খ্ৰীষ্টাব্দ ২০২২, মানুহ– ‘সচেতন বহুৱা’!
সকলোৰে আশা ২০২২ খ্ৰীষ্টাব্দ সকলোৰে বাবে শুভ, মংগলময় হওক৷ পৃথিৱীয়ে ২০২০ আৰু ২০২১ কৰ’না মহামাৰীৰ কাল শগুণৰ পাখিৰ ছাঁৰ তলত ভীত, সন্ত্ৰস্ত হৈ কটালে৷ ২০২২ত এই পৃথিৱী এই কাল শগুণৰ পাখিৰ ছাঁৰ পৰা ওলাই আহক– এয়া পৃথিৱীৰ প্ৰতিজন মানুহৰ আশা৷ কিন্তু কথাতে কয়, মানুহে পাঙে ঈশ্বৰে ভাঙে৷ মানুহৰ আশাত চেঁচাপানী ঢালি ইতিমধ্যে কৰ’নাৰ আৰু এটা সংহাৰ আৰম্ভ হোৱাৰ উপক্ৰম হৈছে৷ মানুহে আশা কৰিছিল ২০২১ কৰ’নাৰ বুৰঞ্জীৰ শেষ বছৰ হওক, কিন্তু কৰ’নাৰ বুৰঞ্জী যে ২০২২লৈ বিয়পি থাকিব, তাত এতিয়া কোনো সন্দেহ নাই৷ ৰোগ হোৱাৰ পাছত চিকিৎসা কৰাতকৈ ৰোগ নোহোৱাকৈ থাকিব পৰাটো ভাল৷ সাৱধানতা অৱলম্বন কৰিলে কৰ’নাৰ পৰা হাত সাৰি থাকিব পাৰি৷ ২০২২ত কৰ’নাত আক্ৰান্ত নোহোৱাকৈ থাকিবলৈ সিদ্ধান্ত লোৱাটো সকলোৰে বাবে জৰুৰী৷ কৰ’নাৰ বাবে জীৱন আৰু জীৱিকাৰ মাজত সংঘাত উপস্থিত হৈছে৷ আগতে কেতিয়াও এনে সংঘাত হোৱা নাছিল৷ কিন্তু কৰ’নাৰ বাবে মানুহৰ পৰা মানুহক আঁতৰাই ৰখা প্ৰয়োজন হোৱাৰ বাবে জীৱন আৰু জীৱিকাৰ মাজত সংঘাত হৈছে৷ শিক্ষক ছাত্ৰৰ পৰা, কৰ্মচাৰী কাৰ্যালয়ৰ পৰা, চিকিৎসক ৰোগীৰ পৰা, চালক যাত্ৰীৰ পৰা, বেপাৰী গ্ৰাহকৰ পৰা, নেতা ৰাইজৰ পৰা, প্ৰতিবাদী সমদল ৰাজপথৰ পৰা, পৰ্যটক পৰ্যটনস্থলীৰ পৰা, বন্ধুবন্ধুৰ পৰা আঁতৰি থাকিব লগা হোৱাৰ বাবে আমাৰ চিনাকী পৃথিৱীখনৰ ৰূপেই সলনি হৈ গৈছে৷ জীৱন ৰক্ষাৰ বাবে মানুহে জীৱিকা হেৰুৱাইছে; কিন্তু জীৱিকা অবিহনে জীৱন ধাৰণ হ’ব কেনেকৈ? মানুহ ভয়ংকৰ অৰ্থনৈতিক সমস্যাৰ কবলত পৰিছে৷ দেশৰ অৰ্থনীতি স্থবিৰ হৈ পৰিছে৷
মানুহ অমৃতৰ সন্তান৷ মানুহে যুঁজি-যুঁজি, মৰি-মৰি জীয়াই থাকে৷ মানুহে জানে, ‘কালৰাত্ৰিৰ বুকুতে লুকাই আছে প্ৰভাত৷’ কালৰাত্ৰিৰ অৱসান ঘটিব, ‘আকৌ নতুন প্ৰভাত হ’ব৷’ এনেদৰে আশা লৈ একমাত্ৰ মানুহ নামৰ প্ৰজাতিটোহে জীয়াই থাকিব পাৰে৷ একমাত্ৰ মানুহ অতীতত, বৰ্তমানত আৰু ভবিষ্যতত থাকিব পাৰে৷ ইয়াৰ বাবেই মানুহৰ সফলতা আৰু বিফলতা, সুখ আৰু দুখ, আশা আৰু নিৰাশা, স্বপ্ন আৰু স্বপ্নভংগ, সাধনা আৰু সিদ্ধি৷
কৰ’নাই মানুহক মানুহৰ পৰা দৈহিকভাৱে আঁতৰত থাকিবলৈ, ঘৰত, নিজৰ চুবুৰিটোত, নিজৰ চহৰখনত, নিজৰ দেশত আবদ্ধ হৈ থাকিবলৈ বাধ্য কৰালে, কিন্তু মানুহৰেই আৱিষ্কাৰ যোগাযোগ প্ৰযুক্তিয়ে মানুহক দৈহিকভাৱে বিচ্ছিন্ন হোৱাৰ পাছতো সংযোগহীন কৰি নেপেলালে৷ ম’বাইল-চেলুলাৰ ফোন, ইণ্টাৰনেট আৰু ‘বিগ ডেটা কোম্পানী’বোৰ যেনে, গুগ্ল, মাইক্ৰ’ছফ্ট, ফেচবুক-ৱাটছ্এপ, এমাজন আদিয়ে মানুহক ইজনক সিজনৰ স’তে সংযুক্ত কৰি ৰাখিলে৷ কৰ্মচাৰী-কৰ্মী কাৰ্যালয়লৈ নোযোৱাকৈ ঘৰৰ পৰাই নিজৰ কাম কৰি গ’ল৷ ‘ৱৰ্ক ফ্ৰম হোম’ৰ নতুন ধাৰা এটাই গঢ় লৈ উঠিল৷ শিক্ষকো ঘৰত, ছাত্ৰ-ছাত্ৰীও ঘৰত, কিন্তু পাঠদান চলি থাকিল৷ আমি যোগাযোগ মাধ্যমৰ ওপৰত, বিগ ডেটা কোম্পানীবোৰৰ ওপৰত অধিক মাত্ৰাত নিৰ্ভৰশীল হৈ পৰিলোঁ৷ ইয়াৰ ফলত নতুন প্ৰত্যাহ৩ানৰ সৃষ্টি হ’ল৷ জৈৱ-প্ৰযুক্তি আৰু তথ্য-প্ৰযুক্তিৰ এই অকল্পনীয় আৰু প্ৰায় সাধুকথাৰ দৰে বিকাশৰ ফলত আৰু এই দুয়োটাৰে সমন্বয় সাধনৰ ফলত মানৱ জাতি এতিয়া নতুন প্ৰত্যাহ৩ানৰ সন্মুখীন হৈছে৷ জীৱ আৰু জড়ৰ মাজত, মানুহৰ মগজু আৰু ডিজিটেল কম্পিউটাৰৰ মাজত প্ৰত্যক্ষ যোগাযোগ স্থাপনৰ প্ৰযুক্তিত মানুহ দ্ৰুতগতিত আগবাঢ়ি গৈছে৷ জৈৱ-প্ৰযুক্তিয়ে এই কথা প্ৰায় নিশ্চিত কৰিছে ‘জীৱ’বোৰ একোটা ‘সচেতন এলগৰিড্ম’ মাথোন৷ আমাৰ অনুভৱ-অনুভূতিবোৰ জৈৱিক এলগৰিড্মেৰে নিয়ন্ত্ৰিত আৰু আমাৰ সিদ্ধান্তবোৰ এই অনুভৱ-অনুভূতিবোৰেৰে নিয়ন্ত্ৰিত৷ এলগৰিড্মৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল তথ্য-প্ৰযুক্তিৰ আহিলাবোৰ ‘অচেতন এলগৰিড্ম’, কিন্তু দুয়োটাই এলগৰিড্ম৷ গতিকে এই এলগৰিড্মক অৰ্থাৎ অনুভৱ-অনুভূতিক জানিব আৰু নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব পাৰি৷ যন্ত্ৰযুগৰ আৰম্ভণিতে আমি যন্ত্ৰক নিয়ন্ত্ৰণ কৰিছিলোঁ৷ এতিয়া যন্ত্ৰই আমাক নিয়ন্ত্ৰণ কৰে৷ আমাৰ হাতত থকা স্মাৰ্টফোনটো আমি নিয়ন্ত্ৰণ কৰোঁ নে সেই স্মাৰ্টফোনটোৱে আমাক নিয়ন্ত্ৰণ কৰে? ফেচবুকত ফটো এখন আপলোড কৰাৰ পাছত, কিবা এটা মন্তব্য দিয়াৰ পাছত কিমান ‘লাইক’ আহিল চাই থকা, অধিক ‘লাইক’ আহিলে সুখী হোৱা, ‘লাইক’ নাহিলে দুখী হোৱা– সেই ‘অচেতন যন্ত্ৰটোৱে’ মানুহক নিয়ন্ত্ৰণ কৰা নাইনে? মানুহ এতিয়া এটা ‘হেক’ কৰিব পৰা প্ৰাণী৷ এজন মানুহে নিজৰ বিষয়ে যিমান জানে তাতকৈ ফেচবুক, গুগ্ল, এমাজনে বেছিকৈ জানে৷ এই বিগ ডেটা কোম্পানীবোৰৰ এলগৰিড্ম, কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাই আচলতে ঠিৰাং কৰে মানুহজনে কি খাব, কি পিন্ধিব, কি চাব, কি ভাবিব, কাক ভোট দিব আৰু মানুহজনে ভাবি থাকিব যে সেইবোৰ তেওঁ নিজৰ স্বাধীন চিন্তাৰে কৰি আছে৷ কিন্তু তেওঁক ইতিমধ্যে হেক কৰা হৈছে৷ সেই বিগ ডেটা কোম্পানীবোৰে তেওঁক নিয়ন্ত্ৰণ কৰাৰ বিপৰীতে তেওঁৰ সেই কোম্পানীবোৰৰ ওপৰত সামান্যতমো নিয়ন্ত্ৰণ নাথাকিব৷
মানুহে কৰ’নাৰ সংহাৰৰ বহু ক্ষয়-ক্ষতিৰ সন্মুখীন হৈও চম্ভালি ল’ব৷ কিন্তু বিগ ডেটা কোম্পানীৰ সংহাৰে মানুহক ক’লৈ লৈ যাব সেয়া এতিয়া একেবাৰেই অনিশ্চিত৷ মানুহে যন্ত্ৰক নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব নে যন্ত্ৰই মানুহক নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব? এয়া নিৰ্ভৰ কৰিব মানুহে আজি লোৱা সিদ্ধান্তবোৰৰ ওপৰত৷ বিগ ডেটাৰ স্বেচ্ছাচাৰিতা আন ৰাজতন্ত্ৰ, ফেচীবাদ, কমিউনিষ্ট স্বেচ্ছাচাৰিতাতকৈও অধিক ভয়ানক হ’ব, কাৰণ সকলোৱে এই ভ্ৰান্ত ধাৰণাৰ বশৱত¹ হৈ থাকিব যে তেওঁ সকলো সিদ্ধান্ত নিজৰ স্বাধীন চিন্তাৰে লৈ আছে৷ কৰ’নাৰ অৱসান হওক, মানুহৰ স্বাধীন চিন্তাৰ অৱসান নহওক৷ মানুহ অচেতন এলগৰিড্মেৰে, অচেতন বুদ্ধিমত্তাৰে নিয়ন্ত্ৰিত ‘সচেতন বহুৱা’ত পৰিণত নহওক৷