গণতন্ত্ৰৰ গেৰাণ্টী নাই
ভাৰত স্বাধীন হোৱা ৭৫ বছৰ হ’ল, লগতে ভাৰতে এখন গণতান্ত্ৰিক দেশৰূপেও ৭৫ বছৰ সম্পূৰ্ণ কৰিলে৷ অনাগত দিনত ভাৰত এখন গণতান্ত্ৰিক ৰাষ্ট্ৰৰূপে বৰ্তি থাকিবনে? ভাৰত কোনোবা স্বেচ্ছাচাৰী একনায়কত্ববাদী শাসকৰ শাসনাধীন হৈ পৰিব নেকি? এই প্ৰশ্নৰ উত্তৰ নিৰ্ভৰ কৰিব ভাৰত প্ৰজাতন্ত্ৰৰ নাগৰিকসকলে লোৱা সিদ্ধান্তৰ ওপৰত৷ গণতন্ত্ৰ এক ‘স্বাভাৱিক’ ব্যৱস্থা নহয়৷ গৰিষ্ঠজনৰ সামূহিক কল্পিত বাস্তৱতহে মাথোন ইয়াৰ অস্তিত্ব৷ ১৯৪৭ চনত ভাৰতৰ জনসংখ্যা আছিল ৩৪ কোটি, আৰু শিক্ষিতৰ হাৰ আছিল ১২ শতাংশ৷ অৰ্থাৎ ১০০জন মানুহৰ ৮৮জনেই আছিল নিৰক্ষৰ৷ তেওঁলোকে জীৱনত পঢ়াশালীৰ পদূলি পাৰ হোৱা নাছিল৷ মহিলাৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ আৰু কম আছিল৷ ১৯৫১ চনৰ লোকপিয়ল মতে, মহিলাৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ আছিল ৮.৮৬ শতাংশ৷ জনসংখ্যাৰ ৮০ শতাংশৰ অৱস্থা আছিল লাওলোৱা৷ মুঠতে ১৯৪৭ চনৰ ১৫ আগষ্টত অৰ্থাৎ স্বাধীন হোৱা দিনটোত ভাৰত আছিল এখন অশিক্ষিত, দুখীয়া মানুহৰ দেশ৷ তেনে এখন দেশতেই মহাত্মা গান্ধী, জৱাহৰলাল নেহৰু, চৰ্দাৰ বল্লৱভাই পেটেল, মৌলানা আবুল কালাম আজাদ, সৰোজিনী নাইডুকে ধৰি ভাৰতৰ প্ৰাতঃস্মৰণীয় স্বাধীনতা আন্দোলনৰ নেতাসকলে সিদ্ধান্ত লৈছিল ভাৰতক এখন গণতান্ত্ৰিক দেশৰূপে গঢ়ি তুলিবলৈ৷ আৰম্ভণিতেই গণতান্ত্ৰিক মানসিকতা প্ৰদৰ্শন কৰি জৱাহৰলাল নেহৰুৱে তেওঁৰ অন্তৰ্ৱতীকালীন চৰকাৰখনত কংগ্ৰেছবিৰোধী শিবিৰৰ বাবা চাহেব ভীমৰাও আম্বেদকাৰ আৰু শ্যামাপ্ৰসাদ মুখাৰ্জীক অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল৷ তাৰ পাছত ভাৰতৰ সংবিধান প্ৰণয়নৰ বাবে প্ৰধান পুৰোহিতৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছিল কংগ্ৰেছ আৰু গান্ধীৰ কট্টৰ বিৰোধী ভীম ৰাও আম্বেদকাৰক৷ গান্ধীজীয়ে কৈছিল, স্বাধীনতা ভাৰতলৈ আহিছে, কংগ্ৰেছলৈ অহা নাই৷ সমগ্ৰ পৃথিৱীৰ বুদ্ধিজীৱী-বিদ্বৎসমাজে সন্দেহ প্ৰকাশ কৰিছিল যে গণতান্ত্ৰিক দেশৰূপে সফল হোৱাটো দূৰৰ কথা, ভাৰত এখন অখণ্ড দেশৰূপে বৰ্তি