অনুদান বন্যাৰ্তৰ প্ৰাপ্য
জুলিয়াছ ছিজাৰৰ সময়ৰ ৰোমৰ পৰা আজিৰ গণতান্ত্ৰিক ৰাজনীতিলৈকে এটা পুৰণি ৰাজনৈতিক সম্পৰ্ক এতিয়াও বিভিন্ন ৰূপত বৰ্তি আছে–clientelism, অৰ্থাৎ পৃষ্ঠপোষকতা আৰু আনুগত্যৰ ৰাজনীতি৷ প্ৰাচীন ৰোমত patron-client সম্পৰ্ক সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক জীৱনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আছিল৷ ক্ষমতাশালী patron-এ কম ক্ষমতাশালী client-ক ধন, খাদ্য, আইনী সহায় বা আন সুবিধা আগবঢ়াইছিল; বিনিময়ত ক্লাইণ্টে দিছিল সমৰ্থন, আনুগত্য আৰু কেতিয়াবা ৰাজনৈতিক সহযোগিতা৷ জুলিয়াছ ছিজাৰো জনসাধাৰণৰ মাজত খাদ্য, ধন আৰু বিভিন্ন সুবিধা বিতৰণ কৰি জনসমৰ্থন সুদৃঢ় কৰাৰ ৰোমান ৰাজনৈতিক পৰম্পৰাৰ এক অভিন্ন অংশ আছিল৷ ষোড়শ শতিকাত ফৰাচী চিন্তাবিদ tienne de ন্ত্ৰ Botie-এ clientelism শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা নাছিল, কিন্তু একেধৰণৰ ৰাজনৈতিক মনোবৃত্তিৰ বৰ্ণনা কৰিছিল৷ তেওঁৰ বক্তব্যৰ সাৰাংশ আছিল– শাসকে জনতাক ঘেঁহু, মদ বা কেইটামান মুদ্ৰা বিলাই দিয়ে, আৰু জনতাই শাসকৰ উদাৰতাৰ জয়গান গায়৷ অথচ মানুহে পাহৰি যায় যে শাসকে বিলোৱা সম্পদখিনিও শেষত সেই সমাজখনৰ পৰাই আহিছে৷ শতিকাৰ পাছত শতিকা পাৰ হ’ল৷ ৰাজতন্ত্ৰৰ ঠাইত গণতন্ত্ৰ আহিল৷ কিন্তু এই মানসিকতা সম্পূৰ্ণ বিলুপ্ত হোৱা নাই৷ শেহতীয়াকৈ উজনি অসমৰ এটা দৃশ্যই আমাক এই কথাটো পুনৰ ভাবিবলৈ বাধ্য কৰালে৷ এজন ৰাজনৈতিক নেতাই দুৰ্দশাগ্ৰস্ত মহিলাসকলৰ মাজত কেইশমানকৈ টকা বিলাইছে৷ মহিলাসকলে টকা লোৱাৰ সময়ত তেওঁৰ ভৰিত পৰিছে৷ নেতাই টকা দিছে আৰু হাতেৰে সোনকালে আঁতৰি যাবলৈ ইংগিত কৰিছে৷ দৃশ্যটোত সহায় আছে, কিন্তু একে সময়তে ক্ষমতাৰ এক গভীৰ অসমতাও দৃশ্যমান হৈছে৷
বিপদত পৰা মানুহক সহায় কৰাটো নি(য় দোষৰ কথা নহয়; বৰং প্ৰশংসনীয়৷ কিন্তু গণতন্ত্ৰত দুৰ্যোগপীড়িত মানুহ কোনো ৰাজনৈতিক নেতাৰ ব্যক্তিগত দয়াৰ পাত্ৰ নহয়৷ নিৰাপত্তা, সাহায্য, পুনৰ্বাসন, আন্তঃগাঁথনি আৰু সুশাসন– এইবোৰ নাগৰিকৰ অধিকাৰ৷
