কৃষকৰ অহিংস আন্দোলন

পঞ্জাব, হাৰিয়ানা আৰু উত্তৰ প্ৰদেশৰ কৃষকসকলে কেন্দ্ৰীয় বিজেপি চৰকাৰে জাপি দিয়া তিনিখন কৃষি আইনৰ বিৰুদ্ধে পথ অৱৰোধ কৰি দিনে-ৰাতিয়ে চল্লিছ দিনতকৈয়ো অধিক কাল প্ৰচণ্ড শীতকো নেওচি কৰা আন্দোলন চলি থকাৰ পিছতো প্ৰধানমন্ত্ৰীয়ে এই আইন সংশোধন হ’ব পাৰে, বাতিল কৰা নহ’ব বুলি কৰা ঘোষণাই চৰকাৰে যে কৃষকসকলৰ মূল সমস্যা আৰু দাবী মানিবলৈ ৰাজী নহয় তাৰ স্পষ্ট ইংগিত দিছে৷ ৫ জানুৱাৰী পৰ্যন্ত কৃষকৰ লগত হোৱা আলোচনাৰ কোনো সমাধান সূত্ৰ ওলোৱা নাই৷ কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে যিটো স্থিতি গ্ৰহণ কৰিছে সেই স্থিতিটো হ’ল কৃষি উৎপাদনৰ পৰা হ’ব পৰা সবোৰ্চ্ছ লাভ মধ্যভোগী ক্ৰোড়পতি ব্যৱসায়ীৰ হাতত তুলি দিয়াৰ৷ মূৰৰ ঘাম মাটিত পেলাই কৃষকসকলে পাব পৰা ন্যায্য প্ৰাপ্তিৰ পৰা তেওঁবিলাক বঞ্চিত হোৱাৰ যিটো পথ আওপকীয়াকৈ চৰকাৰে খুলিছে সেই পথ গ্ৰহণ কৰিবলৈ স্বাভাৱিক কাৰণতে কৃষকসকল ৰাজী হোৱা নাই৷ কিন্তু পুঁজিপতিমুখী পুঁজিবাদী চৰকাৰে কৃষকসকল লাভৰ পৰা বঞ্চিত নহয় বুলি মুখেৰে ক’লেও আইনে সেই সুৰুঙা দিয়া নাই৷ এতেকে কৃষকসকলে অহিংস উপায়েৰে দিল্লীলৈ অহা পথত ৰাতি-দিন সমকাৰ কৰি অবৰোধৰ কাৰ্যসূচী চলাই আছে৷ ইতিমধ্যে দুগৰাকী কৃষকে চৰকাৰৰ মনোভাবত আশাহত হৈ আত্মহত্যা কৰিছে আৰু ডিচেম্বৰ-জানুৱাৰী মাহত উত্তাপ এক ডিগ্ৰীলৈ নামি যোৱা এই শীতত আৰু লগতে অহা বৰষুণত তিনি কুৰিতকৈয়ো অধিক লোকে এইপৰ্যন্ত মৃত্যুবৰণ কৰিবলগীয়া হৈছে৷ ইয়াতকৈ মমাৰ্ন্তিক ঘটনা আৰু কি হ’ব পাৰে? এই চৰকাৰক প্ৰকৃত অৰ্থত গণতান্ত্ৰিক চৰকাৰ বুলি ক’ব পাৰিনে? যদি কৃষকৰ মংগলৰ বাবেই এই আইন কৰা হৈছে তেনেহ’লে কৃষকৰ দাবী মানি লোৱাত চৰকাৰৰ বাধা ক’ত আছে? চৰকাৰে আকোঁৰগোজ হৈ আইন প্ৰত্যাহাৰ নকৰে বুলি কৈ প্ৰতিবাদী কৃষকসকলক উচ্ছতম ন্যায়ালয়লৈ যাবলৈ পৰামৰ্শ দিছে৷ ইয়াৰ নিহিতাৰ্থই স্বাভাৱিকতে সন্দেহ সৃষ্টি কৰাৰ অৱকাশ দাঙি ধৰিছে৷       

ভাৰতবৰ্ষৰ অন্য ঠাইৰ কথা বাদ দিও অসমত এতিয়া ধানৰ মূল্য কুইণ্টলত ছশ টকালৈ নামি গৈছে৷ ফলত অনেক কৃষকে উৎপাদনত যিমানখিনি ব্যয় কৰিছিল তাতোকৈ কম মূল্যত ধান বিক্ৰী কৰিবলগীয়া হৈছে আৰু এই ধানৰ পৰা চাউল উলিয়াই মধ্যভোগীয়ে তিনি-চাৰেতিনিহাজাৰ টকা পৰ্যন্ত কুইণ্টলত চাউল বিক্ৰী কৰিছে৷ কৃষকৰ পৰা অনেক মধ্যভোগী ব্যৱসায়ীয়ে ধান ক্ৰয় কৰি পুঁজিপতি ব্যৱসায়ীক বিক্ৰী কৰি আহিছে৷ পাঞ্জাৱ, হাৰিয়ানা আৰু উত্তৰ প্ৰদেশৰ কৃষকসকলে দেশৰ ভিতৰতে অধিক ধান উৎপাদন কৰে৷ এনে অৱস্থাত এই কৃষকসকলক হতোদ্যম কৰি পুঁজিপতি ব্যৱসায়ীৰ হাতত চাউলৰ ব্যৱসায় তুলি দিবলৈ কৰা যত্নৰ ফলত স্বাভাৱিকতেই কৃষকসকল এক ভয়ংকৰ বিপদৰ মুখত ঠিয় দিছে৷ প্ৰচণ্ড শীতত প্ৰাণ ত্যাগ কৰা কৃষকসকলৰ প্ৰতি বা আশাহত হৈ আত্মহত্যা কৰা কৃষকসকলৰ প্ৰতি সামান্যতম সহানুভূতিও চৰকাৰে অনুভৱ নকৰাটো মানৱীয়তাৰ বিৰুদ্ধে কৰা এটা সহিব নোৱৰা অপৰাধস্বৰূপে গণ্য হ’বৰ যোগ্য৷ ৰজাৰ দায়িত্ব হ’ল প্ৰজাক আনন্দ দিয়া৷ কিন্তু এই চৰকাৰৰ সাধাৰণ মানুহক ছলনা কৰি নিজৰ ভেটি পকী কৰি লোৱাৰ বাহিৰে মানুহৰ প্ৰতি থাকিবলগীয়া দায়িত্ববোধ যে শূন্য সেই কথা প্ৰমাণিত হ’বলৈ বাকী নাই৷ এই প্ৰসংগত অসমৰ আগন্তুক নিবাৰ্চনৰ আগে আগে অসমৰ বিজেপি চৰকাৰে ৰাজ্যখনৰ এটা পোক-পৰুৱা সাৰি যাব নোৱৰাকৈ ভেটী দিবলৈ আৰম্ভ কৰা কাৰ্যক চৰকাৰৰ জনতামুখী কাৰ্য বুলি যদি কোনোবাই ক’ব খোজে, তেনে লোকক নিবাৰ্চনৰ খবৰ ওলোৱাৰ পিছত কি জনতামুখী বুলিব পাৰিবনে, তাৰ প্ৰতি এতিয়াই সকীয়াই দিবৰ মন গৈছে৷ যি ধন-বস্তু এতিয়া হিতাধিকাৰী বিচাৰি দান কৰিছে, ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ হাতত ধন তুলি দি তেওঁবিলাকৰ ভৱিষ্যৎ চৰিত্ৰ নষ্ট কৰাৰ আৰম্ভণি কৰিছে সেই চৰকাৰে নিবাৰ্চনৰ পিছতে বৃহৎ ব্যৱসায়ীসকলক সকলো ব্যৱহাৰ্য বস্তুৰ মূল্য এগুণত  দুগুণ কৰি ল’বলৈ যে সুবিধা উলিয়াই নিদিব তাত বোধকৰোঁ সন্দেহ নাই৷ আমাৰ ৰাজ্যখনৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰী আৰু সাধাৰণ মানুহৰ সৰহ সংখ্যকেই এই দিশটো চাবলৈ বোধকৰোঁ পাহৰি গৈছে৷ হাজাৰ হাজাৰ ছাত্ৰীক বিনামূলীয়া স্কুটী উপহাৰ দিছে৷ পিছে  লিটাৰত আশী টকা হোৱা পেট্ৰ’ল কেনেকৈ পাব তাৰ কোনো ইংগিত দিয়া নাই৷ আমি সহজেই নিজৰ মূৰ যদি বিক্ৰী কৰোঁ তাৰ ফল ভোগ কৰিবলৈও সাজু হৈ থাকিব লাগিব৷ পঞ্জাব-হাৰিয়ানাৰ কৃষকসকলে মৰণপণ কৰি মূৰ বিক্ৰী নকৰিবলৈ সাজু হৈছে৷

