কেদাৰ নাথৰ পৰা দেৱাংগনালৈ

১৯৬২ চনত দেশৰ উচ্ছতম ন্যায়লয়ে যি কথা কৈছিল আজি ৬০ বছৰৰ পাছতো সেই একেই কথা কৈ আছে আৰু চৰকাৰেও আজি ৬০ বছৰে সেই একেই কামেই কৰি আছে, অৰ্থাৎ চৰকাৰে সংবিধানক অৱমাননা কৰি নাগৰিকৰ মৌলিক অধিকাৰ হৰণ কৰি আছে আৰু উচ্ছ বা উচ্ছতম ন্যায়ালয়ে চৰকাৰক বাৰে বাৰে সকীয়াই আছে এনে কাৰ্যৰ পৰা বিৰত থাকিবলৈ৷ নাগৰিকৰ মৌলিক অধিকাৰ যদি সুৰক্ষিত নহয়, তেন্তে ভাৰতীয় লোকতন্ত্ৰৰ প্ৰতি মানুহৰ বিৰাগভাব জাগ্ৰত হ’ব আৰু সিয়েই সমস্যাৰ সৃষ্টি কৰিব৷ ১৯৬২ চনত বিহাৰৰ কেদাৰ নাথ সিং নামৰ এজন সাংবাদিকৰ বিৰুদ্ধে বিহাৰ চৰকাৰে উচটনিমূলক বক্তব্য দিয়া বুলি ৰাষ্ট্ৰদ্ৰোহৰ গোচৰ দিছিল৷ সেই গোচৰৰ শুনানি কৰি উচ্ছতম ন্যায়ালয়ৰ পাঁচজনীয়া ন্যায়াধীশৰ বেঞ্চে কৈছিল যে চৰকাৰক সমালোচনা কৰা বা প্ৰশাসনৰ বিৰুদ্ধে মন্তব্য দিলেই ৰাষ্ট্ৰদ্ৰোহৰ ধাৰাত গোচৰ তৰিব নোৱাৰি৷ এনেকুৱা তেতিয়াই কৰিব পাৰে যেতিয়া সেই কাৰ্যৰ বাবে কোনোধৰণৰ হিংসা, অসন্তোষ বা সামাজিক অসন্তোষ বৃদ্ধি পায়৷ 

এই কেদাৰ নাথ সিঙৰ ৰায়ৰ প্ৰসংগই পুনৰ ২ জুনত উচ্ছতম ন্যায়ালয়ত ঠাই পায় তেতিয়া যেতিয়া সাংবাদিক বিনোদ ডুবেৰ বিৰুদ্ধে ৰাষ্ট্ৰদ্ৰোহৰ গোচৰ প্ৰয়োগ হ’বনে নাই তাৰ শুনানি কৰি আছিল৷ ২০২০ চনৰ ৩০ মাৰ্চত বিনোদ ডুবেৰ বিৰুদ্ধে হিমাচল প্ৰদেশৰ বিজেপিৰ এজন সদস্যই ৰাষ্ট্ৰদ্ৰোহৰ গোচৰ তৰিছিল৷ উচ্ছতম ন্যায়ালয়ে সেই এজাহাৰ খাৰিজ কৰি কয় যে কেদাৰ নাথ সিঙৰ ৰায়ৰ জৰিয়তে ন্যায়ালয়ে ইতিমধ্যে সাংবাদিকৰ বিশেষ সংৰক্ষণৰ অধিকাৰ স্বীকাৰ কৰি থৈছে আৰু তেওঁলোক তাৰ দাবীদাৰ৷ সেয়ে ন্যায়ালয়ে আৰক্ষীক সেই গোচৰ খাৰিজ কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে৷ 

