প্ৰধান শিক্ষকবিহীন শিক্ষা

১৯৬৪-৬৬ চনৰ কোঠাৰী আয়োগৰ পৰামৰ্শৰ ভিত্তিতেই দেশৰ শিক্ষা ব্যৱস্থাটোত আমূল পৰিৱৰ্তন ঘটিছিল৷ অসমৰ ৰাজহুৱা শিক্ষা ব্যৱস্থাটোৰ এটা উল্লেখনীয় দিশ আছিল যে ৰাজ্যৰ প্ৰায় ৯৯ শতাংশ শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠানেই ৰাইজৰ সক্ৰিয় সহযোগত গঢ় লৈ উঠা৷ ৰাইজৰ বৌদ্ধিক সচেতনতা আৰু ভৱিষ্যৎমুখী দৃষ্টিভংগীৰ ফলস্বৰূপে গঢ় লৈ উঠা এই শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠানবোৰ কালক্ৰমত ‘প্ৰাদেশিকীকৰণ’ ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে চৰকাৰৰ হাতলৈ যায়৷ ঘাইকৈ আন্তঃগাঁথনিৰ উন্নয়ন, শিক্ষাৰ গুণগত মান আৰু ব্যয় সম্পৰ্কীয় দিশবোৰৰ বাবেই ৰাইজে বহু আশাৰে গঢ় দিয়া একোটা শিক্ষানুষ্ঠান চৰকাৰক অৰ্পণ কৰে৷ চৰকাৰীকৰণ বা প্ৰাদেশিকীকৰণ প্ৰক্ৰিয়াটো সূক্ষ্মভাৱে বিশ্লেষণ কৰিলে দেখা যায় যে ইয়াত ৰাইজৰ আশা, আকাংক্ষা আৰু ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মৰ স্বাৰ্থ অন্তৰ্নিহিত হৈ আছে৷ কিন্তু সময়ৰ গতিত ৰাইজে অক্লান্ত পৰিশ্ৰমেৰে গঢ় দিয়া এই শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠানবোৰ পৰ্যবসিত হয়গৈ চৰকাৰী, নতুনত্বহীন এটা প্ৰায় প্ৰাণহীন ব্যৱস্থালৈ৷ চৰকাৰৰ কিছু ভুল নীতি আৰু কৰ্মৰত শিক্ষক-কৰ্মচাৰীৰ প্ৰতি দেখুওৱা হিটলাৰী আৰু অদূৰদৰ্শী নীতিয়ে সময়ে সময়ে শিক্ষকসকলক ক্ষুব্ধ কৰি তোলাৰ লগতে সমগ্ৰ ৰাজহুৱা শিক্ষা ব্যৱস্থাটোক অপমানিত কৰি আহিছে৷ এনে ক্ষোভৰেই বহিপ্ৰৰ্কাশ ঘটিছে কিছুদিনৰ পৰা চলাই অহা অসম ৰাজ্যিক প্ৰাথমিক শিক্ষক সন্মিলনীৰ কিছু আন্দোলনৰ কাৰ্যসূচীত৷

আপোনালোকৰ অঞ্চলৰ প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ প্ৰধান কেন্দ্ৰ প্ৰাথমিক বিদ্যালয়খন আপোনালোকৰ শ্ৰম-ঘামৰ ফচল৷ এই অনুষ্ঠানখনৰ সৰ্বাংগীণ বিকাশৰ বাবে প্ৰাথমিক শিক্ষক সমাজে নিজকে মহৰী, কেৰাণী, চকীদাৰ, ৰান্ধনী, ছুইপাৰ, অভিযন্তা সজাই প্ৰতিক্ষণে সেৱা আগবঢ়াই আহিছে৷ শিক্ষানুষ্ঠানখনত কৰ্মৰত শিক্ষক-শিক্ষয়িত্ৰীসকলৰ মাজৰ এগৰাকীক সকলোৱে প্ৰধান শিক্ষকৰূপে জ্ঞান কৰি আহিছে৷ সেই নিৰ্দিষ্ট শিক্ষকজনে নিজকে প্ৰধান শিক্ষকৰূপে ধৰি লৈয়ে সকলো দায়িত্ব পালন কৰি আহিছে৷ কিন্তু আচৰিত কথাটো হ’ল, প্ৰধান শিক্ষকৰূপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি অহা শিক্ষক বা শিক্ষয়িত্ৰীগৰাকী আচলতে প্ৰধান শিক্ষকৰূপী এজন তথাকথিত পদাধিকাৰীহে৷ অসমৰ শিক্ষা বিভাগৰ প্ৰাথমিক বিদ্যালয়সমূহত কোনো প্ৰধান শিক্ষকৰ পদ নাই৷ ভাৰতে স্বাধীনতা লভাৰ সুদীৰ্ঘ ২৮ বছৰ পাছত ৰাইজে গঢ়া শিক্ষানুষ্ঠানসমূহ ১৯৭৫ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত চৰকাৰে প্ৰাদেশিকীকৰণ কৰে৷ সেই সময়ত প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ৰ সকলো পদক সহকাৰী শিক্ষকৰূপেই ঘোষণা কৰা হ’ল; যাৰ অজুহাতত আজিও বিদ্যালয়সমূহ মুৰব্বী পদহীনভাৱে চলি আছে৷ ১৯৭৫ চনৰ পাছৰে পৰা সন্মিলনীয়ে প্ৰধান শিক্ষকৰ পদ সৃষ্টিৰ বাবে অনুৰোধ তথা দাবী জনাই আহিছে৷ ৰাজ্য চৰকাৰৰ বিভাগীয় মন্ত্ৰী আৰু বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ বিষয়াৰ সৈতে আনুষ্ঠানিক-অনানুষ্ঠানিকভাৱে বহু আলোচনাৰ পিছতো উক্ত প্ৰধান শিক্ষকৰ পদটো সৃষ্টি কৰাৰ সদিচ্ছা দেখা নগ’ল৷ বিভিন্ন সময়ত বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ আন্দোলনৰ কাৰ্যসূচীও ৰূপায়ণ কৰিলে৷ আনকি ২০০৯ চনৰ এপ্ৰিলত প্ৰধান শিক্ষকৰ পদৰ পৰা অব্যাহতি লৈ পদত্যাগ পত্ৰও দিলে৷ লগে লগে প্ৰতিশ্ৰুতিৰ বন্যাৰে ৰাজ্য চৰকাৰে শীঘ্ৰে পদ সৃষ্টিৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দি শিক্ষানুষ্ঠানসমূহ পৰিচালনাৰ বাবে কৰা অনুৰোধৰ প্ৰতি সন্মান জনাই শিক্ষানুষ্ঠানৰ শাৰীৰিক উন্নয়নত যতি নপৰাৰ লগতে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ শৈক্ষিক যাত্ৰাত ক্ষতি নহ’বৰ বাবেই পুনৰ প্ৰধান শিক্ষকৰ পদত অভিনয় কৰাৰ সন্মতি প্ৰদান কৰিছিল৷ কিন্তু ৰাজ্য চৰকাৰে দিয়া প্ৰতিশ্ৰুতিয়ে আধা যুগ অতিক্ৰম কৰিলে৷ এই সময়ছোৱাৰ ভিতৰতো কমেও পাঁচবাৰ আনুষ্ঠানিক আলোচনা হ’ল৷ অনানুষ্ঠানিক আলোচনাৰ সীমাসংখ্যা নাই৷ তাৰ পাছতো কেৱল প্ৰতিশ্ৰতিৰ জালেৰে প্ৰতাৰণাহে কৰি থাকিল৷ পদহীন পদৰ দায়িত্ব লৈ সেৱা আগবঢ়াই অহা শিক্ষক সমাজক ৰাজ্যখনৰ ভিন্ন প্ৰান্তত বিভাগীয়ভাৱে সঘনে অপমানহে কৰিবলৈ ল’লে৷ ক’ৰবাত যদি কোনো কাৰণ নোহোৱাকৈ ভাৰপ্ৰাপ্ত প্ৰধান শিক্ষকৰ পৰা সহকাৰী শিক্ষকৰূপে বদলি কৰা হৈছে, ক’ৰবাত আকৌ অংক মিলাব নোৱাৰি বিভাগীয় শাস্তিৰ নিৰ্দেশ দিছে৷ দুখজনকভাৱে প্ৰধান শিক্ষক বুলি জে’ল হাজেতলৈ প্ৰেৰণ কৰাৰ নজিৰো ওলাইছে৷ এনে এক ব্যৱস্থাৰ যোগেদি মৰ্যাদাহীন, সন্মানহীন স্থিতিৰ মাজেৰে কাম কৰি থকাটো প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ৰ শিক্ষক সমাজৰ বাবে অসহনীয় হৈ পৰিছে৷ ৰাজ্যৰ প্ৰাথমিক শিক্ষকসকলে চলোৱা এই প্ৰতিবাদী সংগ্ৰাম ৰাজহুৱা শিক্ষাৰ বাবে অতি গুৰুত্বপূৰ্ণৰূপে বিবেচিত হৈ ৰ’ব৷ প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ৰ প্ৰধান শিক্ষকহীনতাৰ সমস্যাটো শিক্ষকৰ সমস্যা নহয়৷ এয়া শিক্ষানুষ্ঠানখনৰ সমস্যা৷ Assam Elementary Education [Provincialization] Service Conduct Rule, ১৯৮১ মতে বিদ্যালয়ৰ মুৰব্বীজনক হেড পণ্ডিত নাম দিছে, ১৯৮১ চনৰ ২৬ মে’ত প্ৰকাশিত ৰাজপত্ৰত Notification EP ৫৪/৭৯/৪০যোগে Head pandit shall be a promotion post বুলি উল্লেখ কৰিছে৷ তাৰ পাছতো শিক্ষাৰ মূল ভেটি প্ৰাথমিক শিক্ষা ব্যৱস্থাটোক লৈ চৰকাৰৰ এই ভূমিকা একেবাৰেই গ্ৰহণযোগ্য নহয়৷ যি সময়ত বেচৰকাৰী শিক্ষা ব্যৱস্থাই সমগ্ৰ শিক্ষা ব্যৱস্থাটোকে লাহে লাহে গ্ৰাসিত কৰি পেলাইছে, সেই সময়ত প্ৰধান শিক্ষকবিহীন বিদ্যালয়ৰ শিক্ষাই ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক কিদৰে আকৃষ্ট কৰিব পাৰিব? সময় থাকোঁতেই কথাবোৰৰ সূক্ষ্ম বিশ্লেষণ কৰি সমস্যাৰ প্ৰকৃত সমাধান নকৰিলে ইয়াৰ নেতিবাচক ফল ৰাজহুৱা শিক্ষা ব্যৱস্থাটোৱে বাৰুকৈয়ে ভুগিব লাগিব৷