মোৰ ভাব হৈছে যে এই আন্দোলনকাৰী কৃষকসকলক সহযোগিতা দান কৰাটো দেশৰ অন্ততঃ কৃষকসকলে তেওঁবিলাকৰ এটা নৈতিক আৰু ব্যৱহাৰিক দায়িত্ব বুলি গণ্য কৰা উচিৎ আছিল৷ কিন্তু এই সম্পৰ্কে যেনে এটা প্ৰৱল জাগৰণ ঘটিব লাগিছিল তেনে জাগৰণ ক’তো দেখা পোৱা নাই৷ এনে ঘটনাই, আমি দিনে দিনে কিমান আপোনপেটীয়া হৈ আহিছোঁ তাৰো ইংগিত দিব পাৰে নাইবা চৰকাৰৰ স্থিতিক সমৰ্থন কৰাৰ ইংগিতো দিব পাৰে৷ দেশৰ সৰ্বসাধাৰণ মানুহক এই ক্ষেত্ৰত নেতৃত্ব দিবলৈ মধ্যবিত্ত লেখক, বুদ্ধিজীৱী আৰু বিভিন্ন ৰাজনৈতিক দলৰ লোকসকল মাৰ বান্ধি ওলাই নহা দেখি ভাব হৈছে যে আমি আটাইবিলাক মানুহেই কম-বেছি পৰিমাণে হয়তো নিজৰ গা-বচাই চৰকাৰৰ অসন্তুষ্টিৰ বলি হোৱাৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ মনে মনে আছোঁ৷ 

অনেকে ক’ব পাৰে যে পঞ্জাব-হাৰিয়ানাৰ কৃষকসকল তুলনামূলকভাৱে ধন-বিত থকা কৃষক৷ হ’ব পাৰে– তেওঁবিলাকৰ ঘৰে ঘৰে টেক্টৰ, ট্ৰাক আছে, তেওঁবিলাকৰ খেতিৰ বাবে যথেষ্ট মাটি আছে৷ এতেকে দেশৰ অন্যান্য সৰু সৰু কৃষকতকৈ তেওঁবিলাকৰ অৱস্থা বহুগুণে ভাল হ’ব পাৰে৷ কিন্তু এনে হোৱাৰ গুৰিতে যে তেওঁলোকৰ মনৰ দৃঢ়তা আৰু শ্ৰমৰ মূল্য জড়িত হৈ আছে সেই কথা আমি পাহৰিব নালাগিব৷ যদিও চৰকাৰে কৈছে তেওঁবিলাকে নিজাববীয়াকৈও নিজৰ উৎপাদন বিক্ৰী কৰিব পাৰিব তথাপি আশ্বস্ত  হোৱা নাই কিয়? নোহোৱাৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ কাৰণটো হ’ল যে তেওঁলোক বৃহৎ ব্যৱসায়ীৰ শৰণাপন্ন হ’বলগীয়া হ’লে মধ্যভোগীৰ হাততে অনেকখিনি উৎপাদন তুলি দিব লাগিব৷ ইয়াৰ ফলত ‘‘যি তিমিৰত সেই তিমিৰতে’’ থাকিব লাগিব৷ পুঁজিবাদত বিশ্বাসী চৰকাৰে পুঁজিপতিসকলক অসন্তুষ্ট কৰি জনসাধাৰণৰ বাবে কিবা কৰিব বুলি ভাবিব নোৱাৰি৷ এনে এটা অৱস্থাত জনসাধাৰণৰ মনত ভৱিষ্যতৰ বিপন্ন অৱস্থাৰ সম্ভাৱনাৰ কথা সুমুৱাই দি জনসাধাৰণক ঐক্যবদ্ধ কৰিব নোৱাৰিলে কোনো কামেই কেতিয়াও নিসিজিব৷ 

