ৰাজতন্ত্ৰ-ফেচিষ্ট-কমিউনিষ্ট শাসন, গণতন্ত্ৰ

ৰাষ্ট্ৰৰ হাতত এনে বহু উপায় থাকে যাৰ দ্বাৰা ৰাষ্ট্ৰই সমালোচক বা বিৰোধীক মালোচনা আৰু বিৰোধিতা কৰাৰ পৰা বিৰত ৰাখিব পাৰে৷ ইয়াৰে আটাইতকৈ সহজ আৰু বেছিকৈ ব্যৱহৃত পদ্ধতিটো হ’ল বিৰোধীক কাৰাগাৰত বন্ধ কৰি থোৱা৷ ৰাজতন্ত্ৰ,  ফেচিষ্ট তথা কনিউনিষ্ট শাসন ব্যৱস্থাত বিধায়িনী, কাৰ্যপালিকা আৰু ন্যায়পালিকাৰ মাজত কোনো পাৰ্থক্য নাছিল৷ ৰজাই, হিটলাৰ-মুচলিনীয়ে বা ষ্টেলিন-মাও চে টুঙে বিচাৰিলে নিমিষতে কাৰ্যপালিকা বা ন্যায়পালিকাৰ কোনো ঝামেলা নোহোৱাকৈ এজন বিৰোধীৰ সাময়িকভাৱে বা চিৰদিনৰ বাবে মুখ বন্ধ কৰি পেলাব পাৰিছিল৷ সকলোৱে তেনে কৰিছিল দেশ আৰু সমাজৰ মংগলৰ দোহাই দি৷ কিমান মানুহে কোনো অপৰাধ নকৰাকৈয়েই কেৱল তেওঁলোকৰ চিন্তাধাৰা তথা কাম-কাজৰ বাবে ৰাজতন্ত্ৰ, ফেচিষ্ট তথা কমিউনিষ্ট শাসকৰ ৰোষত পৰি জীয়াতু ভোগ কৰিছিল তাৰ অসংখ্য তথ্য আছে৷ বহুতে হয়তো এনে শাসকৰ কোপত পৰি ‘বেমালুম গায়েব’ হৈ গৈছিল৷ কোনো অপৰাধ নকৰাকৈয়েই এইসকল লোক ৰাষ্ট্ৰযন্ত্ৰৰ ৰোষ তথা নিপীড়নৰ বলি হৈছিল, কাৰণ তেওঁলোকে শাসনাধিষ্ঠিত ব্যক্তি, দল বা গোষ্ঠীটোৰ বিৰোধী আছিল৷  ৰাজতন্ত্ৰৰ সময়ত ৰজা আছিল সাৰ্বভৌম ক্ষমতাৰ প্ৰতীক৷ ৰজাৰ বিৰোধিতা কৰা মানে ৰাজদ্ৰোহ৷ আনহাতে,  ৰজাই যিহেতু ৰাষ্ট্ৰ, গতিকে ৰাজদ্ৰোহ মানে ৰাষ্ট্ৰদ্ৰোহ৷  একেদৰে ফেচিষ্ট বা কমিউনিষ্ট শাসনতো দেখা গ’ল শাসনাধিষ্ঠিত একচ্চত্ৰী শাসকজন বা দলটোৰ বিৰোধিতা কৰাজন কেৱল ৰাষ্ট্ৰদ্ৰোহৰ অভিযোগত অভিযুক্ত নহয়, লগতে তেওঁ হৈ পৰে জনগণৰ শত্ৰু৷ হিটলাৰ-মুচলিনীৰ বা ষ্টেলিন-মাও চে তুঙৰ বিৰোধিতা কৰাজন ‘জনগণৰ শত্ৰু’৷ গতিকে জনগণৰ বৃহত্তৰ স্বাৰ্থত তেনে শত্ৰুক নিৰ্মূল কৰাটো শাসকৰ কেৱল দায়িত্বই নাছিল, সেয়া জনগণৰ প্ৰতি তেওঁলোকৰ পৱিত্ৰ কৰ্তব্য৷ ছোভিয়েট শাসন কালত শাসকৰ বিৰোধিতা কৰা বা আন কোনো কাৰণত শাসকৰ সংজ্ঞা মতে ‘জনগণৰ শত্ৰুত’  পৰিণত হোৱা ব্যক্তিৰ ঘৰৰ দুৱাৰত মাজৰাতি ছিক্ৰেট পুলিচৰ টোকৰ পৰিছিল৷ সেই বিখ্যাত বা কুখ্যাত ‘মাজৰাতিৰ দুৱাৰৰ টোকৰ’ৰ পাছত বহুলোক পৃথিৱীৰ বুকুৰ পৰাই অন্তৰ্ধান হৈছিল, ভাগ্যৱানসকলে বিচাৰৰ নামত হোৱা ভেঁকো-ভাওনাৰ পাছত ‘শুধৰণি’ৰ বাবে ‘লেবাৰ কেম্প’ নামকৰণ কৰা পোতাশালত জীৱন কটাব লগা হৈছিল৷ এইবোৰ হৈছিল দেশ ৰক্ষা-জাতি ৰক্ষা-সৰ্বহাৰাৰ মুক্তিৰ নামত৷  ৰাজতন্ত্ৰ, ফেচিষ্ট আৰু কমিউনিষ্ট  শাসনত ব্যক্তিৰ শাসকৰ বিৰুদ্ধে মাত মতাৰ বা শাসক-বিৰোধী ৰাজনৈতিক অৱস্থান গ্ৰহণৰ পাছতো স্বাভাৱিক জীৱন কটোৱাৰ কোনো উপায় নাছিল৷

গণতন্ত্ৰত ৰাষ্ট্ৰযন্ত্ৰৰ এই সৰ্বময় বা সৰ্বগ্ৰাসী কতৃৰ্ত্বক সীমিত কৰাৰ বা লেকাম লগোৱাৰ চেষ্টা কৰা হয়৷ প্ৰথমতে নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ মূৰত নিৰ্বাচনৰ জৰিয়তে শাসক সলনি কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়, যাতে এজন ব্যক্তি, দল বা গোষ্ঠীৰ একচ্ছত্ৰী শাসন গঢ়ি নুঠে৷ দ্বিতীয়তে, ক্ষমতাৰ মূল অংশ তিনিটাক–কাৰ্যপালিকা, বিধায়িনী আৰু ন্যায়পালিকাক স্বতন্ত্ৰ অনুষ্ঠানৰূপে গঢ়ি তোলাৰ চেষ্টা কৰা হয়, যাতে সমস্ত ক্ষমতা এঠাইত কেন্দ্ৰীভূত হৈ নপৰে৷ চৰকাৰ, মন্ত্ৰী, বিধায়ক, সাংসদে মন গ’লেই তেওঁৰ বিৰোধিতা কৰাজনক বা তেওঁ ভাল নোপোৱাজনক গ্ৰেপ্তাৰ কৰি আনিব নোৱাৰে, তেওঁলোকে বিধানসভাত এখন আইন প্ৰণয়ন কৰিব পাৰে, কিন্তু সেই আইনখন বলৱৎ কৰা কাম তেওঁলোকৰ নহয়৷ আইন বলৱৎ কৰা কামটো প্ৰশাসনৰ৷ পুলিচেও নিৰ্দিষ্ট আইন বলৱৎ কৰাৰ বাবে এটা নিৰ্দিৰ্ষ্ট  প্ৰক্ৰিয়াৰ মাজেৰেহে এজন মানুহক গ্ৰেপ্তাৰ কৰিব পাৰে৷ আকৌ পুলিচে গ্ৰেপ্তাৰহে কৰিব পাৰে, বিচাৰ কৰিব বা জে’ল দিব, গুলীয়াই মাৰিব নোৱাৰে, শাস্তি দিয়া কামটো আদালতৰ৷ এই তিনিটাৰ উপৰি গণতন্ত্ৰত প্ৰচাৰ মাধ্যমক আন এটা অৰ্থাৎ চতুৰ্থটো স্বতন্ত্ৰ অনুষ্ঠান বুলি ধৰা হয়, যিটোৱে বিধায়িনী, কাৰ্যপালিকা তথা ন্যায়পালিকাৰ ওপৰত চকু ৰাখি প্ৰকৃত সত্য নাগৰিকৰ আগত দাঙি ধৰিব যাতে নাগৰিক-ভোটাৰে সঠিক  মানুহক ক্ষমতাত বহুৱাব পাৰে৷ নিঃসন্দেহে এই ব্যৱস্থা ৰাজতন্ত্ৰ, ফেচিষ্ট তথা কমিউনিষ্ট শাসনতকৈ তুলনামূলকভাৱে ভাল৷ কিন্তু এয়া