উদ্যোগীকৰণ বনাম উন্নয়ন

‘তেজ দিম তেল নিদিওঁ’ –বুলি আন্দোলন কৰা অসমীয়াই কিন্তু পাছলৈ যেতিয়া অসমত চাৰিখন বৃহৎ শোধনাগাৰ– ডিগবৈ, নুনমাটি, বঙাইগাঁও, নুমলীগড়– স্থাপন হ’ল, সেই শোধনাগাৰসমূহক লৈ বিশেষ উৎসাহ নেদেখুৱালে৷ ড্ৰাইভাৰ-কেৰাণীৰ চাকৰি আৰু সৰু-সুৰা ঠিকা-ঠুকলিতে সেই উৎসাহ-উদ্দীপনা সীমিত থাকিল৷ অসমে দেশৰ প্ৰায় ১৫ শতাংশ খাৰুৱা তেল আৰু ১০ শতাংশ প্ৰাকৃতিক গেছৰ চাহিদা পূৰণ কৰে৷ এখন সৰু ৰাজ্য হিচাপে এই ৰাষ্ট˜লৈ অসমৰ এই অৱদান লেখত ল’বলগীয়া৷ অৱশ্যে, আজিকালি অসমৰ শোধনাগাৰসমূহ, বিশেষকৈ বঙাইগাঁও আৰু নুমলীগড় শোধনাগাৰে আমদানিকৃত খাৰুৱা তেলো পৰিশোধন কৰে৷ পৃথিৱীৰ ইতিহাস সাক্ষী আছে যে, বিশ্বৰ য’তে খাৰুৱা তেলৰ আৱিষ্কাৰ হৈছে, সেই অঞ্চলৰে অভাৱনীয় উন্নতি হৈছে৷ সত্তৰৰ দশকলৈ দুখীয়া-দৰিদ্ৰ আৰব অঞ্চলৰ বৰ্তমানৰ কথা উল্লেখ নকৰিলেও, দক্ষিণ এছিয়াৰ সৰু দেশ ব্ৰুনেইৰ অভূতপূৰ্ব উন্নয়নৰ কথা নি(য় এই ক্ষেত্ৰত ক’ব পাৰি৷ তাৰ বিপৰীতে অসমত খাৰুৱা তেল আৱিষ্কাৰ হৈছে ১৮৮০১ দশকতে আৰু ডিগবৈ শোধনাগাৰ স্থাপন হৈছে ১৯০১ চনত৷ পেট্ৰ’কেমিকেলছৰ ইমান দীৰ্ঘ এক ইতিহাস থকাৰ পাছতো অনুন্নত হৈ থকা অঞ্চল বিশ্বৰ ভিতৰত অসমেই একমাত্ৰ বুলি ক’লে অত্যুক্তি কৰা নহ’ব৷ কিন্তু ইয়াৰ বাবে দায়ী কোন?

