শিক্ষকৰ পোছাক বনাম ছাত্ৰৰ দাবী
অলপতে অসমৰ কেইবাখনো জিলাত শিক্ষকৰ পোছাকক কেন্দ্ৰ কৰি ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ দ্বাৰা আন্দোলন হোৱাৰ বাতৰি প্ৰচাৰ হৈছে৷ প্ৰকৃতাৰ্থত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ এটাই দাবী– শিক্ষকে মাৰ্জিত পোছাক পৰিধান কৰক, বিশেষকৈ শিক্ষয়িত্ৰীসকলে চুৰিদাৰ পিন্ধি শ্ৰেণীকোঠালৈ অহাটো বন্ধ কৰক৷ শিক্ষকৰ পোছাকৰ ক্ষেত্ৰত সততে মতামত শুনিবলৈ পোৱা যায় চৰকাৰী ঘৰত, কিন্তু প্ৰথমবাৰৰ বাবে শিক্ষকৰ পোছাকক কেন্দ্ৰ কৰি হোৱা আন্দোলনত দেশৰ ভিতৰতে অসমেই প্ৰথম বুলি দাবী কৰিব পাৰি৷ অসমৰ মহাবিদ্যালয়সমূহত একাংশ শিক্ষয়িত্ৰীয়ে চেলোৱাৰ বা চুৰিদাৰ পৰিধান কৰি শ্ৰেণীকোঠাত পাঠদান কৰা কাৰ্যক সহজভাৱে গ্ৰহণ কৰা নাই একাংশ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে৷ তেনে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে মহাবিদ্যালয় চৌহদত সমৱেত হৈ শ্লোগান দিছে– শিক্ষয়িত্ৰীয়ে চুৰিদাৰ পিন্ধি মহাবিদ্যালয়লৈ অহাটো বন্ধ কৰক৷
২০১৫ চনত তেনে এক ঘটনা সংঘটিত হৈছিল পঞ্জাবত৷ পঞ্জাব বিশ্ববিদ্যালয়ত এদিন হঠাৎ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে প্ৰত্যক্ষ কৰিলে কেইগৰাকীমান শিক্ষয়িত্ৰীৰ দেহত জীন্ছ আৰু টি-ছাৰ্ট৷ শিক্ষয়িত্ৰীৰ দেহত প্ৰত্যক্ষ কৰা তেনে পোছাকৰ বাবে শ্ৰেণীকোঠাত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ মাজত হাহাকাৰ লাগিল৷ অৱশেষত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ কতৃৰ্পক্ষই জাৰি কৰিলে পোছাকৰ নীতি-নিৰ্দেশনা– কোনো শিক্ষকেই [পুৰুষ বা মহিলা] বিশ্ববিদ্যালয়লৈ জীন্ছ আৰু টি-ছাৰ্ট পৰিধান কৰি আহিব নোৱাৰিব৷ সেই বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ মতামত আছিল এনে– ‘আজি জীন্ছ কাইলৈ হাফ্পেণ্ট নেকি?’
শিক্ষকৰ পোছাক বিতৰ্ক অকল অসমতেই হৈছে তেনে নহয়৷ ভাৰতৰ বিভিন্ন ৰাজ্যত চৰকাৰে শিক্ষকৰ পোছাক কেনে হোৱা উচিত তাৰ ওপৰত বিভিন্ন নীতি-নিৰ্দেশনা দিয়াৰ উদাহৰণ আছে৷ এইটো বৰ্ষৰ এপ্ৰিলত অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ চৰকাৰে ৰাজ্যৰ দুই লাখ বিদ্যালয়ত কৰ্মৰত শিক্ষকক জীন্ছ, টি-ছাৰ্ট পৰিধান নকৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে৷ শিক্ষয়িত্ৰীক শাৰী বা চুৰিদাৰ পৰিধান কৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে ৰাজ্য চৰকাৰে৷ অসম চৰকাৰে ১৯ এপ্ৰিলত ৰাজহুৱা কৰা জাননীমৰ্মে অসমৰ শিক্ষকে সাময়িক পোছাক যেনে পেণ্ট, ছাৰ্ট [ফুল ছাৰ্ট] পৰিধান কৰিব পাৰিব যদিও জীন্ছ, টি-ছাৰ্ট পৰিধান নকৰা উচিত৷ সেইদৰে শিক্ষয়িত্ৰীয়ে চেলোৱাৰ, শাৰী, মেখেলা-চাদৰ পৰিধান কৰিব পাৰিব যদিও জীন্ছ, টি-ছাৰ্ট, লেগিংছ পৰিধান কৰাৰ পৰা বাৰণ কৰিছে চৰকাৰে৷ ৰাজ্য চৰকাৰৰ শিক্ষা বিভাগৰ জাননীখনৰ মতে, অসমৰ একাংশ শিক্ষকে নিজৰ পছন্দৰ মতে পোছাক পৰিধান কৰি শিক্ষানুষ্ঠানলৈ আহে যদিও কিছুমান পোছাক জনসাধাৰণৰ গ্ৰহণযোগ্য নহয়৷ জাননীখনত পোৱা গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাশাৰী হৈছে– ‘নিয়মানুৱৰ্তিতা, বিত্তীয় দক্ষতা, সমাজৰ গ্ৰহণযোগ্যতা আৰু দায়িত্ব-কৰ্তব্যৰ প্ৰতি সদা সচেতনতাৰ উৎকৃষ্টতা প্ৰদৰ্শন কৰিবলৈ অসমৰ প্ৰতিজন শিক্ষকৰ পোছাক পৰিষ্কাৰ, মাৰ্জিত আৰু গ্ৰহণযোগ্য হোৱা বাঞ্ছনীয়৷’ সেইদৰে বেলেগৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিবলৈ বা অত্যধিক ৰঙীণ বা পাৰ্টী খাবলৈ যোৱা পোছাক পৰিধান কৰি শিক্ষানুষ্ঠানলৈ নহাটো উচিত বুলি পৰামৰ্শ দিছে ৰাজ্য চৰকাৰে৷ উল্লেখ্য, ৰাজ্য চৰকাৰৰ জাননীখনত শিক্ষয়িত্ৰীয়ে চুৰিদাৰ পৰিধান কৰিব পাৰিব নে নোৱাৰে তাৰ নাই কোনো ব্যাখ্যা৷ নামনি অসমৰ দুখনমান মহাবিদ্যালয়ত শিক্ষয়িত্ৰীয়ে চুৰিদাৰ পৰিধান কৰি শ্ৰেণীকোঠালৈ যোৱাক কেন্দ্ৰ কৰি হোৱা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ প্ৰতিবাদৰ আঁৰত নীতি-আদৰ্শৰ নে কোনো ৰাজনৈতিক আদৰ্শ জড়িত আছে তাক বুজি পোৱাত কঠিন হৈছে৷
শিক্ষা ব্যৱস্থাত শিক্ষক আৰু সমাজৰ আছে গুৰুত্বপূৰ্ণ সমন্বয়৷ শিক্ষকক অনুসৰণ কৰিয়েই ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে নিজৰ জ্ঞানৰ পৰিসৰ বৃদ্ধি কৰে৷ প্ৰাথমিক পৰ্যায়ৰ পৰা উচ্ছ শিক্ষালৈ জীৱনৰ প্ৰতিটো খোজতে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ গুৰুদায়িত্ব পালন কৰা শিক্ষকৰ খোজ-কাটল, চাল-চলন, আচৰণ, ব্যৱহাৰ আদি সূক্ষ্মভাৱে নিৰীক্ষণ কৰে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে৷ শ্ৰেণীকোঠালৈ সোমাই অহা শিক্ষকৰ মুখমণ্ডল চাই পাঠদানৰ পূৰ্বানুমান কৰিব পাৰে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে৷ শিক্ষকৰ পোছাকটো যেতিয়া মাৰ্জিত হয়, তেতিয়া ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ মনত শিক্ষকৰ প্ৰতি থকা শ্ৰদ্ধা-ভক্তি আৰু ভয়ৰ ভাবটো সুদৃঢ় হৈ থাকে৷ সত্যটো হৈছে, যেতিয়া শিক্ষকে অপৰিষ্কাৰ পোছাক পৰিধান কৰে বা ফটা চোলা পৰিধান কৰি শ্ৰেণীকোঠাত প্ৰৱেশ কৰে, তেতিয়াই ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ মন ডাৱৰীয়া হৈ পৰে৷
