বাতৰিকাকত কোনে পঢ়ে? কিমানে পঢ়ে?

‘দৈনিক ভাস্কৰ’বাতৰিকাকতৰ প্ৰচাৰণ ভাৰতৰ অডিট ব্যুৰ অৱ চাৰ্কুলেইশ্বনৰ মতে, দৈনিক ৪৫ লাখ৷ ভূপালত আৰম্ভণি ঘটা এইখন বাতৰিকাকতৰ এতিয়া ১২ ৰাজ্যত হিন্দী, মাৰাঠী আৰু গুজৰাটী ভাষাত ৬৫টা সংস্কৰণ প্ৰকাশ পায়৷ প্ৰচাৰণৰ ফালৰ পৰা এইখন পৃথিৱীৰ চতুৰ্থ বৃহৎ বাতৰিকাকত৷ ‘অমৰ উজালা’নামৰ বাতৰিকাকতখনৰ ৬খন ৰাজ্যত ২১টা সংস্কৰণ প্ৰকাশ হয়৷ এইখনৰ প্ৰচাৰণ ২০ লাখৰ অধিক৷ বাংলা কাকত‘আনন্দবাজাৰ পত্ৰিকা’ৰ প্ৰচাৰণ ১০ লাখ৷ অসমীয়া বাতৰিকাকতৰ প্ৰচাৰণ কিমান? প্ৰাপ্ত তথ্য মতে আজিলৈ কোনো এখন অসমীয়া বাতৰিকাকতৰ প্ৰচাৰণে ২ লাখৰ সংখ্যা চুব পৰা নাই৷ দুই-এখনেহে এক লাখৰ ঘৰ অতিক্ৰম কৰিছে৷ দেখ দেখকৈ হিন্দী,বাংলা বাতৰিকাকতে অসমীয়া কাকতৰ তুলনাত বহু বেছি ব্যৱসায়িক সাফল্য লাভ কৰিব৷ প্ৰচাৰণৰ সংখ্যাৰ বাবে সেইবোৰ কাকতৰ বিজ্ঞাপনৰ নিৰিখো অসমীয়া কাকততকৈ অধিক৷২০১১ৰ লোকপিয়ল মতে, অসমৰ জনসংখ্যা  ৩ কোটি ১২ লাখ৷ ইয়াৰে ৪৮.৩৮ শতাংশ অসমীয়া৷ গতিকে অসমীয়াৰ সংখ্যা ৰ কোটি ৫০ লাখ৷ ২০১১ৰ পৰা ২০২১লৈ এই দহ বছৰত যদি জনসংখ্যা ১৭ শতাংশ বাঢ়িল বুলি ধৰি লওঁ, তেনেহ’লে এতিয়া অসমীয়াৰ সংখ্যা ৰ কোটি ৭৬ লাখ৷ যদি ধৰি লওঁ যে  একোটা পৰিয়ালত প্তজনকৈ লোক আছে, তেনেহ’লে অসমীয়া পৰিয়ালৰ সংখ্যা হ’ব ৩৫ লাখ৷ অসমৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ হ’ল ৭২.১৯ শতাংশ৷ গতিকে গড় হিচাপে প্ৰতিটো পৰিয়ালতে প্ৰায় চ্ছ্ৰজনকৈ সাক্ষৰ লোক আছে৷ এই পৰিয়ালবোৰৰ ২৫ শতাংশই অৰ্থাৎ চাৰিভাগৰ এভাগেও যদি একোখন বাতৰিকাকত কিনিলেহেঁতেন, তেনেহ’লে অসমত নিতৌ জ্ঝ লাখ বাতৰিকাকত বিক্ৰী হ’লহেঁতেন৷ এই কথা অনুমান কৰিলে বোধহয় ভুল নহ’ব যে অসমীয়া পৰিয়ালবোৰৰ ৯০ শতাংশৰো অধিক পৰিয়ালত নিয়মীয়াকৈ একোখন বাতৰিকাকত নলয়৷ জাতীয় অস্তিত্ব ৰক্ষাৰ নামত অবিৰাম লম্ফ-জম্ফ হৈ থকা অসমত যোৱা ৪০ বছৰত কিমানখন গল্প-কবিতা-উপন্যাস-প্ৰবন্ধৰ কিতাপ ২৫ হাজাৰ কপী বিক্ৰি হৈছে? ৩৫ লাখ অসমীয়া পৰিয়ালৰ ৯৫ শতাংশৰেই পঢ়া-শুনাৰ লগত কোনো সম্পৰ্ক নাই বুলি ধৰি ল’লেও বাকী প্ত শতাংশই অসমীয়া কিতাপ কিনিলেও বিক্ৰীৰ সংখ্যা ৰ লাখ ৭৬ হাজাৰ হ’ব৷ দেখ দেখকৈ অসমীয়া পৰিয়ালবোৰৰ ৰ শতাংশয়ো অসমীয়া কিতাপ নিকিনে, নপঢ়ে৷ ৰ শতাংশ অসমীয়া পৰিয়ালে কিনিলেও এখন অসমীয়া কিতাপ ৩৫ হাজাৰ কপী বিক্ৰী হ’ব৷ এখন কিতাপৰ ৩৫ হাজাৰ কপী বিক্ৰী হ’লে সি অসমীয়া প্ৰকাশনৰ বাবে ব্লক বাষ্টাৰৰূপে বিবেচিত হ’ব৷অসমীয়া ভাষাৰ প্ৰকাশনৰ এই দুৰৱস্থাৰ তুলনাত হিন্দী বা বাংলা ভাষাৰ প্ৰকাশৰ অৱস্থা নদন-বদন নেকি? নহয়৷ উত্তৰ প্ৰদেশ, বিহাৰ আৰু মধ্য প্ৰদেশ এই তিনিখন হিন্দী প্ৰদেশৰ জনসংখ্যা  ৪৬ কোটি৷ ইয়াৰ প্ৰায় সৰহখিনিয়েই হিন্দীভাষী৷ এটা পৰিয়ালত প্তজনকৈ সদস্য থকা বুলি ধৰিলে মুঠ পৰিয়ালৰ সংখ্যা জ্ঝ কোটিৰো অধিক৷ ইয়াৰে এক শতাংশ পৰিয়ালে বাতৰিকাকত কিনিলে বাতৰিকাকতৰ বিক্ৰীৰ সংখ্যা হ’লহেঁতেন ৯০ লাখ৷ গতিকে হিন্দী প্ৰদেশৰো এক শতাংশ পৰিয়ালেও বাতৰিকাকত নিকিনে৷একেদৰে পশ্চিমবংগৰ জনসংখ্যা ৯ কোটি আৰু বাংলাভাষীৰ সংখ্যা ৮ কোটি৷ পৰিয়ালত ৫জন সদস্য বুলি ধৰিলে মুঠ বাঙালী পৰিয়ালৰ সংখ্যা ৰ কোটি ৬০৷ এক শতাংশ পৰিয়ালে বাতৰিকাকত কিনিলে কাকতৰ বিক্ৰী হ’বগৈ ১৬ লাখ৷ এক শতাংশ বাঙালী পৰিয়ালেও বাতৰিকাকত নিকিনে, নপঢ়ে৷ ৰাজনীতিৰ উত্তাল ঢৌৰে অনবৰত তলমল হৈ থকা অসম, হিন্দী প্ৰদেশ, পশ্চিমবংগত এক শতাংশ মানুহেও যদি বাতৰিকাকত নপঢ়ে, তেনেহ’লে এইবোৰ ঠাইত কিহে মানুহৰ ৰাজনৈতিক মতামতসমূহ গঢ় দিয়ে? বাতৰিকাকতৰ সলনি এতিয়া মানুহৰ মতামত গঢ়ে নিউজ চেনেল, প’ৰ্টেল আৰু ৱাটছএপ, ফেচবুক, ইউটিউব ভিডিঅ’ই৷ ‘কনটেণ্ট মডাৰেশ্বন বা সম্পাদনাৰ কোনো সম্ভাৱনা নথকা এই মাধ্যমবোৰত মানুহে যি মন যায় তাকেই তাৎক্ষণিকভাৱে প্ৰকাশ কৰিব পাৰে৷ মানুহৰ ভিতৰত থকা আটাইতকৈ নিকৃষ্টখিনিক আৱেদন কৰা বহু কথা বাতৰিকাকতত প্ৰকাশ কৰিব নোৱাৰে৷ পঢ়া কামটো এটা কষ্টকৰ মানসিক আৰু শাৰীৰিক কাম৷ বাতৰিকাকতত ৫০০-১০০০ শব্দৰ এটা বাতৰি বা প্ৰবন্ধ পঢ়ি তাক হূদয়ংগম কৰি নিজৰ মতৰ স’তে তাক চালিজাৰি চাই গ্ৰহণ বা বৰ্জন কৰা বা নিজৰ মতামত সংশোধন কৰা এটা সময়সাপেক্ষ মানসিক আৰু শাৰীৰিক কাম৷ এক শতাংশ মানুহেহে হয়তো এই কামটো কৰিবলৈ তাড়না অনুভৱ কৰে৷ বাকী ৯৯ শতাংশ মানুহৰ বাবে এই কামটো কৰে নিউজ চেনেল, প’ৰ্টেল, ৱাটছএপ, ফেচবুক, ইউটিউবে৷ দেহ-মগজুক কষ্ট দিয়াৰ কোনো দৰকাৰ নাই৷ অনায়াস গ্ৰহণৰ ক্লীৱতা৷ বাতৰিকাকত পঢ়াটো বা পঢ়া কামটো বাধ্যতামূলক নহয়৷ বাতৰিকাকত নপঢ়াকৈ এজন মানুহে সুখেৰে জীয়াই থাকিব পাৰে৷ শৈক্ষিক জীৱনত বাধ্য হৈ পঢ়াত বাদে বেছিভাগ মানুহেই স্ব-প্ৰণোদিত হৈ পঢ়িবলৈ আগ্ৰহী নহয়৷ পঢ়াৰ কষ্টসাধ্য কামটোৰ পৰা আনন্দ লাভ কৰা মানুহৰ সংখ্যা কম৷ যিদৰে শাৰীৰিক ব্যায়াম কৰা কষ্টসাধ্য কামটোৰ যেনে দৌৰা, পাহাৰ বগোৱা আদি কৰি আনন্দ লাভ কৰা লোকৰ সংখ্যা কম৷ কষ্টসাধ্য কামৰ পৰা আনন্দ লাভ কৰিবলৈ অনুশীলনৰ দৰকাৰ৷ পঢ়াৰ আনন্দ অনুভৱ কৰিবলৈও তেনে অনুশীলনৰ প্ৰয়োজন৷ এবাৰ সেই আনন্দ অনুভূত হোৱাৰ পাছত সেই আনন্দৰ অনুভৱে হূদয়ত স্থায়ী ঘৰ সাজি লয়৷ এই অনুশীলনৰ বুনিয়াদ প্ৰতিষ্ঠা হয় ঘৰখনত সৰুকালৰ পৰাই৷ কিন্তু যিহেতু এক শতাংশ পৰিয়ালৰ ঘৰত এখন বাতৰিকাকত নাথাকে, গতিকে সেই ঘৰত ডাঙৰ হোৱাসকলৰ জীৱনত তেনে অনুশীলনৰ কোনো অৱকাশ নাথাকে৷ পঢ়াৰ আনন্দৰ অনুভৱ হয়তো এক শতাংশ মানুহৰ মাজতে হয়তো আবদ্ধ হৈ থাকিব৷ আৰু তাৰ মাজতে বাতৰিকাকতেও নিজৰ অস্তিত্ব বজাই ৰাখিব৷