জোঁটবন্ধনৰ মনস্তত্ত্ব

ভাৰতৰ ৰাজনীতিত যেতিয়াৰে পৰা মিত্ৰতা বা জোঁটবন্ধন নামৰ ধাৰণাটোৱে কাম কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে, তেতিয়াৰ পৰাই ৰাজনীতিত অস্থিৰতা আৰম্ভ হ’ল৷ সময়ে সময়ে এই অস্থিৰতা চলি আহিছিল যদিও আশী আৰু নব্বৈ দশকৰ সময়খিনিত এই জোঁটবন্ধনৰ ব্যৱস্থাটোৱে ভাৰতৰ ৰাজনীতি সঁচাকৈয়ে বৰ বেয়াধৰণে অস্থিৰ কৰি তুলিছিল৷ সেয়া যিয়েই নহওক, সম্প্ৰতি এইখন দেশৰ ৰাজনীতি কিন্তু জোঁটবন্ধনেৰেই পৰিচালিত হৈ আহিছে৷ মিত্ৰতা বা জোঁটবন্ধন যেন ভাৰতৰ ৰাজনীতিৰ বাবে এতিয়া এক এৰাব নোৱৰা অংগস্বৰূপ/ একদলীয় চৰকাৰৰ ধাৰণা ভাৰতত যেন নোহোৱাই হৈ পৰিল! বহুক্ষেত্ৰত দেখা যায় যে চৰকাৰ গঠন কৰিব পৰাকৈ একক সংখ্যাগৰিষ্ঠতা লাভ কৰাৰ পাছতো কিন্তু সেই নিৰ্দিষ্ট দলটোৱে আন দুই-এটা দলক নিজৰ সংগী কৰি ৰাখে৷ ইয়াতো থাকে একধৰণৰ অংক৷ সাধাৰণতে শাসনত থকা প্ৰধান দলটোৱে এইধৰণৰ কাম কৰা প্ৰায়েই দেখা যায়৷ মিত্ৰতা বা বুজাবুজিৰ ৰাজনীতিয়ে যে কেৱল শাসকপক্ষতহে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে তেনেকুৱা কথা নাই৷ বিৰোধী পক্ষতো মিত্ৰতাৰ ধাৰণা সফল হয়৷ কিন্তু তাৰ বাবে বিৰোধীত থাকিব লাগিব এক দূৰদৃষ্টিসম্পন্ন উমৈহতীয়া কৰ্মসূচী৷ থাকিব লাগিব উমৈহতীয়া কেতবোৰ লক্ষ্য আৰু উদ্দেশ্য৷ 

বিৰোধী পক্ষৰ দলসমূহৰ মাজত থকা মিত্ৰতা আৰু শাসকপক্ষৰ দলসমূহৰ মাজত থকা মিত্ৰতাৰ মাজত কিন্তু কিছু তফাৎ আছে৷ ক্ষমতাত থকা আৰু নথকাৰ মাজত যিটো ৰাজনৈতিক মনস্তত্ত্ব, সেইটো কিন্তু খুব জটিল৷ আৰু সি জটিল হোৱাৰ বাবেই সাধাৰণতে বিৰোধীৰ মাজত হোৱা জোঁটবন্ধন বা মিত্ৰতা আজিৰ ৰাজনীতিত প্ৰায়েই ব্যৰ্থ হোৱা দেখা যায়৷ কিয়নো বিৰোধীৰ এইধৰণৰ মিত্ৰতাত প্ৰতিটো দলেই নিজৰ নিজৰ স্বাৰ্থকহে প্ৰাথমিক গুৰুত্ব দিয়ে৷ যিটো শাসকপক্ষৰ ক্ষেত্ৰত খুব কমেইহে দেখা যায়৷ উদাহৰণ স্বৰূপে অসমৰ বিৰোধী ৰাজনীতিৰ কথাই ক’ব পাৰি৷ অসমত বিৰোধীৰ মিত্ৰতা