থকাৰ সম্ভাৱনাও নিচেই তাকৰ৷ কিন্তু ভাৰতক অহিংস আন্দোলনেৰে স্বাধীনতা প্ৰদান কৰা প্ৰাতঃস্মৰণীয় নেতাসকলৰ প্ৰবল আত্মবিশ্বাস, কৰ্মশক্তি, বিচক্ষণ নেতৃত্ব, গণতান্ত্ৰিক মূল্যবোধৰ প্ৰতি সন্মান আৰু দেশৰ দুখীয়া-অশিক্ষিত মানুহখিনিৰ গভীৰ দেশপ্ৰেমৰ প্ৰতি থকা আস্থাৰ বাবে আৰু ভাৰতৰ জনগণৰ নেতাসকলৰ ওপৰত থকা আস্থা আৰু বিশ্বাসৰ বাবে ভাৰত কেৱল এখন দেশৰূপে বৰ্তি নাথাকিল, ভাৰতে পৃথিৱীৰ বৃহত্তম গণতান্ত্ৰিক দেশৰূপে ৭৫ বছৰ সম্পূৰ্ণ কৰিলে৷ এইটো এটা প্ৰায় ব্যাখ্যাতীত বিস্ময়কৰ ঘটনা, এটা প্ৰায় অলৌকিক ঘটনা৷ আমাৰ স’তে একেলগে স্বাধীন হোৱা, ধৰ্মৰ আধাৰত এটা জাতি গঢ়াৰ সপোন দেখা পাকিস্তানত কেতিয়াও গণতন্ত্ৰ ঠন ধৰি উঠিব নোৱাৰিলে৷ পাকিস্তান তাৰ ইতিহাসৰ সৰহভাগ সময় সামৰিক একনায়কত্ববাদী শাসনৰ অধীনত থাকিল আৰু দেশখন দ্বিখণ্ডিতও হ’ল৷ আজি আমি স্বাধীনতা আন্দোলনৰ নেতাসকলে স্বাধীন ভাৰতক এখন গণতান্ত্ৰিক দেশৰূপে গঢ়ি তোলাৰ বাবে লোৱা সিদ্ধান্ত কিমান কঠিন আছিল তাক অনুধাৱন কৰিব নোৱাৰোঁ৷ ভাৰতৰ গণতন্ত্ৰ বিফল হোৱাৰ সকলো সম্ভাৱনা আছিল৷ ভাৰতৰ সৌভাগ্য যে আমি এনে কিছুমান ক্ষণজন্মা নেতা পাইছিলোঁ যিসকলৰ প্ৰচেষ্টাৰ বাবে ভাৰত আজি এখন সফল গণতান্ত্ৰিক দেশৰূপে পৃথিৱীত সন্মানৰ স্থান লাভ কৰিছে৷ মহাত্মা গান্ধী নিজে কেতিয়াও ক্ষমতাৰ প্ৰতি লালায়িত নহ’ল৷ মহাত্মা গান্ধীয়ে ইচ্ছা কৰিলে অনায়াসে স্বাধীন ভাৰতৰ সৰ্বোচ্ছ ক্ষমতাৰ অধিকাৰী হ’ব পাৰিলেহেঁতেন আৰু তেওঁৰ ক্ষমতাক কোনেও প্ৰত্যাহ্বান জনাব নোৱাৰিলেহেঁতেন৷ দেশবাসীৰ লগতে সমগ্ৰ পৃথিৱীৰ পৰা তেওঁ অকুণ্ঠ সমৰ্থন পালেহেঁতেন৷ কিন্তু তেওঁ ক্ষমতাৰ পৰা আঁতৰত ৰৈ গ’ল৷ জৱাহৰলাল নেহৰুৱে নিজৰ ক্ষমতা গজগজীয়া কৰাৰ সলনি ভাৰতক এখন গণতান্ত্ৰিক দেশৰূপে বৰ্তাই ৰাখিবৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় বুনিয়াদ গঢ়াত ব্ৰতী হ’ল৷ গণতান্ত্ৰিক অনুষ্ঠানসমূহ গঢ়ি সেইবোৰক মজবুত কৰাত মনোযোগ দিলে৷ সেই সময়ত যিহেতু বিৰোধী পক্ষ বুলিবলৈ তেনেই সীমিতসংখ্যক মানুহহে আছিল, সেয়েহে বিৰোধীক ধবংস কৰাতকৈ বিৰোধীৰ শক্তি বঢ়াবলৈহে যত্ন কৰিছিল৷ ১৯৩৭ চনক ‘মডাৰ্ন ৰিভিউ’ত এটা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ হৈছিল, লেখক আছিল চাণক্য৷ চাণক্যই লিখিছিল যে সেই সময়ৰ কংগ্ৰেছৰ সভাপতি জৱাহৰলাল নেহৰু একনায়কত্ববাদী শাসক হোৱাৰ সকলো উপাদান আছে, তেওঁৰ বিৰাট জনপ্ৰিয়তা আৰু গণসমৰ্থন আছে, তেওঁৰ পাছত এটা সংগঠনৰ শক্তি আছে, তেওঁৰ দক্ষতা আৰু প্ৰতিভা আছে, উদ্দেশ্য সিদ্ধি কৰাৰ ইচ্ছাশক্তি আছে৷ চাণক্যই সন্দেহ প্ৰকাশ কৰিছিল যে নেহৰুৰ গণতান্ত্ৰিক চৰিত্ৰ আৰু উদাৰবাদী মনোভাব বাস্তৱক্ষেত্ৰত প্ৰমাণ হোৱা নাই৷ সেই প্ৰবন্ধটোৰ লেখক চাণক্য আছিল স্বয়ং জৱাহৰলাল নেহৰু৷ তেওঁ নিজৰ বিৰুদ্ধে প্ৰবন্ধ লিখি ৰাইজক সোঁৱৰাই দিছিল যে জনপ্ৰিয় নেতা অতি সহজে গণতান্ত্ৰিক প্ৰমূল্য পৰিহাৰ কৰি একনায়কত্ববাদী শাসক হৈ উঠিব পাৰে৷ নেহৰুৰ দৰে নেতা আছিল বাবেই আমি পৃথিৱীৰ বৃহত্তম গণতন্ত্ৰৰ নাগৰিক বুলি গৌৰৱ কৰিব পাৰিছোঁ৷ কিন্তু স্বাধীনতাৰ এই ৭৫ বছৰীয়া জয়ন্তীৰ উদ্যাপনৰ সময়ত এই কথা প্ৰতিজন নাগৰিকে অনুভৱ কৰিব লাগে যে গণতন্ত্ৰ এটা ‘স্বাভাৱিক’ বা ‘প্ৰাকৃতিক’ পৰিঘটনা নহয়৷ গণতন্ত্ৰ মানুহে নিৰ্মাণ কৰি লোৱা এটা অতি থুনুকা ব্যৱস্থা৷ গণতান্ত্ৰিক প্ৰমূল্যৰ প্ৰতি সন্মান নথকা, গণতান্ত্ৰিক মানসিকতাৰ অধিকাৰী নোহোৱা নেতাৰ হাতত ক্ষমতা পৰিলে গণতন্ত্ৰ লুপ্ত হ’বলৈ সৰহ পৰ নালাগে৷ গণতান্ত্ৰিক ব্যৱস্থাৰ পৰীক্ষা চলা পৃথিৱীৰ সৰহভাগ দেশতেই গণতন্ত্ৰ বিফল হৈছে আৰু সেইবোৰত হয় সামৰিক একনায়কত্ব বা একোজন স্বৈৰাচাৰী শাসকৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা হৈছে৷ কেইজনমান ক্ষণজন্মা পুৰুষ-নাৰীৰ বাবে আৰু দেশৰ দুখীয়া নিৰক্ষৰ জনসাধাৰণৰ সেই নেতাসকলৰ ওপৰত থকা আস্থা আৰু বিশ্বাস আৰু সেই আস্থা আৰু বিশ্বাসৰ প্ৰতি থকা সেই ক্ষণজন্মা পুৰুষ-নাৰীৰ গভীৰ দায়িত্ববোধৰ বাবে ভাৰত আজিলৈ গণতান্ত্ৰিক দেশৰূপে বৰ্তি আছে৷ অনাগত দিনলৈও থাকিবনে নাথাকে সেয়া নিৰ্ভৰ কৰিব দেশৰ নাগৰিক আৰু নাগৰিকে নিৰ্বাচন কৰা নেতাসকলৰ গণতান্ত্ৰিক প্ৰমূল্যবোধৰ ওপৰত৷