পেহেলগামৰ ঘাঁহনিৰ উচুপনি

মোক বহুতেই সুধি আছে আপুনি জম্মু-কাশ্মীৰৰ পেহেলগামৰ বৰ্বৰোচিত হত্যাকাণ্ডৰ বিষয়ে একো লিখা নাই কিয়? সঁচা কথা ক’বলৈ গ’লে এই বিষয়ে লিখাৰ সাহসেই গোটাব পৰা নাই৷ সাহস মানে মোৰ মনৰ অৱস্থাটোৰ কথা কৈছোঁ৷ সামাজিক মাধ্যমত ঘূৰি ফুৰা সেই বিশেষ ফটোখনে– যিখন ফটোত সন্ত্ৰাসবাদীৰ হাতত নিহত হোৱা তজবজীয়া আৰু তেনেই ডেকা বয়সীয়া স্বামীৰ মৃতদেহৰ কাষত বহি আছে জীৱন সপোনৰ আৱেগেৰে ফুৰিবলৈ গৈ স্বামীক হেৰুৱাই সমুখত এন্ধাৰ দেখা তেওