চৰকাৰী কাৰ্যালয়ৰ সা-সুবিধাবোৰ
চৰকাৰীয়েই হওক বা বেচৰকাৰী কাৰ্যালয়বোৰত ন্যূনতম কিছুমান সা-সুবিধা থাকিব লাগে৷ আমাৰ দেশত, বিশেষকৈ আমাৰ ৰাজ্যৰ সৰহ সংখ্যক চৰকাৰী কাৰ্যালয়তেই এই সা-সুবিধাবোৰৰ অভাৱ পৰিলক্ষিত হয়৷ তেনে অভাৱবোৰৰ অন্যতম হৈছে স্বাস্থ্যসন্মত প্ৰস্ৰাৱগাৰ তথা শৌচাগাৰৰ অভাৱ৷ ইয়াৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে চৰকাৰী কাৰ্যালয়বোৰত প্ৰস্ৰাৱগাৰ আদিৰ ব্যৱস্থাই নাই৷ নিৰ্মাণৰ সময়ত এই সা-সুবিধাবোৰ সংযোজিত কৰা হয়৷ কিন্তু সেইবোৰ চাফ-চিকুণ আৰু কাৰ্যক্ষম কৰি ৰখাৰ যি ব্যৱস্থা থাকিব লাগে, সেইবোৰৰ প্ৰতি চকু-কাণ দিয়া নহয়৷ কাৰ্যালয়ৰ মুৰব্বী অথবা উচ্ছ-পদাধিকাৰীসকলৰ হয়তো কোঠাতেই সংলগ্ন প্ৰস্ৰাৱগাৰৰ সুবিধা থাকে৷ কিন্তু বৃহৎ সংখ্যক কৰ্মচাৰীৰ বাবে একোটা ‘কমন’ প্ৰস্ৰাৱগাৰ থাকে, য’ত পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতাৰ নামত ‘স্বচ্ছ-ভাৰত মিছন’ক ভেঙুচালিহে কৰা দেখা যায়৷ আন নালাগে, অসম লোকসেৱা আয়োগৰ খানাপাৰাস্থিত বৃহৎ কেম্পাচৰ কেইবা মহলীয়া অফিচঘৰলৈ গ’লেও স্বচ্ছ-ভাৰতৰ বাস্তৱ ছবিৰ জীয়া অভি:তা অৰ্জন কৰিব পৰা যায়৷ আচৰিত কথা, এনে অফিচবোৰত সৰ্বভাৰতীয় প্ৰশাসনিক সেৱা অথবা অসম প্ৰশাসনিক সেৱাৰ বিষয়াও মুৰব্বী হিচাপে থাকে৷ হয়তো, তেনে অফিচবোৰৰ উচ্ছ-পদাধিকাৰীৰ কোঠাত দামী ফাৰ্ণিচাৰৰ লগতে কাৰ্পেটো লগোৱা থাকে৷ কিন্তু, কাৰ্যালয়ৰ কৰ্মচাৰী অথবা দৰ্শনাৰ্থীৰ বাবে নূ্যনতম সুবিধা-সংযুক্ত পৰিষ্কাৰ প্ৰস্ৰাৱগাৰ এটা নাথাকে৷ আমি প্ৰায়েই পশ্চিমীয়া দেশবোৰৰ সংস্কৃতিক লৈ ঠাট্টা-মস্কৰা বা তৰল সমালোচনা কৰো৷ কিন্তু তেনেবোৰ দেশৰ অফিচ-কাৰ্যালয়ৰ কথাটো বাদেই বাটে-ঘাটে, বজাৰে-সমাৰে অথবা বাছ-আস্থান-ৰে’ল ষ্টেচনতো সুন্দৰ সুবিধাযুক্ত, পৰিষ্কাৰ প্ৰস্ৰাৱগাৰ-শৌচাগাৰ থাকে৷ আমাৰ ইয়াত এইবোৰক ‘সংস্কৃতি’ৰ সূত্ৰৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা নহয়৷ চৰকাৰী কাৰ্যালয়ৰ দৰে চৰকাৰী স্কুলবোৰৰ বেছিভাগতেই সৰহসংখ্যক ছাত্ৰীয়ে পুৱা ন’ বজাৰ পৰা আবেলি তিনি বজা পৰ্যন্ত প্ৰস্ৰাৱ নকৰাকৈ থাকে৷ কাৰণ ব্যৱহাৰৰ অনুপযোগী, লেতেৰা, দুৰ্গন্ধময় প্ৰস্ৰাৱগাৰ৷ ৰে’ল-ষ্টেচনবোৰ আগতকৈ যথেষ্ট চাফ-চিকুণ হৈছে যদিও বাছ আস্থানবোৰৰ সেই সুবিধাবোৰলৈ কোনো পৰিৱৰ্তন অহা নাই৷ চৰকাৰে সৰ্বসাধাৰণ ৰাইজক স্বাস্থ্য-সেৱাৰ সুবিধা সম্প্ৰসাৰিত কৰাৰ বাবে মেডিকেল কলেজ তথা হাস্পতালৰ সংখ্যা বৃদ্ধি কৰি গৈ আছে, কিন্তু, পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা তথা স্বাস্থ্যসন্মত পৰিৱেশ সৃষ্টিৰ প্ৰতি মনোযোগ দিয়া নাই৷ এই যে গুৱাহাটী মহানগৰীৰ বাটে-পথে অথবা নিৰ্দিষ্ট স্থানবোৰত পুৱাৰ পৰা ৰাতিলৈ বজাৰবোৰ বহে, সেইবোৰত ভাগ লোৱা ক্ৰেতা-বিক্ৰেতাৰ বাবে পৰ্যাপ্ত সংখ্যক প্ৰস্ৰাৱগাৰ আছেনে? পুলিচ পইণ্টৰ কৰ্মৰত ট্ৰেফিক পুলিচজনৰ বাবে এই নূ্যনতম স্বাস্থ্য-সুৰক্ষাৰ সুবিধাকণৰ কথা কতৃৰ্পক্ষই কেতিয়াবা ভাবিছেনে? মুকলিত প্ৰস্ৰাৱ নকৰি এওঁলোক যাব ক’লৈ? ৰাতি বিয়লি যে বিহু বা অন্যান্য সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানবোৰ চলে, আশে-পাশে এই ‘সুবিধা’বোৰ থাকেনে? আ(ৰ্যৰ কথা এয়ে যে মানুহেও এনেবোৰ সা-সুবিধা বিচাৰি চৰকাৰক আমনি নকৰে৷ এটা স্বাস্থ্যসন্মত পৰিৱেশ লাগে বুলি অফিচ-কাৰ্যালয়বোৰতো কোনেও বোধহয় কতৃৰ্পক্ষৰ ওচৰত দাবী নকৰে৷ চৰকাৰ আহে আৰু যায়, মুৰব্বী আহে আৰু যায়, কিন্তু কোনেও কাৰ্যালয়বোৰত কৰ্মৰত অন্ততঃ মহিলাসকলৰ বাবে প্ত-৬ ঘণ্টীয়া অনুকূল পৰিৱেশ এটা সৃষ্টি কৰিব পৰাকৈ স্বাস্থ্য-সন্মত সা-সুবিধাখিনি সৃষ্টি কৰা আৰু বৰ্তাই ৰখা কথাটোত গুৰুত্ব নিদিয়ে৷ সৌ সিদিনা ৰাজ্যৰ মুখ্যমন্ত্ৰীজনে ৰাইজক উদ্দেশ্যি ক’লে যে চৰকাৰী কাৰ্যালয়লৈ গ’লে কাকো ‘তামোল’ খাবলৈও পইচা দিব নালাগে৷ কথা হ’ল, কাৰ্যালয়ৰ ওচৰে-পাজৰে তামোল-পাণ, গুট্খা-চাধাৰ দোকানকে কিয় বহিবলৈ দিয়া হয়! চাবলৈ গ’লে এইবোৰ তেনেই সৰু কথা, কিন্তু, অতি প্ৰয়োজনীয় কথা৷ ‘সংস্কৃতি’ৰ নামত তামোল চোবাই অফিচ-কাৰ্যালয়ৰ চুকে-কোণে, বাৰান্দাই-চিৰিয়ে পিক্ পেলাই এইবোৰ একো-একোটা এৰাব নোৱাৰা অভ্যাসত পৰিণত কৰাইছো৷ লেতেৰা- ভগ্নপ্ৰায় আচবাব পত্ৰৰে থকা প্ৰস্ৰাৱ ঘৰটো ব্যৱহাৰ কৰোতে অকণো অসুবিধা অনুভৱেই কৰা নাই৷ চৰকাৰে বা কতৃৰ্পক্ষই সা-সুবিধাবোৰ সৃষ্টি কৰি দিয়ে৷ কিন্তু তাৰ নিৰীক্ষণ ব্যৱস্থা তেনেই দুৰ্বল৷ সেই বাবে সঠিক সময়ত সেইবোৰৰ মেৰামতি কৰা নহয়৷ সবাতোকৈ ডাঙৰ কথা, সুবিধাবোৰ কাৰ্যক্ষম হৈ আছে নে নাই, তাৰ প্ৰতি কতৃৰ্পক্ষ অথবা সেই সুবিধাৰ হিতাধিকাৰী সকলো সম্পূৰ্ণ উদাসীন৷ সেই বাবেই ৰাইজৰ ধনেৰে নিৰ্মিত ৰাজহুৱা সম্পত্তিবোৰ অকালতে ধবংসপ্ৰাপ্ত হয়৷