মন্ত্ৰৰ সাধন কিম্বা শৰীৰ পতন

১৯৪২ চনৰ ৭-৮ আগষ্টৰ কথা আমাৰ মনলৈ আহিছে৷ সেই সময়ত মহাত্মা গান্ধীয়ে মুম্বাইৰ [পূৰ্বৰ বোম্বে] গোৱালিয়া টেংক ময়দানত ‘কৰিম কিম্বা মৰিম’ আহ্বানেৰে ব্ৰিটিছৰ বিৰুদ্ধে হুংকাৰ দিছিল৷ এই ধ্বনিৰে দেশবাসীয়ে ব্ৰিটিছক ভাৰত ত্যাগ কৰাৰ দাবী জনাইছিল৷ আজিৰ তাৰিখত দিল্লীৰ সিন্ধু সীমান্ত গোৱালিয়া টেংক ময়দানলৈ ৰূপান্তৰিত হৈছে৷ এতিয়া মহাত্মা গান্ধী নাই, কিন্তু প্ৰতিগৰাকী প্ৰতিবাদী কৃষকেই এতিয়া মহাত্মাৰ অহিংস আদৰ্শৰে পৰিচালিত হৈ আন্দোলন কৰি গৈছে৷ তেওঁলোকে মহাত্মাৰ দৰেই ‘কৰিম কিম্বা মৰিম’ ধ্বনি দিছে, ‘মন্ত্ৰৰ সাধন কিম্বা শৰীৰ পতন’ বাণী আওৰাইছে আৰু চৰকাৰক কৃষি আইন বিলোপ কৰাৰ দাবী জনাইছে৷

কৃষকৰ সৈতে চৰকাৰৰ আন এলানি আলোচনা ব্যৰ্থ হৈছে৷ আলোচনাৰ ফলাফলৰ পৰা এয়া দিনৰ পোহৰৰ দৰে স্পষ্ট হৈ পৰিছে যে আলোচনাত কি ক’ব সেয়া চৰকাৰে পূৰ্বেই থিৰাং কৰি থৈছিল৷ চৰকাৰে আইনকেইখন বাতিল নকৰাৰ কথাত খুটি পুতি বহিআছে আৰু আইনকেইখনৰ কেতবোৰ সাধাৰণ দফাহে সংশোধন কৰাৰ বিষয়ত আকোৰগোজ হৈ আছে৷ কৃষকসকলৰ তিনিটা মূল দাবী তেওঁলোকে মানি ল’বলৈ বিচৰা নাই৷ চৰকাৰৰ এনে স্থিতিৰ বাবে ৰাজ্যসমূহৰ চৰকাৰে এনে আইনৰ ক্ষেত্ৰত কোনো প্ৰভাৱ খটুৱাব নোৱাৰিব৷ চৰকাৰৰ এনে স্থিতিৰ বিপৰীতে প্ৰতিবাদী কৃষকে তিনিটা দাবীত অটল হৈ আছেঃ

১) এপিএমচিৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতা কৰিবলৈ অনিয়ন্ত্ৰিত ব্যক্তিগত খণ্ডক বজাৰত প্ৰৱেশৰ অনুমতি দিয়া নহ’ব৷

২) ন্যূনতম সমৰ্থন মূল্যৰ আইনী নিশ্চিতি দিব লাগিব৷

৩) কৃষিজাত সামগ্ৰী ক্ৰয়ৰ ক্ষেত্ৰত কৰ্প’ৰেটক প্ৰৱেশ কৰিব দিয়া নহ’ব৷

৩০ ডিচেম্বৰত অন্ত পৰা আলোচনা পুনৰ চাৰি জানুৱাৰীত অনুষ্ঠিত হ’ব৷ ইয়াৰ পূৰ্বে চৰকাৰে দাবী কৰিছে যে কৃষকসকলৰ দুটা দাবী তেওঁলোকে মানি ল’বলৈ সন্মতঃ [১] শক্তিৰ ক্ষেত্ৰত ৰাজ সাহায্য কোনোধৰণে ক্ষতিগ্ৰস্ত নহ’ব৷ [২] খেতিৰ অৱশিষ্ট জ্বলাই দিয়াৰ বাবে কৃষকক শাস্তি বিহা নহ’ব৷