বোলা ধাৰণাটো আজিলৈকে সফল হৈ নুঠিল৷ ভৱিষ্যতেও যে সফল হ’ব তাৰো কোনো আশা দেখা নাই৷ ইয়াৰ অন্যতম প্ৰধান কাৰণটোৱেই হৈছে বিৰোধীৰ মিত্ৰতাৰ নামত যিকেইটা দল এক হৈ আছে বুলি কোৱা হয়, সেই দলসমূহৰ ভিন্ন মনস্তত্ত্ব৷ অসমত বিৰোধীৰ মিত্ৰতাৰ ধাৰণাটোক প্ৰতিবাৰে নেতৃত্ব দিয়া দলটোৱেই হৈছে কংগ্ৰেছ৷ স্বাধীনতাৰ পাছত অসমত অধিকাংশ সময়েই শাসন চলাইছিল কংগ্ৰেছে৷ একেৰাহে ডেৰটা দশক অসমত চৰকাৰ চলাই শেষৰফাললৈ দম্ভ-অহমিকাত কংগ্ৰেছ ইমানেই গঙাটোপ হৈ উঠিছিল যে গুৰু-গোসাঁই মানিবলৈও পাহৰিছিল৷ সেয়াই আছিল অসমত কংগ্ৰেছৰ পতনৰ মূল কাৰণ৷ গতিকে এতিয়া বিৰোধী ঐক্যৰ নামত যেতিয়াই এক প্ৰণালীবদ্ধ উমৈহতীয়া কৰ্মসূচী প্ৰস্তুত কৰাৰ প্ৰশ্নটো আহে, তেতিয়াই কংগ্ৰেছৰ শীৰ্ষ নেতৃত্বই এক অহৈতুক কতৃৰ্ত্বশীল মনোভাব পোষণ কৰে আন সৰু দলবোৰৰ ওপৰত৷ কিয়নো স্বৰাজোত্তৰ কালৰে পৰা অধিকাংশ সময়েই অসমত নিজৰ চৰকাৰ চলাই অহা কংগ্ৰেছে শাসনত থকা সেই মধুৰ দিনবোৰ বা সেই সোণসেৰীয়া আৰু লাভজনক সময়বোৰৰ কথা খুব ভালকৈ অনুভৱ কৰিব পাৰে৷ সেয়া কাৰোবাৰ লগত ভগাই লোৱাৰ কথাটো কংগ্ৰেছে কল্পনাই কৰিব নোৱাৰে৷ কিয়নো যোৱা দশক দশকজুৰি কংগ্ৰেছে অকলেই ৰাজভোগৰ সোৱাদ লৈ আহিছিল৷ সেই সোৱাদৰ ভাগ কাকো দিবলগীয়া হোৱা নাছিল৷ পিছে এতিয়া আৰু সেই দিন নাই৷ কংগ্ৰেছেও জানে সেই কথা৷ কিন্তু মানি ল’ব নোখোজে৷ ভাগ-বাটোৱাৰাৰ  মানসিকতা এই দলটোৰ আগতেও নাছিল আৰু এতিয়াও নাই৷ সেয়াও এক অন্যতম কাৰণ অসমত বাৰম্বাৰ বিৰোধী ঐক্য এখোজ আগুৱাই দুখোজ পিছুওৱাৰ৷ মন কৰিবলগীয়া যে অসমত বিগত সময়খিনিত বিৰোধী ঐক্যৰ যি কুচকাৱাজ চলে, সি এটা সময়ত গৈ এটা বিন্দুত হয়তো স্থবিৰ হৈ পৰে নাইবা পৰস্পৰৰ মাজত মনোমালিন্য ঘটে৷ সেয়া হৈছে আসনৰ ভাগ-বাটোৱাৰা৷ এই যে সমিলমিলেৰে উমৈহতীয়া এক কৰ্মসূচী প্ৰস্তুত কৰা বিষয়টো, সেয়া তেতিয়া গৌণ হৈ পৰে৷ এইবাবেই হয়তো আজিকোপতি অসমত ফৰ্মূলা মিলা নাই বিৰোধী ঐক্যৰ৷