শক্তিশালী কোন

সংবিধান বনাম সংসদ, গণতন্ত্ৰৰ এই চিৰন্তন বিতৰ্কত মুখ্য  ন্যায়াধীশ বি আৰ গাভায়ে এক নতুন মাত্ৰা সংযোজন কৰিলে৷ কলেজিয়াম ব্যৱস্থা আৰু ন্যায়পালিকাৰ স্বাধীনতাক লৈ কেন্দ্ৰ আৰু আদালতৰ মাজত চলি থকা উত্তেজনাৰ মাজতে বহুতে তেওঁৰ এই মন্তব্যক কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ প্ৰতি স্পষ্ট ইংগিত বুলি ক’ব খুজিছে৷ কলেজিয়াম হৈছে এটা পদ্ধতি, যাৰ মাধ্যমেৰে ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয় আৰু উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ বিচাৰপতিসকলৰ নিয়োগ আৰু বদলি কৰা হয়৷ এই ব্যৱস্থাত, উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ প্ৰধান বিচাৰপতি আৰু অন্যান্য বিচাৰপতিসকলৰ এটা পেনেল গঠন কৰি বিচাৰপতিসকলক নিৰ্বাচন কৰা হয়৷

মহাৰাষ্ট্ৰৰ অমৰাৱতীত এটা অনুষ্ঠানত বক্তৃতাত মুখ্য ন্যায়াধীশ গাভায়ে কয়, ‘গণতন্ত্ৰৰ তিনিটা স্তম্ভ– ন্যায়পালিকা, আইনসভা আৰু কাৰ্যবাহী– সমানেই গুৰুত্বপূৰ্ণ৷ কিন্তু এই সকলোৰে ওপৰত দেশৰ সংবিধান৷ সংসদে যদি কোনো আইন প্ৰণয়ন কৰে, তেন্তে ন্যায়পালিকাই সেই আইনখন সংবিধানৰ আলোকেৰে ব্যাখ্যা কৰে৷ গতিকে সংসদ নহয়, সংবিধানহে সকলোতকৈ ওপৰত৷’

তেওঁ স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে সংসদে সংবিধান সংশোধন কৰিব পাৰে, কিন্তু সংবিধানৰ মূল গঠন বা কাঠামো সলনি কৰিব নোৱাৰে৷ মুখ্য ন্যায়াধীশজনে লগতে কয়, ‘এজন ন্যায়াধীশৰ কৰ্তব্য হ’ল সংবিধান ৰক্ষা কৰা৷ জনমত বা মানুহৰ প্ৰতিক্ৰিয়াই ন্যায়িক বিচাৰত প্ৰভাৱ পেলাব নোৱাৰে৷ ন্যায়াধীশসকলে স্বতন্ত্ৰ আৰু নিৰপেক্ষ সিদ্ধান্ত ল’ব লাগে৷ কিন্তু কেৱল চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে ৰায় দি কোনো এজন বিচাৰক স্বতন্ত্ৰ ন্যায়াধীশ হ’ব নোৱাৰে৷ বিচাৰত ন্যায়বিচাৰেই একমাত্ৰ বিবেচনা হ’ব লাগে৷’

আইনসভা আৰু বিচাৰ ব্যৱস্থাৰ মাজত কিছু বিতৰ্ক থাকিব পাৰে, যিটো ক্ষমতাৰ পৃথকীকৰণ আৰু সাংবিধানিক নিয়মৰ ব্যাখ্যাৰ সৈতে জড়িত৷ এই বিতৰ্কবোৰ সাধাৰণতে আইনৰ বৈধতা, সংবিধানৰ ব্যাখ্যা, আৰু কাৰ্যবাহী ক্ষমতাৰ ওপৰত কেন্দ্ৰীভূত৷ সংবিধানত আইনসভা, কাৰ্যবাহী বিভাগ আৰু বিচাৰ বিভাগৰ মাজত ক্ষমতাৰ পৃথকীকৰণৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে৷ ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে কোনো এটা বিভাগে যাতে অধিক ক্ষমতাশালী নহয়৷ কিন্তু কেতিয়াবা এই বিভাগবোৰৰ মাজত মতবিৰোধ হ’ব পাৰে৷ বিশেষকৈ আইনসভাৰ দ্বাৰা গৃহীত আইনৰ বৈধতা বা কাৰ্যবাহী বিভাগৰ সিদ্ধান্তৰ ওপৰত বিচাৰ বিভাগে প্ৰশ্ন কৰিলে বিতৰ্ক হ’ব পাৰে৷ বিচাৰ বিভাগৰ সংবিধানৰ ব্যাখ্যা কৰাৰ ক্ষমতা থাকে আৰু ইয়াৰ জৰিয়তে আইনসভাৰ দ্বাৰা গৃহীত আইনৰ বৈধতা নিৰ্ধাৰণ কৰে৷ যদি বিচাৰ বিভাগে আইন এখনক অসাংবিধানিক ঘোষণা কৰে, তেন্তে আইনসভা আৰু বিচাৰ বিভাগৰ মাজত বিবাদ সৃষ্টি হ’ব পাৰে৷ ভাৰতত এনে উদাহৰণ আছে, য’ত উচ্চতম ন্যায়ালয়ে সংসদৰ দ্বাৰা গৃহীত আইনক অসাংবিধানিক আখ্যা দিছে৷ 

