শাসন আৰু ব্যৱসায়

সুদূৰ অতীতত ৰজা আৰু সদাগৰৰ সম্পৰ্ক সদায়েই আছিল ঘনিষ্ঠ৷ তেতিয়া জনসেৱাৰ কথা নাছিল, কেৱল ৰাজভোগ প্ৰধান কথা আছিল৷ সদাগৰে ৰজাক ভোগত সহায় কৰিছিল আৰু ৰজায়ো বণিকসকলক বেহা-বেপাৰত উৎসাহিত কৰিছিল৷ জনসেৱা আৰু ব্যৱসায়ৰ মাজত সন্তুলনৰ সংকটে দেখা দিয়া নাছিল৷ ব্যৱসায় আৰু ব্যৱসায়ীৰ স্বাৰ্থতেই বহুতো ঐতিহাসিক ঘটনা ঘটিছিল৷ বিখ্যাত কলিংগৰ যুদ্ধৰ প্ৰকৃত কাৰণ কি আছিল? পাটলিপুত্ৰৰ [এতিয়াৰ পাটনা] পৰা পশ্চিমৰ ভাৰুকাচ্ছা বন্দৰ [এতিয়াৰ চুৰাট]লৈ স্থলপথেৰে গৈ সমুদ্ৰৰে তাম্ৰপাণি দ্বীপলৈ [এতিয়াৰ শ্ৰীলংকা] ব্যৱসায়ৰ বাবে অহা-যোৱা, ঘোঁৰা-গাড়ীৰে মাল-পত্ৰ বন্দৰলৈ অনা-নিয়া কাম আছিল কষ্টকৰ৷ পূবৰ পথেৰে সাগৰ আছিল বহু ওচৰত, কিন্তু কলিংগৰ ৰজাই সেই ৰাজ্যৰ মাজেৰে স্থলপথ দিব খোজা নাছিল৷ ফলস্বৰূপে দেশখনৰ ব্যৱসায়-বাণিজ্যৰ স্বাৰ্থতেই সম্ৰাট অশোকে কলিংগ দখলৰ সিদ্ধান্ত ল’লে৷ পৃথিৱীত জালুক-জাইফলৰ ব্যৱসায় এসময়ত আছিল খুব লাভজনক৷ মচলাৰ বাবে যুদ্ধ-বিগ্ৰহ হৈছিল, মচলাৰ সদাগৰে সাগৰত জাহাজেৰে বেপাৰৰ বাবে ঘূৰি ফুৰিছিল৷ শ্ৰীলংকা আৰু আন বহু সৰু সৰু দ্বীপ মচলাৰে ভৰি আছিল৷ এই ব্যৱসায়ৰ বাবে পৰ্তুগীজসকলে গঠন কৰা এটা কোম্পানী দখল কৰে ইংৰাজে৷ সেয়াই ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী৷ এই কোম্পানীয়ে কিন্তু বহু বছৰলৈ ভাৰতৰ মাটিত ভৰি দিব পৰা নাছিল৷ তেতিয়াৰ মোগল সম্ৰাটসকলৰ অনুমতি পোৱা নাছিল৷ অৱশেষত অত্যধিক সুৰাসক্ত সম্ৰাট জাহাংগীৰক বিলাতী মদৰ পিপা ভেটি দিহে কোম্পানীয়ে চুৰাটত জাহাজ থৈ ফেক্টৰী খুলিব পাৰিলে৷ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ মাৰ্কেটিং প্ৰতিনিধি ৱিলিয়াম হকিন্সে জাহাংগীৰৰ পৰা আদায় কৰা সেই অনুমতিৰেই ভৱিষ্যতৰ ইংৰাজ শাসনৰ বীজ অংকুৰিত হ’ল৷ বেপাৰ কৰিবলৈ আহি গোটেই ভাৰতখনকেই দখল কৰিলে ইংৰাজে৷ অষ্টাদশ শতিকাৰ প্ৰথম দশকত মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহত অস্থিৰ হৈ পৰা ক্ষয়িষ্ণু আহোম ৰাজত্বৰ কালছোৱাত দৰঙৰ ৰজা ভঙা-পতাত ভূমিকা গ্ৰহণ কৰিছিল ডেনিয়েল ৰৌশ্ব নামৰ এজন বেপাৰীয়ে৷ তেওঁ আনকি ৰজাক ভাৰাতীয়া সৈন্য যোগানৰ ব্যৱসায়ো কৰিছিল৷ অতীজৰ পৰা সাউদৰ কাহিনী এনেদৰেই আগবাঢ়িছিল৷

