মানুহক প্ৰযুক্তিৰে ‘হেক’ কৰিব পাৰি
মানুহ এটা ‘হেক কৰিব’ পৰা জীৱ৷ এটা কম্পিউটাৰ বা স্মাৰ্ট ফোন যেতিয়া গৰাকীয়ে গম নোপোৱাকৈ আনে নিয়ন্ত্ৰণাধীন কৰি পেলায়, তেতিয়া তাক ‘হেক’ কৰা বুলি কয়৷ কাৰোবাৰ স্মাৰ্ট ফোন বা কম্পিউটাৰ যদি ‘হেক’ হয়, তেনেহ’লে হেক কৰাজনে কম্পিউটাৰ বা স্মাৰ্ট ফোনৰ গৰাকীয়ে গম নোপোৱাকৈ সেই স্মাৰ্ট ফোনটোত থকা সকলো তথ্য লাভ কৰে আৰু সেইবোৰ ব্যৱহাৰ আৰু নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব পাৰে গৰাকীয়ে গম নোপোৱাকৈ৷ ইণ্টাৰনেটৰ সৈতে সংযুক্ত হৈ থকা আহিলা এটা ‘হেক’ হোৱা কাৰবাৰটো বুজিব পাৰি৷ কিন্তু মানুহ ‘হেক’ হোৱাৰ অৰ্থ কি? সহজ ভাষাত মানুহ ‘হেক’ হোৱা মানে হ’ল মানুহৰ মন-মগজুৰ সমস্ত কাৰ্যাৱলীত মানুহজনে গম নোপোৱাকৈ আনৰ প্ৰৱেশ আৰু নিয়ন্ত্ৰণ স্থাপন৷ সেই কাম কৰা হয় প্ৰযুক্তিৰ সহায়েৰে৷ মানুহে অনবৰত কিবা নহয় কিবা এটা সিদ্ধান্ত লয়, কিবা নহয় কিবা এটা নিৰ্বাচন কৰে, গ্ৰহণ কৰে, বৰ্জন কৰে, সৈমান হয়, অমান্তি হয়৷ তেনে কৰোঁতে মানুহে ভাবে যে তেওঁ নিজৰ ইচ্ছাত তেনে কৰিছে৷ মানুহ নিজৰ ‘মৰ্জিৰ মালিক’৷ মানুহে ‘স্বাধীন চিন্তা’ কৰিব পাৰে আৰু সিদ্ধান্ত ল’ব পাৰে৷ ভাল লগা-বেয়া লগা, ৰাগ-বিৰাগ, ভয়-সাহস আদি আৱেগ-অনুভূতিৰে আৰু ইিন্দ্ৰয়ৰে লাভ কৰা সংবেদনেৰে মানুহে সিদ্ধান্ত লয়৷ মানুহে ভাবে সেই সিদ্ধান্ত তেওঁৰ নিজে মন-মগজুৰে লোৱা সিদ্ধান্ত৷ কিন্তু সেয়া সঁচানে? তাহানিৰে পৰা মানুহে জানে যে মানুহৰ মন-মগজুক ‘মেনিপুলেট’ কৰিব পাৰি৷ মানুহক ‘বুজাব’, ‘উদ্বুদ্ধ’, ‘অনুপ্ৰাণিত’ কৰিব পাৰি৷ এনেধৰণে মানুহক আনে বিচৰাধৰণে সিদ্ধান্ত লোৱাব পাৰি যিটোক মানুহজনে নিজৰ স্বাধীন চিন্তাৰে লোৱা সিদ্ধান্ত বুলি ভাবে৷ বুজোৱা, উদ্বুদ্ধ কৰা, অনুপ্ৰাণিত কৰা অথবা ‘মেনিপুলেট’ কৰা কামটো মানুহে কৰিছিল বা কৰে৷ গতিকে তাক ‘হেক’ কৰা বুলি কোৱা নহৈছিল৷ এতিয়া মানুহৰ মন-মগজুক যন্ত্ৰই প্ৰযুক্তিৰ সহায়েৰে প্ৰভাৱান্বিত কৰে, বিশেষধৰণে সিদ্ধান্ত ল’বলৈ প্ৰণোদিত কৰে৷ মানুহক যন্ত্ৰই হেক কৰে৷ এয়া সম্ভৱ হৈছে জীৱ-প্ৰযুক্তি আৰু তথ্য-প্ৰযুক্তিৰ অভূতপূৰ্ব বিকাশৰ বাবে৷ প্ৰযুক্তিৰ বিকাশে জীৱ আৰু যন্ত্ৰৰ মাজৰ পাৰ্থক্য ক্ৰমান্বয়ে কমাই আনিছে৷ তথ্য-প্ৰযুক্তিৰ ক্ষেত্ৰখনত এলগৰিড্ম, কৃত্ৰিম বুদ্ধি, মেচিন লাৰ্নিং অৰ্থাৎ যন্ত্ৰই বাহিৰা সহায় অবিহনে নিজে নিজক উন্নত কৰি তোলা প্ৰক্ৰিয়াৰ অকল্পনীয় বিকাশ ঘটিছে আৰু জীৱ-প্ৰযুক্তিৰ ক্ষেত্ৰখনত হোৱা উন্নতিৰ ফলত এই কথা ক্ৰমান্বয়ে অধিক স্পষ্ট হৈ পৰিছে যে জীৱবোৰ একোটা এলগৰিড্ম৷ মানুহৰ আৱেগ-অনুভূতিবোৰ ভগৱানে কবিতা লিখিবৰ বাবে দিয়া আহিলা নহয়, এইবোৰ প্ৰজাতিটোক বৰ্তাই ৰাখিবৰ বাবে ক্ৰমবিকাশৰ প্ৰক্ৰিয়াটোৱে কোটি কোটি বছৰজোৰা পৰিক্ৰমাত সৃষ্টি কৰা কিছুমান এলগৰিড্ম৷ এই এলগৰিড্মবোৰেৰে মানুহে সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰে– ভাল পায়, বেয়া পায়, খং-অভিমান, মৰম কৰে, বিশেষ আদৰ্শৰ প্ৰতি আকৰ্ষণ বা বিকৰ্ষণ অনুভৱ কৰে৷ এতিয়া তথ্য-প্ৰযুক্তিয়ে জীৱ-প্ৰযুক্তিৰ ক্ষেত্ৰখনত আৰু জীৱ-প্ৰযুক্তিয়ে তথ্য-প্ৰযুক্তিৰ ক্ষেত্ৰখনত বহুদূৰ অনুপ্ৰৱেশ কৰিছে৷ দুয়োটা প্ৰযুক্তিৰ মাজৰ ব্যৱধানৰ সীমাৰেখা লাহে লাহে ধূসৰ হৈ আহিছে৷ লগে লগে জীৱ আৰু যন্ত্ৰৰ মাজৰ সীমাডালো ক্ৰমে ধূসৰ হৈ আহিছে৷ বুদ্ধি এতিয়া আৰু কেৱল জীৱৰ বা মানুহৰ একচেটিয়া সম্পত্তি হৈ থকা নাই৷ বৰং এতিয়া বুদ্ধিৰে কৰিব পৰা সকলো কাম যন্ত্ৰই অধিক কুশলতাৰে আৰু নিৰ্ভুলভাৱে কৰিব পাৰে৷ প্ৰথমতে ভবা হৈছিল যন্ত্ৰই বুদ্ধিৰে কৰা কামহে কৰিব পাৰিব, আৱেগ-অনুভূতিৰ ক্ষেত্ৰখনত যন্ত্ৰই কেতিয়াও প্ৰৱেশ কৰিব নোৱাৰে৷ কিন্তু এতিয়া যন্ত্ৰই সংগীত ৰচনা কৰিছে, ছবি আঁকিছে, কবিতা লিখিছে আৰু মানুহে দেখি তবধ মানিছে যে এই নিজ¹ৱ যন্ত্ৰই কৰা সৃষ্টিবোৰ জীয়া মানুহে কৰা সৃষ্টিতকৈ কোনোগুণে কম নহয়৷ কোনটো যন্ত্ৰৰ সৃষ্টি কোনটো মানুহৰ তাক কৈ নিদিলে ধৰাৰ উপায় নাই৷ ‘এনি’ নামৰ কম্পিউটাৰ প্ৰগ্ৰেমটোৱে প্ৰথমতে সংগীত ৰচনা কৰিছিল, তাৰ পাছত এই প্ৰগ্ৰেমটোৱে মেচিন লাৰ্নিং প্ৰক্ৰিয়াৰে হাইকু কবিতা লিখিবলৈ শিকিলে৷ এই প্ৰগ্ৰেমটোৰ স্ৰষ্টা ডেভিড কোপে ২০১১ চনত ‘কাম্ছ দ্য ফায়েৰী নাইট’ নামেৰে ২০০০টা হাইকু কবিতাৰ এখন সংকলন প্ৰকাশ কৰে৷ কিছুমান হাইকু ‘এনি’ নামৰ নিজ¹ৱ প্ৰগ্ৰেমটোৱো লিখা