সংসদত মোদী-মোদী, আদানি-আদানি ধ্বনি
ভাৰতৰ সংসদত শাসক পক্ষই সমস্বৰে ‘মোদী-মোদী’ ধ্বনি দিয়াৰ সময়ত বিৰোধী পক্ষই সমস্বৰে ‘আদানি-আদানি’ ধ্বনি দিছে৷ ভাৰতৰ সংসদত এজন পুঁজিপতিৰ নাম প্ৰতিধবনিত হোৱাটো নিশ্চয় অভূতপূৰ্ব ঘটনা৷ প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোদী আৰু উদ্যোগপতি আদানিৰ সম্পৰ্কক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন হৈছে৷ প্ৰধানমন্ত্ৰীয়ে অভিযোগসমূহৰ পোনপটীয়া কোনো উত্তৰ দিয়া নাই; তেওঁ কৈছে যে তেওঁৰ প্ৰতি জনসাধাৰণৰ আস্থা আছে৷ প্ৰশ্ন হ’ল, নিৰ্বাচনত জয়ী হ’লেই এজন ৰাজনীতিকৰ ওপৰত উত্থাপিত অভিযোগ বাতিল হৈ যায় নেকি৷ ৰাইজে আস্থা স্থাপন কৰা এজন ৰাজনীতিকে নিয়ম-কানুনৰ ঊধবৰ্ত অৱস্থান কৰে নেকি?
এই কথা দ্বিধাহীনভাৱে ক’ব পাৰি যে সমগ্ৰ পৃথিৱীৰ অৰ্থনীতি এতিয়া বজাৰ অৰ্থনীতিয়ে নিয়ন্ত্ৰণ কৰে৷ সমাজবাদী বা কমিউনিষ্ট অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থাৰ পৰীক্ষা-নিৰীক্ষাৰ ইতিমধ্যে অন্ত পৰিছে৷ পুঁজিবাদী বজাৰ অৰ্থনীতিৰ কাহিনীটোৱেই এতিয়া সমগ্ৰ পৃথিৱীৰ মানুহৰ সামূহিক কল্পিত বাস্তৱ৷ সমাজবাদৰ কল্পিত সামূহিক বাস্তৱটোৱে এতিয়াও ‘বামপন্থী’সকলক পৃথিৱীজুৰি আকৰ্ষণ¸ কৰি আছে; কিন্তু কমিউনিজ্মৰ কাহিনীটোৱে আকৰ্ষণ কৰা মানুহৰ সংখ্যা ক্ৰমান্বয়ে টুটি আহিছে৷
একে সময়তে ‘লিচে ফেয়াৰ’ পুঁজিবাদৰো পৃথিৱীত অৱসান ঘটিছে৷ লিচে ফেয়াৰ পুঁজিবাদৰ ধাৰণা মতে, মানুহৰ অৰ্থনৈতিক কাম-কাজত কোনোধৰণৰ চৰকাৰী বা অনুষ্ঠানিক নিয়ন্ত্ৰণ থাকিব নালাগে, মানুহে যি মৰ্জি তাকে কৰিব পাৰিব লাগে৷ তেনে মুক্ত পুঁজিবাদী অৰ্থনীতি আজি আৰু পৃথিৱীৰ কোনো দেশতেই সম্ভৱ নহয়৷ মুক্ত বজাৰ অৰ্থনীতিৰ পোষকতা কৰা দেশসমূহতো ব্যক্তিৰ অৰ্থনৈতিক কাম-কাজ নানা আইন আৰু নিয়ম-কানুনৰ দ্বাৰা নিয়ন্ত্ৰিত৷
এতিয়া লিচে ফেয়াৰ অৰ্থাৎ নিয়ন্ত্ৰণহীন পুঁজিবাদ আৰু সম্পূৰ্ণ নিয়ন্ত্ৰিত সমাজবাদ বা কমিউনিজ্ম দুয়োটাৰেই অৱসান ঘটিছে৷ পুঁজিবাদী দেশতেই চৰকাৰী বা ৰাজহুৱা খণ্ড আছে আৰু সমাজবাদী দেশত ব্যক্তিগত খণ্ড আছে৷ উদাহৰণস্বৰূ¸পে পুঁজিবাদৰ জন্মদাতা বুলিব পৰা গ্ৰেট ব্ৰিটেইনৰ স্বাস্থ্য সেৱা খণ্ডটো সম্পূৰ্ণ চৰকাৰী বা ৰাজহুৱা৷