উচ্ছশিক্ষাত জড়িত হৈ থকা ১৮-২৫ বছৰৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ মানসিকতা সদায় নতুন পৰিৱেশে প্ৰভাৱান্বিত কৰে৷ এইটো বয়সত যৌৱনৰ প্ৰতিটো অভিজ্ঞতাক সূক্ষ্মভাৱে নিৰীক্ষণ কৰা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে প্ৰকৃতাৰ্থত শিক্ষক-শিক্ষয়িত্ৰীৰ দেহৰ গঠনৰ বিষয়ে আলোচনা কৰে শ্ৰেণীকোঠাৰ ভিতৰে-বাহিৰে৷ তেনেবোৰ কাৰণতেই হয়তো গুৰু-শিষ্যৰ সম্পৰ্কক অতীতৰ দৰে সবল কৰি ৰাখিবলৈ, গুৰুৰ পোছাক মাৰ্জিত হোৱাৰ যুক্তিত অটল হৈছে শিষ্যসকল৷ শিষ্যৰ দাবীৰ ভিতৰত স্থান পোৱা নাই গুৰুৱে জীন্ছ, টি-ছাৰ্ট পৰিধান কৰাটো৷ অতীতত শিক্ষকৰ পোছাক আছিল ধুতী, কামিজ বা চোলা৷ সেইদৰে শিক্ষয়িত্ৰীৰ পোছাক আছিল শাৰী, মেখেলা-চাদৰ৷ বৰ্তমান শিক্ষকৰ দেহত দেখা পেণ্ট, ছাৰ্ট, জীন্ছ, টি-ছাৰ্ট, স্পৰ্টিং আৰু শিক্ষয়িত্ৰীৰ ক্ষেত্ৰত দেখা শাৰী, মেখেলা-চাদৰ, চেলোৱাৰ, চুৰিদাৰৰ যাতে আৰু পৰিৱৰ্তন নহয়, তাৰ প্ৰতি সচেতন হ’ব লাগিব চৰকাৰ৷ বৰ্তমান আমেৰিকা আৰু ইউৰোপত শিক্ষয়িত্ৰীৰ গ্ৰহণযোগ্য পোছাক হৈছে পেণ্ট আৰু ছাৰ্ট৷ এসময়ত ভাৰতীয় শিক্ষয়িত্ৰীকো হয়তো পেণ্ট, ছাৰ্ট পৰিধান কৰিবলৈ অনুমতি প্ৰদান কৰিব লাগিব৷ এনেবোৰ পৰিৱৰ্তন কোনেও ৰোধ কৰিব নোৱাৰে৷
বিশ্বত পোছাকৰ বজাৰখন নিয়ন্ত্ৰণ কৰে বহুজাতিক কোম্পানীয়ে৷ বজাৰত উপলব্ধ পোছাকৰ ডিজাইন কেনে হ’ব তাত আপোনাৰ-মোৰ মতামত গ্ৰহণ নকৰে বহুজাতিক কোম্পানীসমূহে৷ একালত শৰীৰৰ সকলো অংগ আগুৰি থকা পোছাকৰ পৰা অল্পবস্ত্ৰৰ পোছাকলৈ হোৱা পৰিৱৰ্তনত ‘সভ্যতাৰ পৰিৱৰ্তে সংস্কৃতি’ৰ অনুসৰণ বুলিহে ক’ব পৰা যায়৷ পোছাকৰ পৰিৱৰ্তনে মানৱক কি শাৰীলৈ নিয়ে তাক ফেচবুক বা ইনষ্টাগ্ৰাম খুলিলেই অনুমান কৰিব পাৰি৷
অসমৰ শিক্ষাব্যৱস্থাত নিয়োজিত শিক্ষক-শিক্ষয়িত্ৰীৰ লগতে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বৌদ্ধিক বিকাশৰ বাবে সকলোৱে মাৰ্জিত পোছাক পৰিধান কৰা উচিত৷ ভাৰতীয় সভ্যতা-সংস্কৃতিৰ পৰিপন্থী ৰীতি, আদৰ্শক বিদ্যামন্দিৰৰ চৌহদত প্ৰৱেশত বাধা আৰোপ কৰিব লাগিব৷ চৰকাৰী নীতি-নিৰ্দেশনাক যদিহে প্ৰত্যাহ্বান হিচাপে গ্ৰহণ কৰা হয়, তেনে কাৰ্যই অশুভ পৰিৱেশৰ সৃষ্টি কৰিব আগন্তুক দিনত৷ একবিংশ শতিকাত আমাৰ প্ৰধান লক্ষ্য হৈছে– দক্ষ মানৱ গঢ়া, শিক্ষানুষ্ঠানসমূহৰ প্ৰতি মানৱৰ আস্থা বৃদ্ধি কৰা, শিক্ষক-ছাত্ৰৰ সম্পৰ্ক অধিক শক্তিশালী কৰা, উন্নতমানৰ পাঠ্যপুথিৰ সৃষ্টি কৰা আদি৷ গুৰু-শিষ্যৰ পোছাকক লৈ বিতৰ্ক সৃষ্টি কৰাতকৈ, দুয়োপক্ষই সদা-সচেতনতাৰ মাজেদি সমাধানৰ সূত্ৰ বিচৰা উচিত৷