কেতিয়াবা বিচাৰ বিভাগে চৰকাৰক কোনো বিশেষ পদক্ষেপ ল’বলৈ নিৰ্দেশ দিব পাৰে, যিটো কাৰ্যবাহী বিভাগৰ কাম হ’ব লাগিছিল৷ ইয়াৰ ফলত বিচাৰ বিভাগ আৰু কাৰ্যবাহী বিভাগৰ মাজত সংঘাতৰ সৃষ্টি হ’ব পাৰে৷ আইন সভাই আইন তৈয়াৰ কৰে, কিন্তু বিচাৰ বিভাগে সেই আইনৰ বৈধতা নিৰীক্ষণ কৰে৷ ইয়াৰ ফলত কেতিয়াবা আইন সভাই অভিযোগ কৰে যে বিচাৰ বিভাগে তেওঁলোকৰ ক্ষমতাৰ বাহিৰলৈ গৈ কাম কৰি আছে৷ আনহাতে, বিচাৰ বিভাগে দাবী কৰে যে তেওঁলোকে সংবিধানক ৰক্ষা কৰিবলৈ আৰু নাগৰিকৰ মৌলিক অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰিবলৈ এনে কৰে৷ 

গতিকে দেশৰ ৰাজনৈতিক আৰু ন্যায়িক মহলে মুখ্য ন্যায়াধীশ গাভাইৰ এই ভাষণক অতি তাৎপৰ্যপূৰ্ণ বুলি গণ্য কৰিছে৷ কাৰণ, কিছুদিন পূৰ্বে ৰাষ্ট্ৰপতি দ্ৰৌপদী মুৰ্মুৱে উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ভূমিকাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰি কৈছিল, ‘নিৰ্বাচিত চৰকাৰখনেই গণতন্ত্ৰৰ প্ৰকৃত মুখ৷’ সেই বক্তব্যৰ কেইদিনমান পাছতে সংসদৰ ভূমিকা সীমিত কৰা সন্দৰ্ভত মুখ্য ন্যায়াধীশৰ মন্তব্য তাৎপৰ্যপূৰ্ণ বুলি বিবেচিত হৈছে৷ 

উল্লেখ্য, ন্যায়াধীশ গাভায়ে দায়িত্ব লোৱাৰ পাছৰে পৰা কেন্দ্ৰ-আদালতৰ সম্পৰ্ক পুনৰ উত্তপ্ত হৈ পৰিছে৷ শেহতীয়াকৈ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে এক ৰায়দানত ৰাজ্যপালসকলে বিধেয়ক এখনত স্বাক্ষৰ কৰাৰ সময়সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল, যাৰ বাবে কেন্দ্ৰই অসন্তুষ্টি প্ৰকাশ কৰিছে৷ তদুপৰি কলেজিয়াম ব্যৱস্থাৰ প্ৰতি চৰকাৰৰ আপত্তি দীৰ্ঘদিন ধৰি চলি আহিছে৷ এনে পৰিপ্ৰেক্ষিতত মুখ্য ন্যায়াধীশৰ ভাষণে পুনৰ দুয়োপক্ষৰ মাজত বিতৰ্কৰ সূচনা কৰিব পাৰে৷