সমস্যা তেতিয়াই আৰম্ভ হয়, যেতিয়া প্ৰতিষ্ঠানিক ব্যৱস্থা ব্যৰ্থ হয় আৰু সেই শূন্যস্থানত কোনো ৰাজনৈতিক ব্যক্তিয়ে নিজৰ হাতেৰে নগদ ধন বা সুবিধা লৈ উপস্থিত হয়৷ তেতিয়া নাগৰিকৰ অধিকাৰ সহজেই নেতাৰ অনুদান বা দান হিচাপে উপস্থাপিত হয়৷ নাগৰিক হৈ পৰে বেনিফিচিয়েৰী আৰু জনপ্ৰতিনিধি হৈ পৰে বেনিফেক্টৰ৷ গণতান্ত্ৰিক সমতাৰ ঠাইত জন্ম লয় কৃতজ্ঞতা আৰু আনুগত্যৰ ব্যক্তিগত সম্পৰ্ক৷ এইটোৱেই ক্লায়েণ্টিলিজ্মৰ বিপদ৷
অসমৰ প্ৰতিটো বান, দুৰ্যোগ বা দাৰিদ্ৰ্যৰ বাবে চৰকাৰক এককভাৱে দোষী কৰিব নোৱাৰি৷ প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ বহু কাৰণ থাকে৷ কিন্তু যিবোৰ ক্ষতি উন্নত আন্তঃগাঁথনি, আগতীয়া প্ৰস্তুতি, স্বচ্ছ প্ৰশাসন আৰু দীৰ্ঘম্যাদী নীতিৰে কমাব পৰা গ’লহেঁতেন, সেইবোৰৰ ক্ষেত্ৰত ৰাজনৈতিক জবাবদিহিতা বিচাৰিব লাগিব৷
একেদৰে বিৰোধী ৰাজনীতিকেও কেইশমান টকা বিতৰণ কৰিয়েই নিজৰ দায়িত্ব শেষ হোৱা বুলি ভাবিব নোৱাৰে৷ যদি দুৰ্দশাগ্ৰস্ত মানুহ ৰাজনৈতিক প্ৰচাৰৰ পটভূমি হৈ পৰে, তেন্তে শাসক হওক বা বিৰোধী– clientelismৰ যুক্তি একেই থাকে৷ গণতন্ত্ৰত নেতাই নাগৰিকক অনুগ্ৰহ নকৰে; নাগৰিকেই নেতাক ক্ষমতা দিয়ে৷ চৰকাৰী ধন নেতাৰ ব্যক্তিগত ধন নহয়, আৰু জনকল্যাণ কোনো ব্যক্তিগত দয়া নহয়৷ দুৰ্যোগৰ সময়ত অনুদান নি(য় প্ৰাপ্য৷ সাহায্যও প্ৰাপ্য৷ পুনৰ্বাসনো প্ৰাপ্য৷ কিন্তু সেই টকা লওঁতে কোনো নাগৰিকে কাৰো ভৰি চুব নালাগে৷ হয়তো হিতাধিকাৰীসৰ্বস্ব নীতিয়ে মানুহৰ মনস্তত্ত্বকো প্ৰভাৱিত কৰিছে৷ এই ক্ষেত্ৰত গৱেষণা হোৱা উচিত৷ এই গোটেই দৃশ্যটোৱে বিৰোধী আৰু শাসক দুয়োকে সমালোচনাৰ কাঠগৰাত থিয় কৰাব৷ যদি শাসকে নিজৰ কাম নিয়াৰিকৈ কৰিলেহেঁতেন নি(য় বন্যাৰ্ত আন ধনী নেতা, চেলিব্ৰিটীৰ অনুগ্ৰহপ্ৰাৰ্থী হ’বলগীয়া নহ’লহেঁতেন৷ এইটো কথাও অনস্বীকাৰ্য যে প্ৰায় বেছিভাগ মানুহেই নিস্বাৰ্থ ভাবেৰে দান দিছে৷ তথাপি, বন্যাৰ্ত জনগণৰ এয়া মৌলিক অধিকাৰ হোৱা উচিত৷ এই অনুদান প্ৰাপ্য, অনুগ্ৰহ নহয়৷