আৰু কিছুমান জীয়া কবিয়ে লিখা৷ সংকলনটোত কোনটো যন্ত্ৰই লিখা আৰু কোনটো মানুহে লিখা হাইকু তাক কোৱা হোৱা নাই৷ ডেভিড কোপে পঢ়ুৱৈক কোনটো যন্ত্ৰৰ আৰু কোনটো মানুহৰ তাক নিৰ্ণয় কৰিবলৈ দিছে৷ এজন কবিতাৰ ৰসজ্ঞ পঢ়ুৱৈয়ে ৫০০ হাইকুৰ মাজৰ ২২১টা কবিতা মানুহে লিখা বুলি নিৰ্ণয় কৰিছিল, ডেভিড কোপে তেওঁক জনাইছিল যে তাৰে ২১টাহে মানুহে লিখা৷ অৰ্থাৎ কবিতা জনা মানুহেও ২০০ যন্ত্ৰই লিখা কবিতা মানুহে লিখা বুলি ভুল কৰিছিল৷ একেদৰে আন এটা পৰীক্ষাত সংগীতৰ ৰসজ্ঞ শ্ৰোতাই যন্ত্ৰই কৰা সংগীত ৰচনাক মানুহে কৰা ৰচনা বুলি আৰু মানুহে ৰচনা কৰা সংগীতক যন্ত্ৰই ৰচনা কৰা বুলি ভুল কৰিছিল৷
যন্ত্ৰই ইতিমধ্যে আমাৰ মন আৰু মগজু, আমাৰ বিচাৰ-বুদ্ধি আৰু আমাৰ আৱেগ-অনুভূতিৰ জগতখনত প্ৰৱেশ কৰিছে৷ আমি নিজকে যিমান জানো যন্ত্ৰই এতিয়া তাতকৈ বেছিকৈ জানে৷ কৃত্ৰিম বুদ্ধি এতিয়া তেনেই চালুকীয়া পৰ্যায়ত আছে৷ ইতিমধ্যে আমাৰ জীৱনৰ বাবে অপৰিহাৰ্য হৈ পৰা ইণ্টাৰনেটৰ মাধ্যমেৰে ‘বিগ ডেটা’ কোম্পানীবোৰ যেনে গুগ্ল, ইউ টিউব, ফেচবুক, ইন্ষ্টাগ্ৰাম, ফেচবুক, ৱাটছএপ, নেটফ্লিক্স, আমাজন আদিয়ে আমাৰ প্ৰত্যেকৰে বিষয়ে ইমান তথ্য সংগ্ৰহ কৰিছে যে সেই ডেটা কোম্পানীবোৰে এতিয়া আমি নিজে নিজক যিমান জানো তাতকৈ বেছিকৈ জানে৷ সেইবোৰে আমাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰা প্ৰক্ৰিয়াটোত আমি নজনাকৈ অনুপ্ৰৱেশ কৰে৷ আমাৰ মন-মগজুক মেনিপুলেট কৰে৷ আমি স্বাধীন চিন্তাৰে, আমাৰ নিজস্ব আৱেগ-অনুভূতিৰে লোৱা সিদ্ধান্তবোৰ আচলতে ক’ৰবাৰ এলগৰিড্মে, কৃত্ৰিম বুদ্ধিয়ে অৰ্থাৎ যন্ত্ৰই আমাৰ ওপৰত আমাৰ অজানিতে জাপি দিয়া সিদ্ধান্ত৷ মানুহ প্ৰযুক্তিৰে ‘হেক’ কৰিব পৰা জীৱ আৰু সেই প্ৰযুক্তিৰ অধিকাৰীসকলে ইতিমধ্যে মানুহক ‘হেক’ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে৷ এই প্ৰক্ৰিয়া এতিয়াও একেবাৰে চালুকীয়া পৰ্যায়তে আছে৷ অনাগত দিনত এই প্ৰযুক্তিৰ অধিকাৰীসকল তেওঁলোকৰ হাতত থকা সমগ্ৰ পৃথিৱীৰ মানুহৰ মন-মগজুৰ গোপন খবৰবোৰ ‘মেনিপুলেট’ কৰি মানুহক সম্পূৰ্ণ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আনিব নেকি– মানুহৰ অজানিতে?