পৰিচয়– কি নাম দি মাতিম

পৃথিৱীখনত এজন ব্যক্তিয়ে বহু পৰিচয় কঢ়িয়াই ফুৰে৷ সময়ৰ স’তে এই পৰিচয়ৰ ক্ৰমবিকাশো ঘটে৷ এজন ব্যক্তিক যদি এজন ভাৰতীয় হিন্দু ব্ৰাহ্মণ পুৰুষ বুলি পৰিচয় কৰাই দিয়া হয়, তেতিয়া তেওঁৰ চাৰিটা পৰিচয় প্ৰকট হৈ পৰে৷ তেওঁৰ দেশ, জন্মভূমি বা বাসস্থান ভাৰত, তেওঁৰ ধৰ্ম হিন্দু, তেওঁৰ বৰ্ণ ব্ৰাহ্মণ আৰু তেওঁৰ লিংগ পুৰুষ৷ ইয়াৰ পাছতো আৰু বহু পৰিচয়েৰে তেওঁ পৰিচিত হ’ব পাৰে৷ মানৱ জাতিক তিনিটা প্ৰধান ভাগত বিভক্ত কৰা হৈছে, নিগ্ৰইড, মংগলোইড আৰু ককেচইড৷ এজন ভাৰতীয় ইয়াৰে যিকোনো এটাৰ অন্তৰ্ভুক্ত হ’ব পাৰে৷ এই তিনিটা প্ৰধান ভাগৰ বহু উপভাগ আছে৷ ব্যক্তি এজন তেওঁৰ কৰ্মৰ দ্বাৰা খেতিয়ক, ব্যৱসায়ীকে ধৰি অলেখ পৰিচয়েৰে পৰিচিত হ’ব পাৰে৷ ভাষাৰে তেওঁ পৰিচিত হ’ব পাৰে অসমীয়া, বাঙালী, তামিল বুলি৷ তেওঁৰ যৌনতাৰ বাছ-বিচাৰেৰে তেওঁৰ পৰিচয় এল জি বি টি, অৰ্থাৎ লেছবিয়ান, গে, বাইছেক্সচুৱেল বা ট্ৰেন্সজেণ্ডাৰ হ’ব পাৰে৷ ৰাজনৈতিক দৃষ্টিকোণেৰে সোঁপন্থী বা বাঁওপন্থী, চৰমপন্থী বা নৰমপন্থীৰূপে, আপোচকামী বা আপোচহীন এজন ব্যক্তিৰ পৰিচয় হ’ব পাৰে৷ 

বিচিত্ৰ জীৱ মানুহ৷ বিচিত্ৰ তাৰ মনোজগত আৰু বিচিত্ৰ তাৰ জীৱনযাত্ৰা৷ এই বিচিত্ৰতাই মানুহক দিছে বিচিত্ৰ পৰিচয়৷ গুহাত বাস কৰা, চিকাৰ-সংগ্ৰাহকৰ জীৱন কটোৱা মানুহজনৰ পৰিচয় কি আছিল? তেওঁক আমি গুহামানৱ বুলি, চিকাৰী-সংগ্ৰাহক বুলি জানো৷ তেতিয়া ভাষা নাছিল, দেশ নাছিল, গতিকে তেওঁৰ পৰিচয় আছিল জটিলতাহীন৷ তাৰপাছত ক্ৰমবিকাশৰ পথত মানুহে কথা ক’বলৈ শিকিলে৷ ভাষাই মানুহক এটা অতি শক্তিশালী আৰু আৱেগিক পৰিচয় দিলে, মানুহক ঐক্যবদ্ধ কৰিলে৷ মানুহে বিকাশৰ পথত বৃত্তিসমূহ আয়ত্ত কৰিলে, এই বৃত্তিসমূহে মানুহক খেতিয়ক, পশুপালক, কমাৰ, কুমাৰ, নাপিত, তেলী, বোৱনী, সদাগৰ, নাৱৰীয়া আদি অলেখ পৰিচয়েৰে পৰিচিত কৰিলে৷ মানুহৰ পৰিচয় ক্ৰমান্বয়ে জটিল হৈ পৰিল৷ একেজন মানুহে বহু পৰিচয় কঢ়িয়াই ফুৰিব লগা হ’ল৷ ভাষা, ধৰ্ম, জাতিৰ পৰিচয়ে মানুহক এক কৰিলে, সেই পৰিচয়ে আকৌ মানুহৰ মাজত সংঘাত আনিলে৷ আধুনিক পৃথিৱীখন জাতি-ৰাষ্ট্ৰত বিভক্ত৷ প্ৰতিজন ব্যক্তি একোখন ৰাষ্ট্ৰৰ বাসিন্দা৷ সেই ৰাষ্ট্ৰখনে তেওঁক নাগৰিকৰ পৰিচয় দিয়ে৷ এই নাগৰিকৰ পৰিচয়টো বৰ জটিল৷ এজন ভাৰতীয় দেউতাক আৰু ফৰাচী মাকৰ সন্তান জাৰ্মান নাগৰিক হ’ব পাৰে৷ এজন ভাৰতীয় আমেৰিকানলৈ পৰিৱৰ্তিত বা ৰূপান্তৰিত হ’ব পাৰে৷ সহজ ভাষাত এজন মানুহ যিখন দেশৰ নাগৰিক হৈ থাকে, তেওঁ যিখন দেশৰ পাছপ’ৰ্টেৰে আন এখন দেশ ভ্ৰমণ কৰে, সেইখনেই তেওঁৰ দেশ আৰু সেই দেশখনেৰেই তেওঁ পৰিচিত হয়৷ বহু দেশে আকৌ দ্বৈত নাগৰিকত্বও স্বীকাৰ কৰি লয়৷ এজন ব্যক্তি একে সময়তে দুটা দেশীয় পৰিচয়েৰে পৰিচিত হ’ব পাৰে৷ আমেৰিকাৰ বহু আমেৰিকান হ’ল হাইফেনেটেড আমেৰিকান৷ তেওঁলোকৰ আগৰ পৰিচয়টোৰ পাছত এডাল ‘হাইফেন’ টানি তাৰপাছত আমেৰিকান বুলি কয়৷ যেনে– ইণ্ডিয়ান-আমেৰিকান, মেক্সিকান-আমেৰিকান ইত্যাদি৷ সেই দৃষ্টিৰে চালে প্ৰতিজন ভাৰতীয় একোজন হাইফেনেটেড ভাৰতীয়৷ অসমীয়া-ভাৰতীয়, বাঙালী ভাৰতীয়, কাশ্মীৰী ভাৰতীয়৷ 

ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰে জাতীয় পৰিচয়ৰ সংকীৰ্ণতাত বিশ্বাস কৰা নাছিল, বৰং এই জাতীয় পৰিচয়ে পৃথিৱীত যি সংঘাতৰ সৃষ্টি কৰে তাৰ  প্ৰতি তেওঁৰ তীব্ৰ বিতৃষ্ণা আছিল৷ ব্ৰিটিছৰ বিৰুদ্ধে ভাৰতীয় জাতীয় আন্দোলনক তেওঁ সমৰ্থন কৰিছিল, কিন্তু হিটলাৰে জাৰ্মান জাতিৰ শ্ৰেষ্ঠত্ব প্ৰতিপন্ন কৰিবলৈ জাতীয়তাবাদৰ নামত যি সংহাৰ চলালে, তেনে জাতীয়তাৰ প্ৰতি তেওঁৰ তীব্ৰ সন্দেহ আৰু শংকা আছিল৷

ভাৰতত শেহতীয়াকৈ সাংস্কৃতিক ৰাষ্ট্ৰবাদৰ আখৰা চলিছে৷ ভাৰতত হিন্দু জাতি আৰু হিন্দু ৰাষ্ট্ৰ গঠন কৰাৰ উদ্দেশ্য লৈ হিন্দুত্বৰ ৰাজনৈতিক আদৰ্শক দাঙি ধৰা হৈছে৷ ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰক্ষমতাও দখল কৰাত সফল হৈছে৷ ভাৰতত হিন্দুৰ প্ৰভুত্ব স্থাপন কৰাৰ লক্ষ্য ঘোষণা কৰা হৈছে৷ ভাৰতৰ বৈচিত্ৰ্যক খাৰিজ কৰা হৈছে৷ ভাৰতত কেৱল হিন্দু আৰু ভাৰতীয় এই দুটা পৰিচয়ক মাথোঁ ন্যায্যতা প্ৰদান কৰি আন সকলো পৰিচয়ক নাকচ কৰিলে ভাৰতৰ দৰে বহু জাতিৰ, বহু ভাষাৰ দেশ এখনত সি কেনে পৰিণতিলৈ লৈ যায়, সেয়া ইতিহাসে ক’ব৷ ভূপেন হাজৰিকাই নিজৰ পৰিচয়ক লৈ গৰ্ব কৰিছিল, কিন্তু লগতে এইটোও কৈছিল যে মোৰ আইক ভাল পাওঁ বুলিলে আনৰ আইক ঘিণ কৰা নুবুজায়৷ মই মোৰ পৰিচয়ক লৈ গৰ্ব কৰা আৰু মোৰ পৰিচয়টোক আটাইতকৈ শ্ৰেষ্ঠ আৰু আন সকলো পৰিচয় নিকৃষ্ট বুলি ভবাটো দুটা সুকীয়া ভাবধাৰা৷ 

পৰিচয়ৰ ৰজানীতিয়ে, বিশেষকৈ ভোটেৰে ক্ষমতা দখলৰ ৰাজনীতিয়ে পৰিচয়ক এক নতুন মাত্ৰা প্ৰদান কৰিছে৷ পৰিচয়ৰ ৰাজনীতিৰে এচামক একগোট কৰিব পাৰি, আনৰ প্ৰতি বিদ্বেষ বিয়পাব পাৰি, ভোট গোটাব পাৰি আৰু ক্ষমতা হাচিল কৰিব পাৰি৷ পৰিচয়বোৰ সময়ৰ সোঁতত বিকশিত, ৰূপান্তৰিত হৈ গৈ থাকে, সমন্বয় ঘটে, মিহলি হয়, সংঘাত হয়, নতুন পৰিচয় ঠন ধৰি উঠে৷ মানুহৰ মানুহ পৰিচয়টো আটাইতকৈ প্ৰাথমিকতা দিব পৰাকৈ আমাৰ সভ্যতা এতিয়াও বিকশিত হোৱা নাই৷ ভৱিষ্যতে হ’বনে?