এইখিনিতে এই কথা উনুকিয়াই থোৱা জৰুৰী যে পৃথিৱীত একোৱেই বিনামূলীয়া নহয়৷ ৰাষ্ট্ৰই যেতিয়া কিবা এটা [চিকিৎসা, শিক্ষা, খাদ্য, পৰিবহণ] বিনামূলীয়াকৈ দিয়ে, তাৰ অৰ্থ হ’ল তাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় মূল্য ৰাষ্ট্ৰই দিয়ে৷ ৰাষ্ট্ৰৰ টকা মানে ৰাইজৰ টকা, গতিকে ৰাইজে চৰকাৰৰ পৰা বিনামূলীয়াকৈ লাভ কৰাখিনিৰ বাবে ৰাইজে নিজেই মূল্য দিয়ে৷ চৰকাৰে যেতিয়া ৰাইজক দুটকাত বা বিনামূলীয়াকৈ চাউল দিয়ে, চৰকাৰে সেই চাউলৰ বাবে যদি প্ৰতি কিলোগ্ৰামত ৪০ টকা খৰচ কৰে, তেনেহ’লে চৰকাৰৰ সেই খৰচৰ ভাৰ ৰাইজেই বহন কৰে৷
সমস্যাটো হ’ল পৃথিৱীত কল্যাণকামী ৰাষ্ট্ৰ যিমান গঢ় লৈছে, তাতকৈ অধিক গঢ় লৈছে ক্ৰ’নী কেপিটেলিজ্ম, সখা পুঁজিবাদ৷ সখা পুঁজিবাদৰ মূল কথা হ’ল– ৰজাই ভাল বোলে যাক, হাতী-ঘোঁৰা নালাগে তাক৷ পুঁজিবাদৰ মূলতেই আছে ব্যক্তিৰ উদ্যম, উদ্যোগ, প্ৰচেষ্টা, উদ্ভাৱনা আৰু তাৰ লগতে ‘ৰিস্ক’ লোৱাৰ সাহস৷ প্ৰতিযোগিতা কৰাৰ সাহস৷ অসমীয়া ভাষাত ‘ৰিস্ক’ৰ কোনো প্ৰতিশব্দ নাই৷ ‘বিপদাশংকা’ ৰিস্কৰ প্ৰতিশব্দ হ’ব নোৱাৰে৷ বাংলা ভাষাত ৰিস্কৰ প্ৰতিশব্দ হ’ল ‘ঝুকি’৷ পুঁজিবাদী বিনিয়োগৰ এটা প্ৰধান প্ৰণিধানযোগ্য দিশ হ’ল– সেই বিনিয়োগৰ সৈতে জড়িত হৈ থকা ৰিস্ক৷ বিনিয়োগ কৰা ব্যবসায়টো বা উদ্যোগটো বিফল হ’ব পাৰে, লোকচান ভৰিব পাৰে আৰু বিনিয়োগকাৰী-পুঁজিপতিৰ সমস্ত পুঁজি সম্পূৰ্ণৰূপে নাশ হ’ব পাৰে৷ সেই বিফলতা বা লোকচানৰ সমস্ত বোজা আৰু দায়িত্ব আহি পৰে বিনিয়োগকাৰী পুঁজিপতিৰ মূৰত৷ কেইশমান টকা খৰচ কৰি ফুটপাথত আৰম্ভ কৰা ব্যৱসায়ীৰ পৰা আৰম্ভ কৰি বেংকৰ ঋণেৰে হাজাৰ কোটি টকীয়া উদ্যোগ স্থাপন কৰা উদ্যোগীলৈ সকলো বিনিয়োগকাৰীয়েই বিফল হ’ব পাৰে৷ এই ৰিস্ক হ’ল পুঁজিবাদৰ এটা প্ৰধান লক্ষণ৷ এনে ৰিস্ক লোৱাৰ বাবেই বিনিয়োগকাৰী উদ্যোগী যেতিয়া সফল হয়, তেতিয়া সকলোৱে তেওঁক সন্মান আৰু প্ৰশংসাৰ দৃষ্টিৰে চায়৷ তেওঁ আনতকৈ অধিক উপাৰ্জন কৰে আৰু আনতকৈ অধিক ক্ষমতা আৰু সম্পদৰ অধিকাৰী হয়৷