চৰকাৰে মানি ল’ব বিচৰা এই দুটা কথা মূল দাবীসমূহৰ পৰা বহু নিলগত থকা কথা৷ সেয়ে কৃষকসকলে চৰকাৰৰ এনে প্ৰতিশ্ৰুতিত ভোল যোৱা নাই৷

সংস্কাৰ প্ৰয়োজনীয়, কিন্তু কেনেধৰণৰ সংস্কাৰ?

সকলো অৰ্থনীতিবিদ এই কথা একমত যে কৃষি সামগ্ৰীৰ বিপণনৰ ক্ষেত্ৰত সংস্কাৰৰ প্ৰয়োজন৷ এপিএমচি আইনখনক সম্পূৰ্ণ বুলি ক’ব নোৱাৰি কাৰণ এই আইনে দেশৰ সামান্য সংখ্যক কৃষককহে উপকৃত কৰে৷ ইয়াৰ অৰ্থ এয়া নহয় যে এপিএমচি ব্যৱস্থাটোক সম্পূৰ্ণ একাষৰীয়া কৰি থ’ব লাগিব৷ দেশত সামান্যভাৱে নিয়ন্ত্ৰিত কৃষকৰ বাবে হাজাৰ হাজাৰ বজাৰ গঢ়ি তুলিব লাগিব যাতে সৰু চহৰ আৰু ডাঙৰ গাঁৱৰ কৃষকসকলে ন্যূনতম সমৰ্থন মূল্য লাভ কৰি এই বজাৰসমূহত তেওঁলোকৰ সামগ্ৰী বিক্ৰী কৰিব পাৰে৷ এইক্ষেত্ৰত ওজন গুণগত মান আদিৰ বিষয়ত তেওঁলোক প্ৰবঞ্চিত নহ’ব৷ এনেবোৰ কথাই কংগ্ৰেছৰ ২০১৯ চনৰ ইস্তাহাৰত প্ৰতিশ্ৰুতি হিচাপে আগবঢ়োৱা হৈছিল৷ বৰ্তমানৰ চৰকাৰে এপিএমচি ব্যৱস্থাৰ বিলোপকৰণ আৰু এপিএমচি নীতি সম্প্ৰসাৰণৰ মাজৰ পাৰ্থক্য আজিও বুজি পোৱা নাই৷ ন্যূনতম সমৰ্থন মূল্যৰ ক্ষেত্ৰতো একে যুক্তিয়েই  খাতে৷ সকলো কৃষকে ন্যূনতম সমৰ্থন মূল্য লাভ নকৰে, কেবলমাত্ৰ সামান্যসংখ্যক কৃষকেহে তেওঁলোকৰ দ্বাৰা উৎপাদিত ঘেঁহু, ধান, চয়াবিন, কুঁহিয়াৰ আৰু কপাহ ন্যূনতম সমৰ্থন মূল্যত বিক্ৰী কৰিব পাৰে৷ ইয়াৰ অৰ্থ এয়া নহয় যে কৰ্প’ৰেটসমূহক দৰ দাম কৰি কৃষকৰ শস্য কিনাৰ অধিকাৰ দিয়া হওক৷ ইয়াৰ বিপৰীতে এনে ব্যৱস্থা গঢ়ি তুলিব লাগে যিটো ব্যৱস্থাই আইনসিদ্ধভাৱে নূ্যনতম সমৰ্থন মূল্যত কৃষকক শস্য বিক্ৰীৰ সুবিধা দিয়ে৷

