সীমাৰ কাজিয়া, মাটিৰ লোভ, সূচ্যগ্ৰ মেদিনী

মহাভাৰতৰ যুদ্ধ এৰাই চলিবলৈ শ্ৰীকৃষ্ণই প্ৰস্তাৱ দিছিল যে হস্তিনাপুৰে যদি পাণ্ডৱক মাত্ৰ পাঁচখন গাঁও– ইন্দ্ৰপ্ৰস্থ [দিল্লী], স্বৰ্ণপ্ৰস্থ [চোনিপট], পানপ্ৰস্থ [পানিপট], ব্যাঘ্ৰপ্ৰস্থ [বাগপট] আৰু  তিলপ্ৰস্থ [তিলপট] দিয়ে, তেনেহ’লে পাণ্ডৱ সিমানতে সন্তুষ্ট হ’ব আৰু এখন বিধবংসী যুদ্ধ এৰাই চলিব পৰা যাব৷ দুৰ্যোধনে এই প্ৰস্তাৱ মানি ল’লে এই অনুপম মহাকাব্যখনৰ একেবাৰে ‘এণ্টিক্লাইমেক্স’ৰ পৰিসমাপ্তি ঘটিলহেঁতেন৷ আৰু কৌৰৱৰ এশজন ভায়েক-ককায়েক, ভীষ্ম, দ্ৰোণ, কৰ্ণকে ধৰি অলেখৰ জীৱন ৰক্ষা পৰিলহেঁতেন৷ 

পাঁচখন গাঁও বিচাৰোঁতে দুৰ্যোধনে উত্তৰ দিছিল যে পাঁচখন গাঁও দূৰৰ কথা, তেওঁ ‘সূচ্যগ্ৰ মেদিনী’ও অৰ্থাৎ বেজী এটাৰ আগত উঠা পৰিমাণৰ মাটিও পাণ্ডৱক নিদিয়ে৷ দুৰ্যোধনৰ এই কথাষাৰে মানুহৰ মাটিৰ অধিকাৰ সন্দৰ্ভত থকা এক প্ৰায় সাৰ্বজনীন ধাৰণাক তুলি ধৰে৷ মাটিৰ ওপৰত নিজৰ অধিকাৰ ৰক্ষা বা প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ মানুহে হত্যা কৰিবলৈ বা নিজৰ জীৱন ত্যাগ কৰিবলৈও ৰাজী হয়৷ মানুহে তাহানিৰ পৰা আজিলৈ নিজৰ চুবুৰিটোৰ পৰা ইতিহাসৰ পাতলৈ মাটিৰ বাবে হোৱা কাজিয়াৰ অলেখ উদাহৰণ দেখিছে৷ মানুহ আজিও মাটিৰ বাবে মৰিবলৈ আৰু মাৰিবলৈ সাজু৷ 