ক্ৰ’নী কেপিটেলিজ্মত বিশেষ কোনো বিনিয়োগকাৰী পুঁজিপতিক চৰকাৰে এনেকৈ সহায় কৰে যে তেওঁৰ বিনিয়োগৰ কোনোধৰণৰ ৰিস্ক নাথাকে আৰু চৰকাৰে প্ৰতিদ্বন্দ্বী গঢ়ি উঠা অসম্ভৱ কৰি তুলি প্ৰতিযোগিতাৰ পৰা তেওঁক ৰক্ষা কৰে৷ তেওঁৰ সফলতাৰ গেৰাণ্টী হৈ থাকে স্বয়ং চৰকাৰখন৷ বিশেষ কোনো পুঁজিপতিৰ সহায় হোৱাকৈ চৰকাৰে নিয়ম-কানুন শিথিল কৰি দিয়ে বা নতুন নিয়ম-কানুন প্ৰৱৰ্তন কৰে৷ চৰকাৰে পুঁজিপতিজনক সফল কৰাৰ সমস্ত দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে৷ আদানিৰ বিৰুদ্ধে এনে ক্ৰ’নী কেপিটেলিজ্মৰ অভিযোগ আছে৷ বৰ্তমানৰ বিজেপি চৰকাৰে কৃষ্ণই অৰ্জুনক জয়ী কৰোৱাৰ দৰে আদানিৰ জয়-জয় ময়-ময় কৰাৰ বাবে সখাৰ ৰূপত অৱতীৰ্ণ হৈছে৷ আদানি গ্ৰুপৰ উত্থান সাধুকথাৰ দৰে৷ সখা পুঁজিবাদেৰে ধনী হোৱা সকলো পুঁজিপতিৰেই উন্নতিৰ কাহিনী সাধুকথাৰ দৰে৷ হঠাৎ যেন তেওঁলোকে আলাদ্দিনৰ যাদুৰ চাকিটো লাভ কৰে আৰু সেই চাকিৰ পৰা ওলোৱা সৰ্বশক্তিমান জীনে তেওঁলোকৰ সকলো আকাংক্ষা নিমিষতে পূৰণ কৰে৷ সেই যাদুৰ চাকিটো হ’ল চৰকাৰৰ বন্ধুত্ব৷ আদানিৰ এই উত্থানত গুজৰাটৰ মুখ্যমন্ত্ৰী থাকোঁতে আৰু ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী হৈ থকা কালত নৰেন্দ্ৰ মোদী আৰু তেওঁৰ চৰকাৰৰ যথেষ্ট অৰিহণা আছে৷ এইজন আদানিকে যেতিয়া চৰকাৰে ভাৰতৰ ছটাকৈ বিমানবন্দৰ ৫০ বছৰীয়া লীজত দিবলৈ ওলাল, তেতিয়া এইখন চৰকাৰৰেই বিত্ত বিভাগ আৰু নীতি আয়োগে আপত্তি কৰিছিল৷ তেওঁলোকে কৈছিল যে এটা বেচৰকাৰী প্ৰতিষ্ঠানক দুটাতকৈ অধিক বিমানবন্দৰ লীজত দিব নালাগে৷ তেতিয়া পাৰস্পৰিক প্ৰতিযোগিতা অক্ষুণ্ণ থাকিব আৰু সেৱাৰ মান ৰক্ষা হ’ব৷ কিন্তু সেই আপত্তি খাৰিজ কৰা হ’ল৷ গৌতম আদানিৰ কেইবাখনো ব্যক্তিগত জেট বিমান আছে৷ প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোদীয়ে এই বিমানসমূহ নিৰ্বাচনী প্ৰচাৰৰ সময়ত ব্যৱহাৰ কৰি আহিছে৷ কোৱা হয় যে আদানিৰ এই তিনিখন বিমানেৰে এইটো নিশ্চিত কৰা হৈছিল যাতে মোদীয়ে নিৰ্বাচনী প্ৰচাৰৰ পাছত প্ৰতিৰাতি উভতি আহি নিজৰ বিছনাত শুব পাৰে৷ প্ৰথমবাৰ প্ৰধানমন্ত্ৰীৰূপে নিৰ্বাচিত হোৱাৰ পাছত মোদী আদানিৰ ব্যক্তিগত জেটত গুজৰাটৰ পৰা দিল্লীলৈ আহিছিল৷
ক্ৰ’নী পুঁজিবাদ প্ৰকৃত পুঁজিবাদ নহয়৷ পুঁজিবাদৰ মূল আধাৰ প্ৰতিযোগিতা আৰু ৰিস্ক এই দুয়োটাই সখা পুঁজিবাদত নাথাকে৷ আদানি গ্ৰুপৰ সাধুকথাৰ দৰে উত্থান সখা পুঁজিবাদৰ উত্তম আৰু বিশুদ্ধ উদাহৰণ৷