তেল-ডিজেলৰ অবিশ্বাস্য মূল্যবৃদ্ধি আৰু বিপন্ন তৈল অৰ্থনীতি

তেলৰ প্ৰবাহ বয়, দেশৰ উন্নতি হয়– এই শ্ল’গানেৰে দেশৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ তেল-গেছ উৎপাদনকাৰী প্ৰতিষ্ঠান অ’এনজিচিয়ে তেল-গেছ অন্বেষণ, উৎপাদনত ব্ৰতী হোৱা কেইবাদশকো পাৰ হৈ গ’ল৷ মধ্যপ্ৰাচ্যৰ বহুকেইখন দেশৰ লগতে আফ্ৰিকা, আমেৰিকা, ইউৰোপৰ তেল উৎপাদনকাৰী দেশসমূহৰ তুলনাত ভাৰতৰ তৈল প্ৰতিষ্ঠানসমূহে দেশত উৎপাদন কৰা তেল-গেছৰ পৰিমাণ চাহিদাৰ তুলনাত বহু কম৷ নিজৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় খাৰুৱা তেলৰ ৭০-৭৫ শতাংশই বহিঃৰাষ্ট্ৰৰ পৰা আমদানি কৰাৰ বাবে দেশৰ ৰাজকোষৰ পৰা বছৰি হাজাৰ হাজাৰ কোটি টকা ওলাই যায়৷ কুৰি শতিকাৰ শেহৰ দশককেইটাৰ পৰা তেল-গেছ খণ্ডত ব্যক্তিগত খণ্ড, বহুজাতিক প্ৰতিষ্ঠান আদিয়ে অন্বেষণ, উৎপাদন কাৰ্যত জড়িত হোৱাৰ ফলত পেট্ৰ’-অৰ্থনীতিৰ জগতখনত এক আমূল পৰিৱৰ্তন ঘটিবলৈ আৰম্ভ কৰে৷ তেল-গেছৰ মূল্য আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয়ভাৱে নিৰূপিত হোৱাৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰীয়-বহুৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহে নতুন লাইচেন্স পলিচিৰ সুযোগ লৈ দেশে-বিদেশে তৈল ব্লকসমূহৰ নিবিদাত অংশগ্ৰহণ কৰি লাভাংশৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি কৰিবলৈ সক্ষম হয়৷ অ’এনজিচি আৰু অইল ইণ্ডিয়াৰ দৰে ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিষ্ঠানেও এই ব্যৱস্থাৰ সুযোগ লৈ বিদেশী বহু ৰাষ্ট্ৰৰ তৈলক্ষেত্ৰত বিনিয়োগ আৰম্ভ কৰে৷ অৱশ্যে দেশী-বিদেশী তৈল প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ লাভাংশৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি হোৱাৰ মূলতে নিৰ্ভৰ কৰে আন্তৰ্জাতিক বজাৰত খাৰুৱা তেলৰ মূল্যৰ ওপৰত৷ ’৯০ দশকৰ শেহৰ পৰা একৈশ শতিকাৰ প্ৰথম দশকলৈকে খাৰুৱা তেলৰ মূল্য অভাৱনীয় হাৰত বৃদ্ধি পাইছিল৷ ২০১২ চনলৈকে খাৰুৱা তেলৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বজাৰ মূল্য প্ৰতি বেৰেলত ১১২ ডলাৰলৈকে বৃদ্ধি পাইছিল৷ ফলত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ লগতে ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিষ্ঠান অ’এনজিচি আৰু অইলৰ লাভাংশৰ পৰিমাণো বৃদ্ধি পাইছিল৷ লক্ষণীয়ভাৱে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বজাৰ মূল্য আকাশলংঘী হোৱা সত্ত্বেও ভাৰতবৰ্ষত তেলৰ মূল্য আজিৰ দৰে বৃদ্ধি পোৱা নাছিল৷ ২০১৪ চনত কেঁচা তেলৰ আন্তৰ্জাতিক বজাৰ মূল্য প্ৰায় ১০৬ ডলাৰ আৰু প্ৰতি বেৰেলত হোৱাৰ সময়ত