এক কেজি আমৰ সোৱাদ
কিছু বছৰ হ’ল৷ মোৰ চকু এটা কেটেৰেক্ট অপাৰেশ্বন কৰোৱা সম্পৰ্কে চকুৰ ডাক্তৰ এজনক লগ কৰিবলৈ গৈছিলোঁ৷ মোৰ আন এঠাইত আৰু এটা কাম থকাৰ বাবে ডাক্তৰক যাতে প্ৰথমতে দেখুৱাই লৈ আজৰি হ’ব পাৰোঁ, সেই উদ্দেশ্যে মই ডাক্তৰজনে ৰোগী চোৱাৰ নিৰ্ধাৰিত সময়ৰ আগতেই গৈছিলোঁ৷ তেতিয়ালৈকে আন কোনো ৰোগী অহাই নাই৷ মই ডাক্তৰজনৰ চেম্বাৰৰ সন্মুখত, দীঘলীয়া কৰিডৰটোত, দুশাৰীকৈ পাতি থোৱা চকীৰ ভিতৰৰে এখনত বহিলোঁ আৰু চেম্বাৰৰ দুৱাৰখনৰ মুখতে ৰোগীসকলে আহিয়েই চহী কৰিবলৈ থোৱা বহী এখনত এক নম্বৰতেই চহীটো কৰি ল’লোঁ৷
কিছু সময়ৰ পাছত এগৰাকী ভদ্ৰ মহিলায়ো মই লগ কৰিবলৈ যোৱা চকুৰ ডাক্তৰজনকেই লগ কৰিবলৈ আহি মোৰ সন্মুখত মুখামুখিকৈ থকা চকী এখনত বহিল৷ তেওঁৰ লগত ছোৱালী এজনীও আহিছে৷ ছোৱালীজনীৰ বয়স অনুমান বাৰ-তেৰ বছৰ হ’ব৷ ছোৱালীজনী মহিলাগৰাকীৰ কন্যা নে নাতিনী, সেই কথা সতকাই ঠাৱৰ কৰা টান৷ মহিলাগৰাকীৰ চুলি কিছু পকিছে৷ মুখত বয়সৰ কিছু চাপ পৰিছে৷ মহিলাগৰাকীৰ কাষৰ চকীখনতে ছোৱালীজনীও বহিল৷ অনুমান কৰিলোঁ– মহিলাগৰাকীহে পেচেণ্ট, ছোৱালীজনী সাৰথিহে৷ ভাবিলোঁ– পেচেণ্ট যিয়েই নহওক লাগে, তেওঁলোক মোৰ পাছতহে আহিছে, গতিকে মই এক নম্বৰতেই ডাক্তৰৰ চেম্বাৰত সোমাবলৈ পাম৷
মহিলাগৰাকীয়ে বহিয়েই মোৰ চকুলৈ এবাৰ চালে৷ তাৰ পাছত তলমূৰ কৰিলে৷ ময়ো তেওঁলৈ এবাৰ চালোঁ আৰু তলমূৰ কৰিলোঁ৷ এইদৰে কিছু সময় চকুলৈ চোৱা-চুই কৰি থকা কামটো চলি থাকিল৷ এবাৰত মহিলাগৰাকীয়ে মোক সুধিলে– ‘আপুনি এইজন ডাক্তৰৰ ওচৰলৈ আগতেও আহিছে নহয়?’ ক’লোঁ– ‘হয় আহিছোঁ৷’
‘ডাক্তৰৰ ফীজ কিমান?’ মহিলাগৰাকীৰ এই প্ৰশ্নৰ উত্তৰনো মই কি দিম, সেই কথা ভাবি বৰ বিমোৰত পৰিলোঁ৷ তথাপি ক’লোঁ– ‘ডাক্তৰৰ ফীজ কিমান মই সেই কথা আপোনাক ক’ব নোৱাৰিম৷’ মানুহগৰাকীয়ে মোক আৰু একো নুসুধিলে৷ আচলতে ডাক্তৰজনৰ ফীজ কিমান মই জানো৷ কিন্তু তেওঁৰ লগত মোৰ এনে এক মধুৰ আৰু আত্মীয় সম্পৰ্ক আছে যে তেওঁ কেতিয়াবা মোৰ পৰা নিৰ্ধাৰিত ফীজ লয় যদিও কেতিয়াবা ল’ব নোখোজেই৷ জোৰ কৰিহে দিব লাগে৷ কেতিয়াবা ল’লেও কমকৈ লয়৷ বাকীখিনি ঘূৰাই দিয়ে৷ এইজন ডাক্তৰৰ মুখত অনবৰত হাঁহি এটা লাগিয়েই থাকে৷ তেওঁক দেখিলেই যিকোনো ৰোগীৰেই মন ভাল লাগি যায়৷ অতি বিনয়ী এইজন ডাক্তৰৰ আচাৰ-ব্যৱহাৰ, কথা-বতৰা, শিষ্টাচাৰ আৰু ভদ্ৰতাই ৰোগীৰ বা আন লোকৰো মন একেবাৰে মুহি পেলায়৷ এইজন চকু বিশেষজ্ঞৰ চাৰিওফালে এক সুদক্ষ চকুৰ ডাক্তৰ হিচাপে বিশেষ খ্যাতি আছে৷ নাম তেওঁৰ ডাঃ নৱজ্যোতি দত্ত৷ নামটোও বৰ অৰ্থব্যঞ্জক– নৱজ্যোতি৷