নিঃসন্দেহে আৰম্ভণিৰ দশকত ব্ৰিটিছ শাসকৰ ঔপনিবেশিক মানসিকতা আছিল প্ৰাকৃতিক সম্পদ লুণ্ঠন কৰি ইংলেণ্ডৰ ৰাজকোষক শক্তিশালী কৰা৷ কিন্তু স্বাধীন ভাৰতৰ উদ্যোগ নীতিও কোনোপধ্যে, কেতিয়াও প্ৰাকৃতিক সম্পদত চহকী অসমৰ উন্নয়নৰ সহায়ক নাছিল৷ অসমৰ খাৰুৱা তেল বা প্ৰাকৃতিক গেছ সম্পৰ্কে ভাৰত চৰকাৰে গ্ৰহণ কৰা প্ৰতিটো নীতি বা সিদ্ধান্তই আছিল মূল ভূখণ্ডৰ চাহিদা পূৰণৰ তাগিদা৷ অসমত দশকৰ পাছত দশক ধৰি মূল ভূখণ্ডৰ পৰিবহণ আৰু উদ্যোগৰ জ্বালানি যোগান ধৰিবৰ হকে কেৱল খাৰুৱা তেল শোধন কৰাহে হ’ল, এই শোধনাগাৰসমূহৰ পৰা নিৰ্গত ‘বাই-প্ৰডাক্ট’ৰ উদ্যোগ স্থাপন কৰাৰ কোনো নীতি বা সদিচ্ছা কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ পৰা কাহানিও দেখা নগ’ল৷ পেট্ৰ’কেমিকেলছৰ ভিত্তিত স্থাপন কৰিব পৰা উদ্যোগৰ তালিকাখন বৰ দীঘল– প্লাষ্টিক, পলিমাৰ, ছিন্থেটিক ফাইবাৰ, ৰাবাৰ, ৰং, ফাৰ্মাচিউটিকেল, বস্ত্ৰ, সাৰ, এগ্ৰ’কেমিকেলছ, ঔদ্যোগিক ৰাসায়নিক, পেৰাফিন ৱে’, ভেজলিন, কছমেটিকছ আদি৷ অগপ চৰকাৰৰ দিনত ১৯৮৬ চনত ৰঙিয়াত স্থাপন কৰা অসম পলিষ্টাৰ লিমিটেড বা ‘এপ’ল’য়েই সম্ভৱতঃ এই দিশে একমাত্ৰ চৰকাৰী পদক্ষেপ আছিল যি অতি কম সময়ৰ ভিতৰতে মুখথেকেচা খাইছে৷

অসমীয়া ৰাইজেও কাহানিও অসমৰ পেট্ৰ’কেমিকেলছক লৈ কোনো উদ্যোমিতা দেখুওৱা নাই৷ শোধনাগাৰসমূহৰ তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ শ্ৰেণীৰ চাকৰিত স্থানীয় মানুহক মকৰল কৰিব লাগে– এই জাতীয় দাবীৰ বাহিৰে অসমীয়া মানুহৰ অসমৰ পেট্ৰ’কেমিকেলছক লৈ বিশেষ একো উৎসুকতা নাই৷ লগতে দাবী উত্থাপন কৰাসকলৰ বাবে সৰু-সুৰা ঠিকা-ঠুকলি পালেই সন্তুষ্ট৷ গুজৰাটৰ শোধনাগাৰসমূহত কোনো গুজৰাটী মানুহে তৃতীয়-চতুৰ্থ বৰ্গৰ চাকৰি নকৰে, সেই চাকৰি স্থানীয় মানুহৰ কাৰণে সংৰক্ষণ কৰাৰ কোনো দাবীও কাহানিও উত্থাপন হোৱা নাই৷ তেওঁলোকে চকীদাৰ বা ড্ৰাইভাৰৰ চাকৰি কৰাতকৈ শোধনাগাৰৰ সামগ্ৰীৰে মমৰ কাৰখানা স্থাপন কৰাত অধিক আগ্ৰহী৷