দেশত পেট্ৰলৰ প্ৰতিলিটাৰত মূল্য ৭১-৭৫ টকাৰ ভিতৰতে সীমাবদ্ধ আছিল৷ কিন্তু সমগ্ৰ বিশ্বৰ তৈল খণ্ডলৈ অহা ব্যাপক পৰিৱৰ্তন, নতুন পলিচিৰ প্ৰয়োগ, বিশ্ব ৰাজনৈতিক প্ৰেক্ষাপটৰ উত্থান-পতন, অৰ্থনৈতিক মহামন্দা আদি বহু কাৰণৰ বাবে খাৰুৱা তেলৰ মূল্য আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বজাৰত হ্ৰাস পাবলৈ আৰম্ভ কৰে৷ আনহাতে আমাৰ দেশত চাহিদাৰ পৰিমাণ দিনকদিনে বৃদ্ধি পোৱাৰ বিপৰীতে নতুন তৈলক্ষেত্ৰৰ আৱিষ্কাৰ নোহোৱাৰ বাবে তেলৰ উৎপাদন অধিক হ্ৰাস পায়৷ এনে হোৱাৰ সত্ত্বেও আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মূল্য হ্ৰাস হোৱাৰ সুযোগ লৈ ভাৰতে পূৰ্বৰ তুলনাত বহু কম মূল্যত বিদেশী ৰাষ্ট্ৰৰ পৰা তেল আমদানি কৰি আছে৷ তাৎপৰ্যপূৰ্ণভাৱে বিগত ছয় বছৰমানৰ পৰা খাৰুৱা তেলৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মূল্য ইমানেই হ্ৰাস পাইছে যে বৰ্তমান ইয়াৰ পৰিমাণ প্ৰতি বেৰেলত হৈছে ৪৫ ডলাৰৰ ভিতৰত৷ কিন্তু ইমান কম মূল্যৰ পাছতো বৰ্তমান আমাৰ দেশত প্ৰতিলিটাৰ পেট্ৰলৰ মূল্য ১০০ টকা বা ততোধিক হৈছে৷ ইতিমধ্যে পেট্ৰল-ডিজেলৰ অভাৱনীয় মূল্যবৃদ্ধিক লৈ দেশৰ সৰ্বস্তৰৰ লোকৰ মাজত নেতিবাচক প্ৰতিক্ৰিয়া আৰম্ভ হৈছে৷ ক’ভিড অতিমাৰীৰ ফলত আৰ্থ-সামাজিকভাৱে কোটি কোটি লোক ক্ষতিগ্ৰস্ত হোৱাৰ সময়ত তেলৰ আকাশলংঘী মূল্যই বয়বস্তুৰ মূল্যবৃদ্ধিত ইন্ধন যোগাইছে, যি জনসাধাৰণৰ জীৱন যাত্ৰাক অধিক দূৰ্বিসহ কৰি তুলিছে৷ এফালে দিনকদিনে খাৰুৱা তেলৰ উৎপাদন হ্ৰাস পাই বৰ্তমানৰ ১৫.৮ শতাংশলৈ নিম্নগামী হৈছে৷ আনহাতে খাৰুৱা তেলৰ বজাৰ মূল্য হ্ৰাস পোৱাৰ পাছতো তেলৰ দাম বাঢ়ি গৈ আছে৷ দুয়োটা দিশেই দেশৰ অৰ্থনীতিৰ বাবে শুভলক্ষণ নহয়৷ অ’এনজিচিৰ বাৰ্ষিক বিত্তীয় ব্যয় বৰ্তমান সময়ত ২,৮২৪ কোটি টকালৈ বৃদ্ধি পোৱাৰ সত্ত্বেও উৎপাদনৰ পৰিমাণ পূৰ্বৰ তুলনাত হ্ৰাস পাইছে৷ ফলত তৈল খাদ খননৰ ব্যয় বহু পৰিমাণে হ্ৰাস কৰা হৈছে আৰু অ’এনজিচি অধীনস্থ তৈলক্ষেত্ৰত উৎপাদন হ্ৰাসৰ অজুহাতত পানীৰ দামতে ব্যক্তিগত খণ্ডলৈ হস্তান্তৰ কৰা হৈছে, মুঠতে দেশত তৈলখণ্ডই এক অনিশ্চিত ভৱিষ্যতৰ দিশে ধাৱমান হৈছে৷ কেন্দ্ৰ চৰকাৰে ব্যাপক হাৰত ৰাজহুৱা খণ্ডৰ অধীনস্থ তৈলক্ষেত্ৰসমূহৰ বিক্ৰী, লীজত দিয়া আদিকেই সৰ্বোত্তম উপায় বুলি গণ্য কৰিছে যদিও ভৱিষ্যত দিনত ই দেশৰ বাবে কিমান ক্ষতিকাৰক হ’ব পাৰে তাক অনুধাৱন কৰিব পৰা নাই৷ তৈল বজাৰৰ উত্থান-পতন এক স্বাভাৱিক প্ৰক্ৰিয়া৷ তৈল বজাৰৰ ইতিহাসে তাকেই কয়৷ কিন্তু কেন্দ্ৰ চৰকাৰৰ ব্যক্তিগতকৰণৰ দ্বাৰা এই সম্পদসমূহৰ স্বত্ত্ব হেৰুৱাৰ পাছত ভৱিষ্যতে ভাল দিন আহিলেও এইবোৰ নিজৰ হাতলৈ হস্তান্তৰ কৰাতো সহজ নহ’ব৷