ৰজাৰ শাসন আৰু প্ৰজাৰ জীৱন-যাপনৰ প্ৰক্ৰিয়াবোৰ সময়ৰ বিৱৰ্তনত সলনি হৈ আহিল৷ প্ৰজা পালনৰ পৰা জনহিতৰ ধাৰণাও আহিল৷ জনহিত আৰু ব্যৱসায়ৰ মাজত সন্তুলনৰ কথাও আহিল৷ ব্ৰিটিছ শাসনৰ শেষৰ ফালে কিছু ভাৰতীয়য়ো উদ্যোগ-বাণিজ্যত খোপনি পুতিলে৷ স্বাধীনতা আন্দোলনত মহাত্মা গান্ধীয়ে কুটীৰ শিল্পৰ বিকাশৰ পোষকতা কৰিছিল৷ যঁতৰত সূতা কটাৰ এক অভিযান চলাইছিল৷ সেই সময়তে উদ্যোগপতি বিৰলাই বৃহৎ কাপোৰৰ কলৰ মালিক হৈছিল৷ গান্ধীজীয়ে যেতিয়া বিৰলাৰ পৰা দান-বৰঙণি ল’লে, তেতিয়া সমালোচনাও হৈছিল৷ কিন্তু গান্ধীজীয়ে স্পষ্ট কৰি দিছিল যে এই বৰঙণি কুটীৰ শিল্পৰ আন্দোলনতেই ব্যৱহাৰ কৰা হ’ব৷ অৰ্থাৎ– জনহিতৰ সৈতে উদ্যোগৰ একধৰণৰ সন্তুলন গঢ়িছিল তেওঁ৷ পাছলৈ বিৰলা গান্ধীজীৰ অনুৰাগী হৈ পৰিছিল৷

স্বাধীন ভাৰতত এচাম ভাৰতীয় উদ্যোগপতিৰ বিকাশ প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ হ’ল৷ জে আৰ ডি টাটাৰ দৰে লোকে দেশ আৰু জনসেৱাৰ গুৰুত্ব বুজিছিল৷ স্বাধীন ভাৰতৰ মিশ্ৰ অৰ্থনীতিৰ উদ্দেশ্য আছিল যাতে ক’তো জনহিত বাধাগ্ৰস্ত নহয়৷ সময় আগবাঢ়িল৷ সময়ৰ দাবীও বাঢ়িল৷ ব্যৱসায় আৰু জনহিতৰ মাজৰ সন্তুলন ক্ৰমাৎ থৰক-বৰক হৈ পৰিল৷ অৰ্থনীতিত ব্যক্তিগতকৰণৰ প্ৰৱণতা বাঢ়ি গ’ল৷ ৰাইজতকৈ ব্যৱসায়ী-উদ্যোগপতিৰ প্ৰাধান্য চৰকাৰৰ অগ্ৰাধিকাৰ ক্ষেত্ৰত বাঢ়ি গ’ল৷ এনে এটা সময় আহিল যে ৰাজনৈতিক অস্থিৰতাৰ ফলত সৃষ্ট দুৰ্বল মৰ্চা চৰকাৰবোৰে উদ্যোগপতি-ব্যৱসায়ীসকলৰ স্বাৰ্থ পূৰণ কৰিব নোৱৰা হ’ল৷ ৰাজনৈতিক কাৰণত আৰু জনহিতৰ স্বাৰ্থত দুৰ্বল চৰকাৰবোৰে বেছিকৈ ব্যক্তিগত খণ্ডত অগ্ৰাধিকাৰ দিবলৈ ভয় কৰা হ’ল৷ ইয়াৰ ফলত ক্ৰমাৎ বৃহৎ ব্যৱসায়ীসকলৰ অসন্তুষ্টি বাঢ়ি আহিছিল৷ অৱশেষত ২০১৪ চনৰ নিৰ্বাচনত তেওঁলোকে এখন নিজৰ পছন্দৰ আকাংক্ষিত চৰকাৰ পালে, যি সুস্থিৰ আৰু সিদ্ধান্তক্ষম৷ এই শক্তিশালী চৰকাৰে ব্যক্তিগতকৰণৰ ক্ষেত্ৰত নিজৰ সাহসিকতা প্ৰদৰ্শন কৰিছে৷ কিন্তু জনহিত আৰু ব্যৱসায়ৰ মাজৰ সন্তুলন অটুট থাকিবগৈনে বা এতিয়াও আছেনে? বিভিন্ন হিতাধিকাৰী আঁচনিৰে সাধাৰণ ৰাইজক আশ্বস্ত কৰি শীৰ্ষস্থানৰ ব্যৱসায়ক অগ্ৰাধিকাৰ দিয়া হৈছে৷ ফলস্বৰূপে মধ্যবিত্ত শ্ৰেণী প্ৰচণ্ড চাপত পৰিছে আৰু ক্ষুদ্ৰ তথা মজলীয়া ব্যৱসায়ীসকলো বিপাঙত পৰিছে৷ এই ক্ৰমবৰ্ধমান সন্তুলনহীনতাক সমাহিত কৰিবৰ বাবে আৱেগিক ৰাজনৈতিকপৰিৱেশো তৈয়াৰ কৰা হৈছে৷ সি যি নহওক, সদ্যহতে কিন্তু শাসনৰ সমান্তৰালভাৱে বৃহৎ ব্যৱসায়ীৰ স্বৰ্ণযুগ চলি আছে৷ পৰিণতি সময়ৰ হাতত৷