সেইদিনা এইজন ডাক্তৰ নিজৰ চেম্বাৰলৈ অহালৈ বাট চাই চাই আমনি লাগিল৷ মন কৰিলোঁ– মোৰ সন্মুখত বহি থকা মহিলাগৰাকীয়েও মাজে মাজে হাঁমিয়াই আছে৷ এনেতে ডাক্তৰৰ চেম্বাৰত থকা ল’ৰাজন আহি ওলালহি৷ মই তেওঁক সুধিলোঁ– ‘কিহে, তোমাৰ ছাৰ আজি অহা বৰ দেৰি কৰিছে দেখোন!’ ল’ৰাজনে ক’লে– ‘ছাৰে অপাৰেশ্বন কৰি থকাৰ বাবে দেৰি হৈ গ’ল৷ আহিব এতিয়া৷’ এনেতে সেই ভদ্ৰমহিলাগৰাকী উঠি আহি মোক ক’লেহি– ‘আপুনি মোক অকণমান সহায় এটা কৰিবনে বাৰু?’ মানুহগৰাকীৰ কথাত মই চিন্তাত পৰিলোঁ৷ কিবা সহায়ক্ক বোধকৰোঁ মানুহগৰাকীয়ে ডাক্তৰক ফীজ দিবলৈ টকা আনিবলৈ পাহৰিলে৷ সেই কাৰণেই মোক সুধিছিল– ডাক্তৰৰ ফীজ কিমান, মোৰ লগত টকা আছে৷ সেইবুলি মই অচিনাকি মানুহগৰাকীক কিয় টকা দিম? এইবুলি ভাবি মানুহগৰাকীক ক’লোঁ– ‘কওকচোন বাৰু, কি সহায় কৰিব লাগিব?
মানুহগৰাকীয়ে ক’লে– মই আজি প্ৰেছাৰৰ ঔষধটো খাবলৈ পাহৰিলোঁ৷ সেই কাৰণেই বোধকৰোঁ মোৰ গাটো বৰ বেয়া লাগিছে৷ আপুনি যদি অনুগ্ৰহ কৰি মোক এক নম্বৰতেই ডাক্তৰক দেখুৱাবলৈ দিয়ে, মোৰ প্ৰতি ডাঙৰ সহায় কৰা হ’ব৷’
মই ক’লোঁ– ‘হ’ব হ’ব, সেইটোনো কি কথা৷ আপুনিয়েই প্ৰথমতে সোমাব বাৰু৷’ মোৰ কথা শুনি মানুহগৰাকীয়ে যেন এটা সকাহ পালে, এনে লাগিল৷
অলপ পাছতেই ডাক্তৰৰ মুখত তেওঁৰ সেই চিৰকলীয়া হাঁহিটো লৈ চেম্বাৰত সোমালহি৷ মানুহগৰাকীক ময়েই সোমাবলৈ ক’লোঁ৷ কিছু সময়ৰ পাছত মানুহগৰাকী ওলাই আহোঁতে আৰু মই সোমাবলৈ লওঁতে তেওঁ মোক ক’লে– ‘আপোনাক বহুত ধন্যবাদ দেই৷’
কিছুদিনৰ পাছত মই গণেশগুৰিৰ ফুটপাথত থকা ফলমূলৰ দোকান এখনত কোনবিধ আম বেছি মিঠা, কোনবিধৰ কিমান দাম, এইবোৰ কথা সুধি আছোঁ৷ এনেতে মোৰ কাষতে ইতিমধ্যে আম কিনা মানুহগৰাকীয়ে মোক ক’লে– ‘আপুনি এইবিধ আম কিনক৷ ময়ো এইবিধ আমকে কিনিছোঁ৷’ মানুহগৰাকীৰ কথা শুনি মই তেওঁৰ মুখলৈ চাই উচপ খোৱাদি খালোঁ৷ এইগৰাকী দেখোন মই কিছুদিনৰ আগতে চকু দেখুৱাবলৈ যাওঁতে লগ পোৱা সেই ভদ্ৰমহিলাগৰাকী৷
সুধিলোঁ– ‘আপুনি ক’ৰ পৰা ওলালহি?’