দেওবাৰে ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী মোদীয়ে ১০,৬০১ কোটি টকা বিনিয়োগ কৰি নামৰূপত আছাম ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ এণ্ড কেমিকেল কোম্পানী লিমিটেডৰ ভিত্তি স্থাপন কৰে৷ ২০৩০ চনত সম্পূৰ্ণ হ’বলগীয়া এই ৰাসায়নিক সাৰৰ কাৰখানাত বাৰ্ষিক ১২.জ্জ লাখ এম’নিয়া-ইউৰিয়া সাৰ উৎপন্ন হ’ব৷ কিন্তু ইয়াৰ দ্বাৰা অসম আৰু অসমীয়াৰ কি লাভ হ’ব? সেই একেই তৃতীয়-চতুৰ্থ বৰ্গৰ কেইটামান চাকৰি আৰু সৰু-সুৰা ঠিকা? কোৱা হৈছে যে, চৰকাৰী সূত্ৰত এই কাৰখানাত উৎপাদিত ইউৰিয়া সাৰৰ দ্বাৰা অসম তথা উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ৰাজ্যসমূহৰ খেতিয়কৰ বাহিৰেও পশ্চিম বংগ, ঝাৰখণ্ড আৰু উত্তৰ প্ৰদেশৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ কৃষকৰ সাৰৰ সুৰক্ষা নিশ্চিত হ’ব৷ উল্লেখ্য, কেন্দ্ৰীয় কৃষি মন্ত্ৰণালয়ৰ মতে, ২০২২-২৩ বৰ্ষত পাঞ্জাব, হাৰিয়ানা, উত্তৰ প্ৰদেশত ইউৰিয়া সাৰৰ ব্যৱহাৰৰ হাৰ আছিল প্ৰতি হেক্টৰ কৃষিভূমিত ক্ৰমে ৩৭৪ মেট্ৰিক টন, ৩২৪ মেট্ৰিক টন আৰু ২৫৪ মেট্ৰিক টন৷ এই ৰাজ্যসমূহত ইউৰিয়াৰ চাহিদা প্ৰতিবছৰ বৃদ্ধি হৈ গৈ আছে, ফলত এক বিশাল পৰিমাণৰ ইউৰিয়া ভাৰতে আমদানি কৰিব লগা হৈছে, যাৰ প্ৰভাৱ ভাৰতৰ বৈদেশিক মুদ্ৰাৰ ৰিজাৰ্ভত পৰি আছে৷ ২০২৩-২৪ বিত্তীয় বৰ্ষত ভাৰতে মুঠ ৭০.৪২ নিযুত মেট্ৰিক টন আমদানি কৰে, যাৰ মূল্য ২.৬ বিলিয়ন ড’লাৰ৷  উল্লেখ্য, ইয়াৰে এক বৃহৎ অংশ ভাৰতে আমদানি কৰে চীনৰ পৰা৷ গতিকে ভাৰতীয় কৃষিখণ্ডৰ বাবেও চীনৰ ইউৰিয়াৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি থকাটো ভাৰতৰ সুৰক্ষা আৰু বৈদেশিক নীতিৰ বাবে বৰ এটা আশাব্যঞ্জক কথা নহয়৷

কিন্তু তাৰ বিপৰীতে, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলত ইউৰিয়াৰ চাহিদা আৰু ব্যৱহাৰ অতি নগণ্য৷ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলত মণিপুৰত সৰ্বাধিক ইউৰিয়া ব্যৱহাৰ হয়– প্ৰতিহেক্টৰ কৃষিভূমিত ৮২ মেট্ৰিক টন, অসমত মাত্ৰ ৭১ মেট্ৰিক টন৷  সৰ্বভাৰতীয় গড় ১৫২ মেট্ৰিক টনৰ বিপৰীতে নাগালেণ্ড, মেঘালয় আৰু অৰুণাচলত ইউৰিয়াৰ ব্যৱহাৰ প্ৰায় নগণ্য৷ গতিকে, দহ হাজাৰ কোটিতকৈও অধিক ধন নিৱেশ কৰি স্থাপন কৰিবলগীয়া নামৰূপৰ এই নতুন ইউৰিয়া সাৰৰ উদ্যোগৰ পদক্ষেপো অসম বা উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ উন্নয়নক আগত ৰাখি লোৱা হোৱা নাই, হৈছে মূল ভূখণ্ডৰ ৰাজ্যসমূহৰ বৰ্ধিত ইউৰিয়াৰ চাহিদা পূৰণ কৰিবৰ হকে৷ এই বৃহৎ উদ্যোগেও অসমৰ উদ্যোগৰ লেণ্ডস্কেপত কেৱল আন এটা তৃতীয়-চতুৰ্থ বৰ্গৰ চাকৰি দিয়া উদ্যোগত পৰিণত হ’ব, অসমৰ উদ্যোগীকৰণত বা অসমৰ সামগ্ৰিক উন্নয়নত বিশেষ একো সহায়ক নহ’ব৷