যি জনসাধাৰণে বিজেপিৰ উদাত্ত ভাষণ আৰু অজস্ৰ অৰ্থহীন প্ৰতিশ্ৰুতিত মুগ্ধ হৈ ক্ষমতালৈ আনিছিল, সেই জনসাধাৰণেই ঐক্যবদ্ধ হ’ব পাৰিলে এই ৰাজনৈতিক অৱস্থাৰ পৰিৱৰ্তনো ঘটাব পাৰিব৷ কিন্তু চৰকাৰে দিয়া ‘মিঠা’ টোপ খাই যদি আমি আমাৰ দায়িত্বৰ কথা পাহৰি যাওঁ তেনেহ’লে জনসাধাৰণে কোনোদিন এই অৱস্থাৰ পৰা মুক্তি নাপাব৷ অৱশ্যে গণতান্ত্ৰিক দেশ এখনত কোনো ৰাজনৈতিক দলে কৌশলেৰে ক্ষমতা লাভ কৰিলে তেনে চৰকাৰে যদি জনসাধাৰণৰ ইচ্ছাৰ বিৰুদ্ধে নিজৰ সিদ্ধান্ত জনসাধাৰণৰ মূৰৰ ওপৰত জাপি দিব খোজে তেওঁলোকৰ সেই প্ৰচেষ্টা দীৰ্ঘস্থায়ী হোৱাৰ কোনো আশা নাথাকে৷ জনসাধাৰণক মূঢ় বুলি ভবা ক্ষমতাধিষ্ঠিত চৰকাৰক জনতা জনাৰ্দনে বেছিদিনলৈ সহি নাথাকে৷ 

সন্দেহ নাই, ক্ষমতাই মানুহক মদমত্ত কৰি তুলিব পাৰে, কিন্তু এই কথা জনা ভাল যে এনে মদমত্ততাই জনসাধাৰণৰ আস্থা দীঘলীয়াকৈ লাভ কৰা সম্ভৱ নহয়৷ পিছে ক্ষমতাই মূৰত যাৰ ধৰে তেনে লোকে ইতিহাসৰ এই শিকনি মনত নাৰাখে৷ এনে মানুহে ক্ষমতা লাভ কৰিলে উদণ্ড, অহংকাৰী আৰু কাকো নমনা হয়৷ গণতান্ত্ৰিক দেশৰ শাসনাধিষ্ঠিত দল হ’ব লাগে সম্পূৰ্ণৰূপে গণমুখী, জনসাধাৰণৰ ইচ্ছা আৰু আগ্ৰহৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধাশীল, নৈতিক, গণতান্ত্ৰিক, মানৱীয় মূল্যবোধেৰে আত্মশাসিত৷ কিন্তু দুভাৰ্গ্যৰ কথা যে ভাৰতবৰ্ষত ছবছৰৰ আগতে আমি যেনে এটা চৰকাৰ পোৱাৰ আশাত উদ্বাহু হৈ আনন্দ প্ৰকাশ কৰিছিলোঁ সেই আনন্দ এতিয়া নিৰানন্দত পৰিণত হৈছে৷ এই চৰকাৰ আৰু এই চৰকাৰৰ সমৰ্থকসকলৰ বাহিৰে যথাৰ্থতে দেশ আৰু মানুহক ভালপোৱা নাগৰিকসকলে সন্মুখত দেখিছে ভৱিষ্যতৰ এখন অন্ধকাৰ ছবি৷

এই চৰকাৰে প্ৰৱৰ্তন কৰিবলৈ লোৱা কৃষি আইনৰ বিৰুদ্ধে কৃষকে কৰা আন্দোলনৰ মাজেদি দেশৰ মূক জনতাৰো মনোভাৱে আওপকীয়া প্ৰকাশ লাভ কৰিছে৷ সমাজ-সচেতন গণতান্ত্ৰিক মনোভাবৰ দেশপ্ৰেমিক লোকসকল যদি এনে এটা মুহূৰ্ততো মনে মনে থাকে ইতিহাসে তেওঁবিলাককো ক্ষমা নকৰিব৷