মানুহগৰাকীয়ে ক’লে– ‘মই ইতিমধ্যে বাঁও চকুটো অপাৰেশ্বন কৰোৱালোঁ, আজি চেক্আপত আহিছিলোঁ৷ এইজনী মোৰ সৰু নাতিনী, ছোৱালীৰ ফালৰ৷ তাইক আম কিনি দিব লাগে৷ সেই কাৰণে এক কেজি আম কিনি ল’লোঁ৷’ মন কৰিলোঁ– এইজনীয়েই সেইজনী ছোৱালী, যিজনীক মই সিদিনা মহিলাগৰাকীৰ লগত আহোঁতেও দেখিছিলোঁ৷
মহিলাগৰাকীয়ে দেখুৱাই দিয়া আমবিধৰ পৰাই এক কেজি আম দিবলৈ ক’লোঁ৷ আম কেজি হাতত লৈ দামটো দিব খোজোঁতেই মহিলাগৰাকীয় ক’লে– ‘নাই নাই, আমৰ দাম আপুনি দিব নালাগে৷ মই দিম৷ মই নিজৰ বাবে লোৱা আমখিনিৰ লগতে আপোনাৰ আমখিনিৰো দাম ময়েই দিম৷’ মই একৰকম আচৰিতেই হ’লোঁ৷
সুধিলোঁ– ‘মোৰ আমৰ দাম আপুনি কিয় দিব?’
‘নাই, আপুনি মোক সেইদিনা প্ৰথমতে সোমাবলৈ নিদিয়া হ’লে মোৰ গাটো ইমান বেয়া লাগিছিল যে কিছু সময়ৰ পাছত মই ফিট হৈ হয়তো পৰিয়েই গ’লোঁহেঁতেন৷ গতিকে আপুনি এটা মোক ডাঙৰ সহায়েই কৰিলে৷’
মই ক’লোঁ– ‘নাই নাই, সেইটোনো কি সহায়৷’
‘আপুনিহে কৈছে সেইটো একো সহায় নহয় বুলি৷ বহুত মানুহে এনেবোৰ সহায়ো কৰিব নোখোজে নহয়৷’
মানুহগৰাকীৰ কথাখিনিয়ে মোৰ অন্তৰৰ কোনোবাখিনিত বিন্ধা যেন লাগিল৷ মানুহগৰাকীয়ে মোৰ সেই অকণমান সহায়ৰ বিনিময়ত আম এক কেজিৰ দামটো দিবলৈ ওলোৱাত মই অলপ আৱেগিক হৈ পৰিলোঁ৷ নগণ্য সহায় এটাৰ বাবেও মানুহে ইমান কৃতজ্ঞতা দেখুৱাব পাৰেনে? মানুহগৰাকীয়ে আকৌ ক’লে– ‘আপোনাৰ নাতিনী মোৰ নাতিনীৰ নিচিনাই নহয় জানো? সিহঁতৰ কাৰণেও যেনিবা মই আৰু এক কেজি আম কিনিলোঁ৷ কথাটো এনেকৈ ভাবিব নোৱাৰি জানো?’
মানুহগৰাকীৰ কথাত উত্তৰ দিবলৈ মই একো কথা বিচাৰি নাপালোঁ৷ মই মানুহগৰাকীক ধন্যবাদ জনাই আম কেজি লৈ ঘৰমুৱা হ’লোঁ৷ বহুত বছৰেই হ’ল মই আম খোৱা নাই৷ ডাক্তৰে নিষেধ কৰি থৈছে৷ নাতিনী দুজনীয়ে আমকেইটা পাই বৰ আনন্দিত হৈ আম এটা লৰালৰি কৰি কাটি খোৱা আৰম্ভ কৰিলে৷ মই সিহঁতক সুধিলোঁ– ‘কেনেকুৱা লাগিছে আমটো খাই?’ সিহঁত দুজনীয়ে একেলগেই ক’লে– ‘বৰ সোৱাদ, কিমান দাম লৈছেক্ক’
মই সিহঁতৰ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ নিদিলোঁ৷ সেই ভদ্ৰমহিলাগৰাকীয়ে এটা অতি সামান্য কথাতে ইমান কৃতজ্ঞ হৈ কিনি দিয়া এই আম কেজি মই নোখোৱাকৈয়ে মোৰ এনে লাগিল– সঁচাকৈয়ে এই আম কেজি বৰ সোৱাদ দেই৷