২১ জুনত পুনৰ গণতন্ত্ৰ-সংবিধানৰ অধিকাৰ আদি প্ৰশ্নসমূহৰ ক্ষেত্ৰত ন্যায়ালয় সৰৱ হৈ পৰে৷ ‘কা’বিৰোধী আন্দোলন কৰি ৰাষ্ট্ৰদ্ৰোহৰ গোচৰত জে’ল হাজোতত দিন কটোৱা অসমৰ জীয়ৰী দেৱাংগনা কলিতাসহ আন দুজন নাটাচা নাৰোৱান¸ আৰু আশ্বিফ ইকবালৰ জামিন আৱেদনৰ শুনানি কৰি দিল্লী উচ্ছ ন্যায়ালয়ে অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ বক্তব্য প্ৰকাশ কৰে৷ আদালতে কয় যে, ‘...আমাৰ এনেকুৱা লাগিছে যেন মতানৈক্যক প্ৰতিহত কৰাৰ চিন্তাই প্ৰদৰ্শন [আন্দোলন] কৰাৰ সাংবিধানিক অধিকাৰ আৰু সন্ত্ৰাসবাদী কাৰ্যকলাপৰ মাজত থকা পাৰ্থক্যক সম্পূৰ্ণৰূপে ধূসৰ কৰি পেলোৱা হৈছে৷ যদি এনেকুৱাধৰণৰ চিন্তা আৰু বৃদ্ধি পায় তেন্তে সি আমাৰ লোকতন্ত্ৰৰ প্ৰতি এক উদাস দিন হ’ব৷ ... শান্তিপূৰ্ণ প্ৰদৰ্শন এক সাংবিধানিক অধিকাৰ, ই আইনবিৰুদ্ধ নহয়৷ যদি তেওঁলোকৰ দ্বাৰা কৰা কাম আৰু প্ৰমাণ প্ৰত্যক্ষভাৱে বেআইনী কাৰ্যকলাপ প্ৰতিৰোধৰ [ইউ এ পি এ] অধীনত অভিযোগ নাই, তেতিয়া শান্তিপূৰ্ণ প্ৰদৰ্শনক ইউ এ পি এৰ অধীনত সন্ত্ৰাসবাদী গতিবিধি বুলি কৈ দিব নোৱাৰি...৷’  দিল্লী উচ্ছ ন্যায়ালয়ে আৰু কৈছে, ‘... উচটনিমূলক বক্তব্য দিয়া, চকা বন্ধ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা মহিলাক আন্দোলন কৰাৰ বাবে উৎসাহিত কৰাধৰণৰ অভিযোগ দিয়া হৈছে৷ কিন্তু আদালতে কোনো নিৰ্দিষ্ট প্ৰমাণ পোৱা নাই য’ৰ পৰা গম পোৱা যায় যে অভিযুক্তই হিংসাত উচটনি দিছিল৷ সন্ত্ৰাসবাদী কাৰ্যৰতো কথাই বাদ দিলোঁ৷’ 

“...শান্তিপূৰ্ণ বিৰোধ প্ৰদৰ্শনৰ অধিকাৰ আইনবিৰুদ্ধ নহয় আৰু সন্ত্ৰাসবাদী কাৰ্যকলাপো নহয়৷ উচটনিমূলক বক্তব্য বা পথ অৱৰোধ বেআইনী কাৰ্যকলাপ প্ৰতিৰোধ আইনৰ অধীনত পৰা অপৰাধ নহয়৷ কলেজ ছাত্ৰৰ আন্দোলনৰ দ্বাৰা আমাৰ দেশৰ ভেটি কঁপিবলৈ ধৰিব নোৱাৰে৷ ইউ এ পি এ সাধাৰণ অপৰাধৰ বাবে নহয়৷’

অৰ্থাৎ স্পষ্ট ভাষাত ন্যায়ালয়ে সেই ৬২ চনত যি কৈ আছিল আজিও সেই একেই কথা কৈ আছে৷ কিন্তু আমাৰ দেশৰ চৰকাৰসমূহে নিজৰ ব্যৰ্থ শাসন ব্যৱস্থা টিকাই ৰাখিবলৈ, জনগণৰ ওপৰত বাধাহীন অত্যাচৰ উৎপীড়ন চলাই যাবলৈ, দেশৰ কোটি কোটি দৰিদ্ৰ-নিপীড়িত লোকৰ ওপৰত নিজৰ শাসন চলাই যাবলৈ সদায় প্ৰতিবাদী কণ্ঠ প্ৰতিহত কৰাৰ বাবে আইনক অপপ্ৰয়োগ কৰি আহিছে৷ চৰকাৰ প্ৰশাসনেও জানে যে এনে কাৰ্য সংবিধানবিৰোধী, কিন্তু এইদৰেই যদি প্ৰতিবাদী সত্তাসমূহক বন্দী কৰি ৰাখিব পাৰি, তেতিয়াই তেওঁলোকৰ স্বাৰ্থবোৰ কিছুদিনলৈ হ’লেও সুৰক্ষিত হয়৷ আজি অসমতো অখিল গগৈৰ দৰে এজন গণতান্ত্ৰিক প্ৰতিবাদকাৰীক সন্ত্ৰাসবাদৰ বিৰুদ্ধে গঠন কৰা ‘নিয়া’ নামৰ দেশৰ সৰ্বোচ্ছ অনুসন্ধানকাৰী সংস্থাটোক লগাই ৰাখিছে৷ মাহৰ পাছত মাহ বন্দী কৰি এইদৰেই ৰাজ্যখনৰো গণতন্ত্ৰৰ প্ৰতি চৰকাৰখনে চৰম ভাবুকি নমাই আনিছে৷ এইটো ঠিক এদিন আজি দেৱাংগনা বা নাটাচাৰ সম্পৰ্কত আদালতে যি কৈছিল বা সেই তাহানিতে কেদাৰ নাথৰ সম্পৰ্কত যি কৈছিল, কাইলৈ অখিল গগৈ সম্পৰ্কতো আদালতে তাকেই ক’ব৷ কিন্তু তেতিয়ালৈ বহু দেৰি হৈ যাব, তেতিয়ালৈ হয়তো ফেচিষ্টে নিজৰ শোষণৰ জালখন আৰু অধিক প্ৰসাৰিত কৰিব৷ সেয়ে সময় থাকোঁতেই সাংবিধানিক অধিকাৰৰ দাবীত সকলো গণতন্ত্ৰপ্ৰেমী ঐক্যবদ্ধ হোৱাৰ  গত্যন্তৰ নাই৷