মানুহে যেতিয়ালৈ চিকাৰী-সংগ্ৰাহকৰ জীৱন যাপন কৰিছিল, তেতিয়ালৈ মাটিৰ ওপৰত মালিকানাৰ ধাৰণাটোৰ উদ্ভৱ হোৱা নাছিল৷ মাটিৰ মালিকানাৰ ধাৰণাটোৰ অবিহনে মাটিৰ ওপৰত নিজৰ মালিকানা ৰক্ষাৰ বাবে মৃত্যুবৰণ কৰা বা আনক হত্যা কৰাৰ ধাৰণাটোৰো উদ্ভৱ নোহোৱাই স্বাভাৱিক৷ এমুঠিমান চিকাৰী-সংগ্ৰাহকৰ সন্মুখত পৰি আছিল সীমাহীন পৃথিৱী৷ সেই পৃথিৱীখনৰ এটা টুকুৰাৰ মালিক হোৱাৰ কোনো প্ৰয়োজন বা তাড়না এই চিকাৰী-সংগ্ৰাহকৰ জীৱন যাপন কৰা মানুহে অনুভৱ কৰা নাছিল৷ তাৰপাছত মানৱ সভ্যতাৰ সেই মুহূৰ্তটো আহিল যেতিয়া মানুহে খেতি কৰিবলৈ শিকিলে আৰু আগৰ চিকাৰী-সংগ্ৰাহকৰ জীৱন এৰি খেতিয়কৰ জীৱন আঁকোৱালি ল’লে৷ চিকাৰী-সংগ্ৰাহকসকলে স্থায়ীভাৱে এঠাইত নাথাকিছিল৷ সন্মুখৰ উন্মুক্ত পৃথিৱীখনত তেওঁলোকে অবাধে ঘূৰি ফুৰিছিল৷ খেতি কৰিবলৈ শিকি মানুহে স্থায়ীভাৱে থাকিবলৈ শিকিলে৷ নোৱাহ হাৰাৰি আৰু আন কিছু ইতিহাসবিদৰ মতে, চিকাৰী-সংগ্ৰাহকৰ জীৱন এৰি খেতিয়কৰ জীৱন আঁকোৱালি লোৱাৰ ঘটনাটোৱে মানুহৰ কিমান ভাল কৰিলে আৰু কিমান বেয়া কৰিলে সেয়া বিতৰ্কৰ বিষয়৷ হাৰাৰিৰ মতে, মানুহৰ ইতিহাসে খেতিয়কৰ জীৱন আঁকোৱালি লোৱাৰ ফলত এটা বিশেষ দিশেৰে আগবাঢ়িব, যিটোক হাৰাৰিয়ে এক কথাত ভালেই হ’ল বুলি মানি ল’বলৈ নাৰাজ৷

খেতি কৰিবলৈ শিকাৰ পাছৰ পৰাই মাটিৰ ওপৰত মালিকানাৰ ধৰাণাটোৰ লগতে ‘সীমা’ৰ ধাৰণাটোৰো উদ্ভৱ হ’ল৷ সীমাৰ সৃষ্টি হোৱাৰ লগে লগে সৃষ্টি হ’ল সীমাবিবাদৰ৷ মাটিৰ মালিকানাৰে আৰম্ভ হ’ল ব্যক্তিগত সম্পত্তিৰ ধাৰণাটোৰ৷ চিকাৰী-সংগ্ৰাহকৰ জীৱন যাপন কৰোঁতে কাৰো মাটি নথকাৰ লগতে কোনো কাৰো গিৰীয়েক বা ঘৈণীয়েকো নাছিল৷ গতিকে কোনো কাৰো ল’ৰা-ছোৱালী বা মাক-বাপেকো নাছিল৷ তেতিয়া এটা ‘দল’ বা ‘সমূহ’হে আছিল৷ ব্যক্তি বেছি গুৰুত্বপূৰ্ণ নাছিল, সমূহটোহে গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল৷ এজন ব্যক্তিয়ে সমূহটোৰ বাহিৰত এটা ব্যক্তিগত জীৱন কটোৱা দূৰৰ কথা, জীয়াই থকাটোও অসম্ভৱ আছিল৷ ব্যক্তিৰ ধাৰণাটোৱেই যিহেতু গুৰুত্বপূৰ্ণ নাছিল, গতিকে ব্যক্তিগত সম্পত্তিৰ ধাৰণাটোৰো উদ্ভৱ হোৱা নাছিল৷ 

