উপযোগী উপভোক্তা–অসুখী, নিৰাশ পৃথিৱী

কোৱা হয় যে মানুহ আশাবাদী হ’ব লাগে৷ আশাৰ স’তে সম্পৰ্ক শুভ আৰু মংগলৰ, আশাৰ স’তে সম্পৰ্ক ভৱিষ্যতৰ৷ আহিব লগা ঘণ্টাটো, দিনটো, মাহটো, বছৰটোক লৈ মানুহৰ আশা– সি শুভ হওক, মংগলময় হওক৷ অতীতটো ভাল নহ’লেও, বৰ্তমানটোও ভাল নহ’লেও ভৱিষ্যতটো ভাল হ’ব পাৰে৷ এয়াই হ’ল আশা৷ কিন্তু ইয়াৰ সম্পূৰ্ণ বিপৰীতটোও সমানেই সঁচা, অৰ্থাৎ অতীতটো বা বৰ্তমানটো যেনেকুৱাই নহওক কিয় ভৱিষ্যতটো ভাল নহ’বও পাৰে৷ ভৱিষ্যৎ অনিৰ্দিষ্ট, অনিশ্চিত, সেয়েহে ভৱিষ্যতক লৈ সন্দেহ, সংশয় আৰু তাৰ ফলত নিৰাশা৷ আশাৰ স’তে যেনেদৰে ভাল, শুভ, সুন্দৰৰ পোনপটীয়া সম্পৰ্ক, তেনেদৰে নিৰাশাৰ স’তে পোনপটীয়া সম্পৰ্ক বেয়া, অশুভ, অসুন্দৰৰ৷  আশাবাদী হোৱাৰ কোনো তথ্যনিৰ্ভৰ, যুক্তিনিৰ্ভৰ কাৰণ বা ভিত্তি নাই৷ নিৰাশাবাদী হোৱাৰো নাই৷ এই ভাল, শুভ বা মংগলময় আকৌ মহা আহুকলীয়া ধাৰণা৷ ভাল মানে কি? আৰু কাৰ ভালৰ কথা কোৱা হৈছে? ব্যক্তিৰ, সমাজৰ, জাতিৰ, ৰাজ্যৰ, দেশৰ, পৃথিৱীৰ? সাধাৰণভাৱে ভালৰ স’তে সুখ, আনন্দ আৰু প্ৰাচুৰ্যৰ পোনপটিয়া সমানুপাতিক সম্পৰ্ক আৰু দুখ, নিৰানন্দ আৰু অভাৱৰ স’তে ওভোটা ব্যস্তানুপাতিক সম্পৰ্ক৷

অসুখী, নিৰানন্দময়, অভাৱেৰে ভৰা সমাজ বা দেশ এখনতো এজন মানুহ সুখী হ’ব পাৰেনে অৰ্থাৎ তেনে এখন সমাজতো এজন মানুহৰ ভাল হ’ব পাৰেনে? নিশ্চয় পাৰে৷ পৃথিৱীৰ ইতিহাসেই হ’ল অলেখ অভাৱগ্ৰস্ত মানুহৰ মাজত কিছু প্ৰাচুৰ্যপূৰ্ণ মানুহৰ জীৱনৰ ইতিহাস৷ প্ৰতিখন দুখীয়া দেশতেই এমুঠিমান ‘ভাল’ জীৱন কটোৱা মানুহ আছিল, এতিয়াও আছে, ভৱিষ্যতেও থাকিব৷ সৰ্বব্যাপি দাৰিদ্ৰ্য এমুঠি মানুহৰ ‘ভাল’ জীৱন যাপন কৰাৰ বাটত হেঙাৰ হোৱা নাই৷ আধুনিক শিক্ষাৰে শিক্ষিত মানুহৰ সমস্ত জীৱন অতিবাহিত হয় এটা ‘ভাল’ জীৱন কটাব পৰাকৈ নিজকে সাজু আৰু সমৰ্থ কৰি তোলাত, এই এমুঠিমান মানুহৰ দলত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাত৷ দুখীয়া, অনুন্নত আৰু উন্নয়নশীল দেশবোৰত এটা ‘ভাল’ জীৱন যাপনৰ বাবে কৰা কষ্ট, কৃচ্ছ সাধনা তথা আপোচ প্ৰায় অমানৱীয়৷

আধুনিক উপযোগিতাবাদী পৃথিৱীখনত কিবা এটাৰ বাবে উপযোগী হ’ব পৰাটো এটা ‘ভাল’ জীৱনৰ পূৰ্বচৰ্ত৷ উপযোগী হ’লে এটা ভাল জীৱন যাপন কৰিব পৰাকৈ উপাৰ্জন কৰিব পাৰে, অৰ্থাৎ উপভোক্তা হ’ব পাৰে৷ গতিকে ভাল হ’বৰ বাবে উপযোগী হ’ব লাগে, যাতে উপভোক্তা হ’ব পাৰে৷ এইধৰণৰ ভাল জীৱনৰ ধাৰণা বস্তুগতহে, ভাবগত নহয়৷