সংবিধানে কি কয়

প্ৰতিবাদী কৃষকসকলৰ প্ৰসংগত বিভিন্নজনে বিভিন্ন ধৰণৰ মন্তব্য কৰি আহিছে৷ প্ৰধানমন্ত্ৰীয়ে এই বিষয়টোৰ সৈতে ভাৰতীয় সংবিধানৰ প্ৰসংগ টানি আহিছে৷ কিন্তু এনে সময়তে সন্দেহৰ সৃষ্টি হৈছে যে প্ৰধানমন্ত্ৰীয়ে হয়তো সংবিধানখন ভালদৰে পঢ়ি চোৱা নাই৷ যদি তেওঁ সংবিধানখন ভালদৰে পঢ়ি চালেহেঁতেন তেন্তে সংবিধানত উল্লেখ থকা ৰাজ্যৰ বাবে সংৰক্ষিত তলৰ দফাকেইটা হয়তো তেওঁ বুজি পালেহেঁতেনঃ

অন্তৰ্ভুক্তি ১৪

কৃষিজাত সামগ্ৰী...

অন্তৰ্ভুক্তি ২৬

ৰাজ্যৰ ভিতৰত বেপাৰ-বাণিজ্য কৰাৰ ক্ষেত্ৰত লিষ্ট III ৰ অন্তৰ্ভুক্তি ৩৩ক বিধি প্ৰযোজ্য হ’ব [য’ত লিখা আছে বেপাৰ-বাণিজ্য আৰু উৎপাদন, যোগান তথা বিতৰণ আদি...[খ] খাদ্যশস্য...]

অন্তৰ্ভুক্তি ২৮

বজাৰ আৰু মেলা...

অন্তৰ্ভুক্তি ৫২

ভোগ অথবা বিক্ৰীৰ বাবে কোনো এটা অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰা সামগ্ৰীৰ ওপৰত কৰ আৰোপ আদিৰ কথা৷

যেতিয়া আমি এনেবোৰ কথা পঢ়ো, তেতিয়া আমি বৰ্তমান মানুহে সৃষ্টি কৰা সংকট মোচনৰ উপায়ো অনুধাৱন কৰিব পাৰোঃ এই সকলো বিষয় ৰাজ্যসমূহৰ ওপৰত এৰি দিয়ক, মানুহে কি বিচাৰেআৰু তাৰ বাবে কেনেধৰণৰ আইন প্ৰণয়ন কৰা প্ৰয়োজন সেইবোৰৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ অধিকাৰ ৰাজ্যসমূহৰ ওপৰত এৰি দিয়া হওক৷ এইক্ষেত্ৰত পাঞ্জাৱৰ অথবা বিহাৰৰ আৰ্হি যি আৰ্হিয়েই গ্ৰহণ কৰা নহওক কিয় তাত কোনো বাধা নাই৷ যদি পাঞ্জাৱৰ কৃষকসকলে তেওঁলোকৰ উৎপাদিত সামগ্ৰী উপযুক্ত মাচুল আদি আদায় দিয়াৰ পিছত নিয়ন্ত্ৰিত বজাৰত বিক্ৰী কৰিব পাৰে তেন্তে তেওঁলোকক সেয়া কৰিবলৈ দিয়াক৷ যদি বিহাৰৰ কৃষকসকলে এপিএমচি আইনৰ অধীনত তেওঁলোকৰ সামগ্ৰী বিক্ৰী কৰিব বিচাৰে [যিটো তেওঁলোকে ধানৰ ক্ষেত্ৰত কৰিছে, ধানৰ নূ্যনতম সমৰ্থন মূল্য প্ৰতি কুইণ্টলত ১৮৫০ টকা হোৱাৰ বিপৰীতে তেওঁলোকে বিক্ৰী কৰিছে প্ৰতি কুইণ্টলত ৮০০ টকাত] তেন্তে সেয়াও তেওঁলোকক কৰিবলৈ দিয়ক৷ ৰাজ্যসমূহত প্ৰযোজ্য হৈ থকা আইনৰ ক্ষেত্ৰত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে কিয় অযথা মূৰ ঘমাইছে৷ যদি কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে এনেবোৰ বিষয়ক লৈ সচেতন তেন্তে চৰকাৰে ভাৰতীয় খাদ্য নিগমে যাতে অধিক হাৰত শস্য সংগ্ৰহ কৰি ৰাজহুৱা বিতৰণ ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে সেয়া বিতৰণ কৰিব পাৰে তেনে ব্যৱস্থাহে গ্ৰহণ কৰাটো উচিত৷ ৰাষ্ট্ৰীয় খাদ্য সুৰক্ষা আইনৰ দফাসমূহ ভাৰতীয় খাদ্য নিগমৰ জৰিয়তে ৰূপায়ণ কৰা, খাদ্য শস্যৰ উপযুক্ত সংগ্ৰহ, সংৰক্ষণ আৰু বিতৰণৰ ব্যৱস্থা কৰা আদি কথাবোৰৰ বিষয়তহে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে গুৰুত্ব দিব লাগে৷ ভাৰতীয় খাদ্য নিগমক অধিক গতিশীল কৰিব বিচাৰিলে কোনো এখন ৰাজ্য চৰকাৰেই ইয়াৰ বিৰোধিতা নকৰে৷