তত্ত্বহে, এক নিখুঁত গণতন্ত্ৰতহে এনেকুৱা হ’ব পাৰে৷ মানুহে গঢ়া কোনো শাসন ব্যৱস্থাৰে এতিয়ালৈ নিখুঁত ৰূপ পোৱা নাই৷ কিন্তু আজিলৈ মানুহে গঢ়া শাসন ব্যৱস্থাৰ ভিতৰত একমাত্ৰ গণতন্ত্ৰতেই মানুহে শাসকৰ বিৰোধিতাৰ পাছতো নিপীড়নৰ সন্মুখীন নোহোৱাকৈ, জে’লত নথকাকৈ স্বাভাৱিক জীৱন যাপন কৰি থাকিব পাৰিছে৷ কিন্তু একে সময়তে গণতান্ত্ৰিক হোৱাৰ পাছতো আজি ভাৰতত বহু লোক কেৱল চৰকাৰৰ বা চৰকাৰ চলোৱা ৰাজনৈতিক দলটোৰ বিৰোধিতা কৰাৰ বাবেই বিনা বিচাৰে দীৰ্ঘদিন ধৰি জে’লত থাকিব লগা হৈছে৷ গণতন্ত্ৰত যিটো দলে চৰকাৰ গঠন কৰে, সেই দলটো মুখ্য কাৰ্যনিৰ্বাহক হৈ পৰে৷ মুখ্যমন্ত্ৰীজন মাত্ৰ এজন বিধায়ক নহয়, লগতে তেওঁ প্ৰশাসনৰ মুখ্য কাৰ্যনিৰ্বাহক, শাসনত থকা কালত কাযপালিকাৰ তেওঁ মুৰব্বী৷ ৭৫ বছৰীয়া অভিজ্ঞতাৰ পাছত দেখা গৈছে যে ভাৰতত যিটো দলে চৰকাৰ চলায় কাৰ্যপালিকা বা প্ৰশাসন সেই দলৰ সম্পূৰ্ণ নিয়ন্ত্ৰণাধীন হৈ পৰে৷ ন্যায়পালিকাৰো নিম্ন স্তৰটোত চৰকাৰে অৰ্থাৎ কাৰ্যপালিকাই, অৰ্থাৎ শাসক দলটোৱে ইচ্ছা কৰিলেই ব্যাপক প্ৰভাৱ খটুৱাব পাৰে৷ আজিকালি  ভাৰতত ন্যায়পালিকা কিমান স্বাধীন আৰু কিমান কাৰ্যনিৰ্বাহকৰ ক্ষমতাৰ হাচিল কৰা ৰাজনীতিৰ অধীন তাক লৈও তুমুল বিতৰ্ক হৈ আছে৷ গতিকে ভাৰতৰ গণতন্ত্ৰত বিধায়িনী আৰু কাৰ্যনিৰ্বাহকৰ লগতে ন্যায়পালিকাৰো কিছু পৰ্যায়লৈ শাসনাধিষ্ঠিত দলটোৰ, মুখ্যমন্ত্ৰীৰ, প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ কৃতিত্ব স্থাপন হৈছে আৰু শেহতীয়াকৈ দেখা গৈছে যে প্ৰচাৰ মাধ্যমৰো এক  বুজন অংশৰ ওপৰত শাসনাধিষ্ঠিত দলটোৰ কতৃৰ্ত্ব স্থাপন হৈছে৷ আটাইতকৈ শোচনীয়া অৱস্থা হৈছে পুলিচ বাহিনীৰ৷ পুলিচ  বাহিনী এতিয়া শাসন চলোৱা দলটোৰ ৰাজনৈতিক ‘ভলুণ্টিয়াৰ’ত পৰিণত হোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়াটো প্ৰায় সম্পূৰ্ণ হৈছে৷ 

বিধায়িনী, কাৰ্যপালিকা, ন্যয়পালিকা তথা প্ৰচাৰ মাধ্যমৰ হৰ্তাকৰ্তা-বিধাতা সাময়িকভাবে ক্ষমতাৰ দখল কৰা চৰকাৰখন হৈ পৰিলে সেয়া গণতন্ত্ৰৰ বাবে শুভ সংকেত নহয়৷