক্ত গেছসমূহৰ ছাতিৰ দৰে আৱৰণে পৃথিৱীৰ তাপমাত্ৰাৰ ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰি আহিছে৷ এই প্ৰক্ৰিয়াকে ‘সেউজগৃহ প্ৰভাৱ’ বুলি কোৱা হয়৷ কিন্তু মানুহৰ বিভিন্ন কাৰ্যকলাপ যেনে ব্যাপক উদ্যোগীকৰণ, জীৱাশ্ম ইন্ধন ব্যাপক জ্বলন, বনাঞ্চল ধবংস, বাতানুকূল যন্ত্ৰৰ অবাধ ব্যৱহাৰৰ ফলত গ্ৰীন হাউছ গেছৰ পৰিমাণ ক্ৰমে বাঢ়ি গৈ আছে৷ ইয়াৰ ফলত পৃথিৱীৰ পৰা বিকিৰিত তাপৰ অধিক অংশ প্ৰতিফলিত হৈ পুনৰ পৃথিৱীলৈ উভতি আহে৷ ফলস্বৰূপে পৃথিৱীপৃষ্ঠৰ বায়ুৰ উত্তাপ বৃদ্ধি হৈ গৈ আছে৷ ইয়াকে গোলকীয় উত্তাপন বোলা হয়৷ কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড, নাইট্ৰাছ অক্সাইড, জলীয় বাষ্প, মিথেন আদি সেউজগৃহ গেছবোৰে সূৰ্যৰ বিকিৰিত ৰশ্মি ধৰি ৰাখি পৃথিৱীপৃষ্ঠৰ নিচেই ওচৰৰ বায়ুৰ উষ্ণতা বৃদ্ধিত অৰিহণা যোগাই আহিছে৷

গোলকীয় উত্তাপন বৃদ্ধিৰ ফলত বতৰৰ স্বাভাৱিক ধাৰণাটোত ব্যাঘাত জন্মিছে৷ আন কথাত পৃথিৱীৰ স্বাস্থ্যৰ হানিকাৰক কাৰকবোৰ বাঢ়ি আহিছে৷ বতৰৰ অস্বাভাৱিক পৰিৱৰ্তন হৈছে, প্ৰলয়ংকৰী ধুমুহা আৰু বানে কিছুমান দেশত বিস্তৰ ক্ষতি কৰিছে৷ মেৰু অঞ্চলৰ সাগৰৰ শীতকালৰ বৰফৰ আৱৰণ মুকলি হৈ থাকিবলৈ লৈছে৷ পৰ্বতৰ বৰফৰ আৱৰণৰ সীমা ক্ৰমাৎ ওপৰলৈ গৈছে, নদীবোৰ শীতকালত শুকাই যাবলৈ ধৰিছে, বান, ধুমুহাৰ প্ৰকোপ ক্ৰমাৎ বৃদ্ধি পাইছে৷ বায়ুমণ্ডল উষ্ণতা ক্ৰমাৎ  বাঢ়িবলৈ ধৰিছে৷ হিমবাহবোৰৰ বৰফ কমি আহিছে, বৰফৰ আন তৰপবোৰো বৰ্ধিত পৰিমাণে গলি যাবলৈ ধৰিছে৷ কানাডাৰ উত্তৰ সাগৰীয় দ্বীপপুঞ্জৰ মাজেৰে একেৰাহে দুবছৰ ধৰি বৰফবিহীন যাত্ৰাপথ মুকলি হৈ আছে আৰু গ্ৰীনলেণ্ড আৰু এণ্টাৰ্কটিকাৰ বৰফৰ চটাৰ পৰা বৰফ গলিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে৷ দক্ষিণ আমেৰিকাৰ এমাজন বষাৰ্ৰণ্য আৰু উত্তৰ মেৰুদেশীয় তুন্দ্ৰা অঞ্চলৰ পৰিস্থিতি-তন্ত্ৰ পৃথিৱীৰ উষ্মীভৱন প্ৰক্ৰিয়া আৰু খৰাং বতৰৰ বাবে নাটকীয় পৰিৱৰ্তনৰ দুৱাৰডলিত উপনীত হৈছে৷ 