ট্ৰাম্পিজমৰ এদিন পতন হ’ব

মোদীৰ চৰকাৰখনে এতিয়া সকলোবোৰ বিষয়তে প্ৰভূত্ব খটুৱাবলৈ বিচাৰিছে৷ মোদীৰ চৰকাৰে এতিয়া এই শ্ল’গান বিয়পাই দিছে ‘মোদী হ্যেয় তো মুমকি হ্যেয়’ অৰ্থাৎ মোদী থাকিলে সকলো কথা সম্ভৱ৷ কিন্তু প্ৰকৃতাৰ্থত মোদীয়ে যিবোৰ বাটেৰে খোজ পেলাইছে সকলো বাটেই শুদ্ধ বাট বুলি ক’ব নোৱাৰি৷ এই সকলো দিশ সামৰি মই এটা কথাই ক’ব বিচাৰো যে ‘ট্ৰাম্পিজম বা ট্ৰাম্পবাদ’-এ যিদেৰে আমেৰিকাক বিপৰ্যয়ৰ দিশলৈ থেলি দিছে ঠিক তেনেদৰে মোদীৰ প্ৰভুত্ববাদেও দেশক বিপৰ্যয়ৰ মুখলৈ থেলি দিব৷ প্ৰায় দুই হাজাৰ বয়সৰ আগতেই সন্ত তিৰোভাল্লুভাৰে কৈ গৈছিল ‘যদি কৃষকসকলে তেওঁলোকৰ হাত বান্ধি পেলায় তেন্তে পুনৰ জনম লোৱা লোকসকলেও জীয়াই থাকিব নোৱাৰিব’ [কুৰাল-১০৩৬] 

কৰ’না ভাইৰাছে সমগ্ৰ বিশ্বকে বিভিন্ন বিষয়ৰ পাঠ শিকাইছে৷ মই বিশ্বাস কৰো যে কৃষকৰ প্ৰতিবাদেও আমাৰ শাসকসকলক [বৰ্তমানৰ আৰু ভৱিষ্যতৰ] সু-প্ৰশাসন, সংসদত সঠিক আইন প্ৰণয়ন আৰু মানুহৰ ইচ্চানুসৰি শাসন কৰাৰ পাঠ শিকাব পাৰিব৷ মোদীয়ে ভাৰতবৰ্ষ শাসন কৰাৰ অধিকাৰ পাইছে ঠিকেই কিন্তু সেই অধিকাৰ তেওঁ এনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিব লাগিব যাতে সকলো মানুহেই তেওঁৰ শাসনত সুখী আৰু নিৰাপদ অনুভৱ কৰে৷