কিন্তু এনেদৰে ভাল জীৱন কটোৱা মানুহ এজনৰ বিবাহিত জীৱন অশান্তিৰে ভৰপূৰ হ’ব পাৰে৷ সেইটো কেনেকৈ এটা ভাল জীৱন হ’ব পাৰে? এজন অভাৱগ্ৰস্ত মানুহৰো বিবাহিত জীৱন অশান্তিৰে ভৰপূৰ হ’ব পাৰে আৰু বৈষয়িক অভাৱৰ বাবে দুখীয়া মানুহৰ সাংসাৰিক অশান্তিৰ পৰিমাণ অধিকহে৷ গতিকে মানুহক যদি প্ৰাচুৰ্যপূৰ্ণ জীৱন আৰু অশান্তি আৰু নিঃকিন জীৱন আৰু ঘৰুৱা অশান্তি এই দুটাৰ  মাজৰ এটাক বাছি ল’বলৈ দিয়া হয়, তেনেহ’লে নিঃসন্দেহে মানুহে ধনী হৈ ঘৰুৱা অশান্তি বাছি ল’বলৈ ভাল পাব৷  মুঠতে সংসাৰত্যাগী সন্যাসী নহ’লে বৈষয়িক ভাল নোহোৱাকৈ মানসিক-আধ্যাত্মিক ভাল হোৱাৰ সম্ভাৱনা নাই বুলিবই পাৰি৷

ফুটপাথত ভিক্ষাৰী থকাৰ বাবে দেশত অলেখ শিশু ভোকত থকাৰ বাবে কাৰো বৈষয়িক বা আত্মিক উন্নতিৰ অৰ্থাৎ ‘ভাল’ জীৱন গঢ়াৰ দৌৰত অকণো ব্যাঘাত জন্মা নাই৷ এই উপযোগিতাবাদী, উপভোক্তাৰ পৃথিৱীখনত জীৱন গঢ়াৰ, অৰ্থাৎ ভাল জীৱন গঢ়াৰ আশাৰে মানুহ অহোৰাত্ৰি কৰ্মৰত হৈ আছে৷ প্ৰতিটো শিশুক ভালকৈ মাত নুফুটোতেই উপযোগী-উপভোক্তাৰূপে গঢ়াৰ কচৰৎ আৰম্ভ হৈছে৷ তাৰ পাছতো পৃথিৱীত মুঠ সুখতকৈ মুঠ দুখৰ পৰিমাণ বহুগুণে বেছি৷  উপভোগকৈ ভোকৰ পৰিমাণ বেছি৷ সুখ-আনন্দতকৈ অসুখ- নিৰানন্দৰ পৰিমাণ বেছি৷ সংশয়,  শংকা, অনিশ্চয়তাৰ পৰিমাণ বেছি৷ কাৰণ বেছিভাগ মানুহৰ প্ৰচেষ্টা বহুজনৰ বা সৰ্বজনৰ হিত  বা কল্যাণৰ উদ্দেশ্যে প্ৰণোদিত  নহয়৷ আৰু সৰ্বজন বা বহুজনৰ হিতৰ উদ্দেশ্যে প্ৰণোদিত সকলো প্ৰচেষ্টা– ৰাজনৈতিক বা সামাজিক– ব্যৰ্থ হৈছে বা লক্ষ্যভ্ৰষ্ট হৈছে৷ পৃথিৱী বহু অসুখী আৰুএমুঠি সুখী মানুহৰ বাসস্থান হৈ ৰৈ গৈছে৷

ঊনৈছ শতিকালৈ মানুহে মানুহক জন্তুৰ দৰে কিনা-বেচা কৰা দাস প্ৰথা অব্যাহত আছিল৷ বিংশ শতিকাত দাস প্ৰথাৰ অৱসান ঘটিল৷ এতিয়া পৃথিৱীৰ কোনো মানুহে, কোনো সমাজে, কোনো দেশে মানুহক জন্তুৰ দৰে কিনা-বেচা কৰা দাস প্ৰথাক সমৰ্থন নকৰে৷ একেদৰে  একৈছ শতিকাৰ পৃথিৱীখনতো এফালে কিছু মানুহৰ প্ৰাচুৰ্য-ক্ষমতা-বিলাস আৰু আনফালে গৰিষ্ঠসংখ্যক মানুহৰ অভাৱ-নিঃস্বতা ক্ৰমান্বয়ে আকাশলংঘী হৈ পৰা বৈষম্য দিনে দিনে অগ্ৰহণযোগ্য হৈ পৰিছে৷ বিংশ শতিকাত মানৱ সমাজ দাস প্ৰথাৰ পৰা মুক্ত হৈছিল, এতিয়া একৈছ শতিকা পৃথিৱী অগ্ৰহযোগ্য হৈ পৰা অৰ্থনৈতিক বৈষম্যৰ পৰা  মুক্ত হোৱাৰ সময় আহিছে৷