বতৰৰ স্বাভাৱিক ধৰণটোত ব্যাঘাত জন্মিছে৷ জলবায়ু তন্ত্ৰটোত যিহেতু ইটো কাৰকৰ ওপৰত সিটো কাৰকে, ইটো প্ৰভাৱৰ ওপৰত সিটো প্ৰভাৱে বাৰুকৈয়ে নিৰ্ভৰ কৰে৷ গোলকীয় উত্তাপনৰ ফলত যিহেতু বতৰৰ স্বাভাৱিক প্ৰক্ৰিয়াত ব্যাঘাত জন্মিছে, গতিকে কোনো এটা অঞ্চলত খৰাং বতৰৰ সৃষ্টি হোৱাৰ বিপৰীতে বৰফৰ হ্ৰদ গলি গৈ কোনো এটা অঞ্চলত বানৰ সৃষ্টি হৈছে৷ আনকি বৰষুণ অহাৰ সময়সূচীৰো পৰিৱৰ্তন হোৱা পৰিলক্ষিত হৈছে৷ এসময়ত ব্যাপক হাৰত বৰষুণ হোৱা কেইবাখনো পাৰ্বত্য অঞ্চলৰ স্বাস্থ্যকৰ ঠাই যেনে- ছিমলা, দাৰ্জিলিং, চেৰাপুঞ্জী, শ্বিলং আদিত বৰষুণৰ পৰিমাণ ক্ৰমাৎ হ্ৰাস পাইছে৷ ইয়াৰ বিপৰীতে গুজৰাট, হায়দৰাবাদ, গুৱাহাটী, চুৰাট আদি ঠাইত বৰষুণৰ পৰিমাণ হঠাতে বৃদ্ধি পাই কৃত্ৰিম বানৰ সৃষ্টি হৈ হাহাকাৰ পৰিস্থিতিৰ সৃষ্টি কৰে৷ সেউজগৃহ প্ৰক্ৰিয়াৰ ফলত ভাৰত তথা অসমতো ইয়াৰ প্ৰভাৱ পৰা দেখা গৈছে৷ উষ্ণতা বৃদ্ধি, বতৰৰ সঘনাই পৰিৱৰ্তন, ধুমুহাৰ তাণ্ডৱ বৃদ্ধি, মৌচুমী বতাহৰ ফলত হোৱা বৰষুণৰ পৰিমাণ কমি অহা আদি পৰিঘটনা সঘনাই সংঘটিত হৈছে৷ ইয়াৰ ফলত অধিক ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছে কৃষিক্ষেত্ৰত৷ কৃষিবিজ্ঞানীসকলে মন্তব্য কৰিছে যে, ভাৰতত যদি ০.৩ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ উত্তাপ বাঢ়ে, তেন্তে কৃষি উৎপাদন ১৫ শতাংশৰ পৰা ২০ শতাংশ কমিব৷ 

সম্প্ৰতি ঘটি থকা বতৰৰ পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰকোপ আগন্তুক দিনত অধিক হোৱাৰ সম্ভাৱনা বিজ্ঞানীসকলে ব্যক্ত কৰিছে৷ এনেদৰে যদি বায়ুমণ্ডলৰ তাপমান বাঢ়ি গৈ থাকে, হিমালয়ৰ দৰে পৰ্বতৰ ওপৰৰ বৰফ গলি পৃথিৱীৰ বুকুৰ বহু দ অঞ্চল, সাগৰীয় উপকূল অঞ্চল ডুব যাব৷ পৃথিৱীৰ উষ্ণতা ৰোধত যদি আগন্তুক দিনত ব্যৰ্থ হয়, তেন্তে মেৰু অঞ্চলৰ বৰফ গলি সাগৰপৃষ্ঠ উঠলি উঠিব, ফলত মালদ্বীপৰ দৰে অলেখ সৰু-বৰ দ্বীপ, সাগৰীয় উপকূল তথা কাষৰ নগৰ-চহৰ সাগৰৰ বুকুত বিলীন হোৱাৰ সম্ভাৱনা প্ৰকট হৈ পৰিছে৷

ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ সচিবপ্ৰধানে কৈছে, ‘জলবায়ু পৰিৱৰ্তন হৈছে আমাৰ বাবে বৰ্তমান সময়ৰ পৰিৱেশবিষয়ক এটা অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ সমস্যা৷ ই পৰিৱেশৰ নিয়ন্ত্ৰণকাৰীসমূহৰ বাবে আটাইতকৈ ডাঙৰ প্ৰত্যাহ্বান আনি দিছে৷ এই সমস্যাৰ অৰ্থনৈতিক, স্বাস্থ্যবিষয়ক, সুৰক্ষাবিষয়ক, খাদ্যবিষয়ক, নিৰাপত্তা বিষয়ৰ আদি নানা দিশ আছে আৰু এইবোৰ দিশত ইয়াৰো সুদূৰপ্ৰসাৰী প্ৰভাৱ আছে৷ 

গ্ল’বেল ৱাৰ্মিং বা গোলকীয় উষ্মীভৱন আৰু জলবায়ু পৰিৱৰ্তন ৰোধৰ বাবে পৃথিৱীৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ চিন্তা-চচাৰ্ আৰম্ভ হৈছে৷ ১৯৯২ চনৰ ৩-১৪ জুনত ব্ৰাজিলৰ ৰিঅ’-দ্য-জেনেইৰোত ধৰিত্ৰী শীৰ্ষ সন্মিলন অনুষ্ঠিত হোৱাৰ পৰা এতিয়ালৈকে পৃথিৱীৰ বৃহৎসংখ্যক দেশৰ ৰাষ্ট্ৰপ্ৰধানৰ মাজত গোলকীয় উষ্মীভৱন আৰু জলবায়ু পৰিৱৰ্তন ৰোধৰ বাবে নানা উচ্চ পযাৰ্য়ৰ সন্মিলন অনুষ্ঠিত হৈ আহিছে৷ ‘কনফাৰেঞ্চ অৱ দ্য পাৰ্টিজ [Conference of parties-cop] ‘কপ’ সন্মিলন ২০২৩লৈকে ২৮খন হ’ল যদিও বিভিন্ন ৰাষ্ট্ৰৰ হোঁহকা-পিছলা নীতিৰ বাবে সেউজগৃহ গেছ নিৰ্গমন ৰোধ সম্ভৱ হোৱা নাই৷ প্ৰতিখন জলবায়ু সন্মিলনৰ মূল সিদ্ধান্ত হ’ল শতিকাৰ শেহলৈ গোলকীয় উষ্ণতা ১.৫ ডিগ্ৰীত সীমিত ৰাখিব লাগিব, সেইটো সম্ভৱ নহ’লেও ২ ডিগ্ৰীতকৈ অধিক বৃদ্ধি ঘটাব নালাগিব৷ কিন্তু সিদ্ধান্ত আৰু কাৰ্যকৰীকৰণত বৃহৎ পাৰ্থক্য ৰৈ গৈছে৷ আনকি ২০১৫ৰ পেৰিছ জলবায়ু সন্মিলনৰ মুখ্য উদ্দেশ্য আছিল গোলকীয় উষ্ণতা ২ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছতকৈ কমত ৰখা, একদৰে ১৯৯৭ চনতো কিঅ’টো প্ৰট’কলতো গোলকীয় উষ্ণতা ২ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ তলত ৰখাৰ চৰ্ত আছিল৷ ইয়াৰ পাছৰ কালতো সেউজগৃহ গেছৰ নিৰ্গমন বৃদ্ধি অব্যাহত থাকিল৷ অৱশ্যে cop-২৮ [২০২৩] জলবায়ু সন্মিলনে ২০৫০ চনৰ ভিতৰত সেউজগৃহ গেছ নিৰ্গমনৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰসাম্য অনাৰ বাবে সংকল্প গ্ৰহণ কৰে বিশ্ব সম্পদায়ে, ইয়াতে কিন্তু থাকি যায়৷ আমেৰিকা যুক্তৰাজ্য তথা ইউৰোপীয় ইউনিয়নৰ দেশসমূহৰ লগতে ১১৮খন দেশে ২০৫০ চনৰ ভিতৰত নিজ নিজ দেশত নেট জিৰ’ পযাৰ্য়ত উপনীত কৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি আগবঢ়ায় যদিও চীন, ভাৰত, ছৌদি আৰবৰ দৰে দেশে এই প্ৰস্তাৱত সমৰ্থন জনোৱা নাই৷ চীনে ২০৬০ চন আৰু ভাৰতে ২০৭০ চনতহে নেট জিৰ’ত উপনীত হ’ব পৰা যাব বুলি জনায়৷ উল্লেখ্য, চীন আৰু ভাৰতৰ গৰিষ্ঠসংখ্যক উদ্যোগ তথা কল-কাৰখানাত প্ৰদূষণকাৰী গেছ সৃষ্টিকাৰী জীৱাশ্ম ইন্ধন কয়লা-ডিজেল আদি ব্যৱহাৰ হয়৷ বিশেষকৈ প্ৰদূষণকাৰী জীৱাশ্ম শক্তিৰ ওপৰতে ভাৰতৰ সকলো উদ্যোগ নিৰ্ভৰশীল৷ গতিকে ই এক প্ৰত্যাহ্বান৷ তদুপৰি খাৰুৱা তেল উৎপাদনকাৰী, কয়লা ভঁৰাল থকা দেশবোৰে নিজৰ আৰ্থিক অৱস্থাটো নিম্নগামী হ’বলৈ দি বিকল্প ইন্ধন ব্যৱহাৰৰ দিশে আগবাঢ়িব বুলি ভাবিব নোৱাৰি৷ গতিকে সেউজগৃহ গেছ নিৰ্গমন ৰোধত বিশ্ব সম্পদায় কিমান সফল হ’ব, সেয়া সময়েহে ক’ব৷ 