মাটিৰ মালিকানাৰ লগে লগে আৰম্ভ হ’ল সীমাৰ কাজিয়া আৰু নিজৰ মাটিৰ ওপৰত অধিকাৰ ৰক্ষাৰ বাবে প্ৰয়োজন হ’লে প্ৰাণ ত্যাগ কৰা বা আনক হত্যা কৰাৰ ‘আইডিয়া’টো৷ মাটিৰ মালিকানাৰ ধাৰণাটোৱেই সময়ৰ মাজেৰে ক্ৰমবিকশিত হৈ দেশৰ ধাৰণাত পৰিণত হ’ল৷ মাটি থাকিলে সীমা থকাৰ বাবে দেশৰো সীমা থাকে৷ বহু সময়ত একোটা ভূখণ্ডৰ ওপৰত দুখন চুবুৰীয়া দেশে মালিকানা দাবী কৰাৰ বাবে চুবুৰীয়া দেশৰ মাজত সীমাবিবাদ থাকে৷ দুৰ্যোধনে বিনাযুদ্ধে সূচ্যগ্ৰ মেদিনী দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰাৰ দৰে দেশবোৰেও এক ইঞ্চিও মাটি আনক এৰি দিবলৈ ৰাজী নহয়৷ প্ৰশ্নটো এক ইঞ্চি মাটিৰ নহয়৷ প্ৰশ্ন হ’ল– নিজৰ মাটিৰ ওপৰত অধিকাৰৰ৷ মাটিৰ তুলনা কৰা হয় জন্মদাত্ৰী মাকৰ সৈতে৷ জননী আৰু জন্মভূমিৰ স্থান স্বৰ্গতকৈও ওপৰত৷ তেনেহেন জন্মভূমিৰ এক ইঞ্চি মাটি এৰি দিয়াটো চৰম অপমানৰ কথা, তাতকৈ মৃত্যুৱেই শ্ৰেয়৷ 

এক ইঞ্চি মাটি, বেজীৰ আগত উঠা পৰিমাণৰ মাটি হৈ পৰে এখন দেশৰ, এটা জাতিৰ স্বাভিমানৰ প্ৰতীক৷ এজনো মানুহ বাস নকৰা, এডালো ঘাঁহ নগজা  চিয়াচেন গ্লেচিয়াৰৰ ভূখণ্ড  নিজৰ হাতত ৰাখিবলৈ ভাৰত আৰু পাকিস্তানে বছৰি অভাৱনীয় পৰিমাণৰ ধন খৰচ কৰে৷ দুয়োপক্ষৰ বহু সেনা সেই শীতল মৰুভূমিৰ চৰম জলবায়ুৰ প্ৰকোপক মৃত্যুমুখত পৰে৷ কিন্তু মাটিৰ অধিকাৰ ৰক্ষা কৰাটো হ’ল দেশৰ ইজ্জত ৰক্ষা কৰা৷ 

লাইলাপুৰ আৰু উম্‌লাফেৰ এই দুয়োখন ঠাই অসমৰ বেছিভাগ মানুহেই দেখাটো দূৰৰ কথা নামো শুনা নাছিল৷ একেদৰে মিজোৰাম আৰু মেঘালয়ৰ বেছিভাগ মানুহে এই দুখন ঠাই দেখাও নাই, নামো শুনা নাই৷ কিন্তু দেশ, জাতি, মাতৃভূমিৰ ধাৰণা [নোৱাহ হাৰাৰিৰ ভাষাত ‘ষ্ট’ৰী’ অৰ্থাৎ গল্পবোৰৰ বাবে] ধাৰণাবোৰৰ বাবে এই দুখন নেদেখা-নুশুনা ঠাইৰ নামকেইটাই তীব্ৰ আৱেগ-উত্তেজনা সঞ্চাৰ কৰিব পাৰে৷ অসমৰ, মিজোৰামৰ, মেঘালয়ৰ মানুহে এই নেদেখা-নুশুনা মাটিকেইডোখৰক নিজৰ মাটি বুলি ভাবে৷ প্ৰতীকে-উপমাই-ধাৰণাই ভাৰাক্ৰান্ত এই ‘ষ্ট’ৰী’ৰ বাবে সূচ্যগ্ৰ মেদিনী এৰি নিদিয়াৰ আদিম আৱেগ, দেশপ্ৰেম, মা-আৰু মাটি একাকাৰ হৈ যোৱা আৱেগপ্ৰৱণতা, মানুহৰ সীমাহীন ষ্টুপিডিটীৰ ফলত হঠাৎ এই দুয়োখন ঠাইৰ বাবে আমি এতিয়া মৰিবলৈ আৰু মাৰিবলৈও সাজু৷