যদি অবিৰতভাৱে কয়লা, পেট্ৰ’লিয়ামৰ দৰে জীৱাশ্ম ইন্ধন পুৰি থাকোঁ, গাড়ী-মটৰৰ সংখ্যা বৃদ্ধি হৈ গৈ থাকে, বনাঞ্চল ধবংস কৰিয়ে থাকোঁ, ঘৰ বা কাযাৰ্লয়ত বাতানুকূল যন্ত্ৰ অবাধ গতিত ব্যৱহাৰ কৰি থাকোঁ, প্লাষ্টিক জ্বলাই থাকোঁ, তেতিয়া বায়ুমণ্ডলত কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড আৰু অন্যান্য সেইজগৃহ গেছৰ পৰিমাণ বাঢ়িবই আৰু পৃথিৱীখন তপত হৈ অহাটো স্বাভাৱিক৷ সেউজগৃহ গেছৰ নিৰ্গমন হ্ৰাস কৰিবলৈ চলোৱা প্ৰায় সকলো প্ৰচেষ্টা ব্যৰ্থ হ’ব আৰু উষ্ণতা বাঢ়ি গৈ থাকিব৷ পৃথিৱীখন জীৱৰ বাসৰ অনুপযোগী হৈ পৰিব৷  

যি নহওক, এই সম্পৰ্কত বিশ্বৰ বিজ্ঞানীসকলে নিৰন্তৰ অধ্যয়ন চলাই আছে, সকীয়নি দি আহিছে৷ বহু বিজ্ঞানীৰ মত, ‘আমি যদি জীৱাশ্ম ইন্ধন [যেনে- কয়লা, পেট্ৰ’লিয়াম]ভিত্তিক শক্তিতন্ত্ৰৰ সলনি বিকল্প উৎস ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লওঁ, বনাঞ্চল ধবংস বন্ধ কৰি বনানিকৰণত অধিক মনোযোগ দিওঁ, দুৰ্যোগ প্ৰশমনত যুক্তিযুক্ত ব্যৱস্থা লওঁ, তেনেহ’লে গোলকীয় উষ্মীভৱন আৰু জলবায়ুৰ পৰিৱৰ্তনে অতি বিপজ্জনক অৱস্থা পোৱাত বাধা দিব পৰা যাব৷] তদুপৰি বিজ্ঞানীসকলৰ মতে, সেউজগৃহ গেছ নিৰ্গমন শূন্যৰ লক্ষ্যত বিশ্বই ২০৫০ উপনীত হ’বলৈ সক্ষম হ’ব লাগিব আৰু বিশ্বজুৰি ইয়াৰ পৰিমাণ ২০৩০ চনৰ ভিতৰত ৫০ শতাংশ হ্ৰাস কৰিব লাগিব আৰু তেতিয়াহে জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ আটাইতকৈ ভয়ংকৰ প্ৰভাৱ আৰু পৰিণামৰ পৰা বিশ্ববাসী ৰক্ষা পৰিব৷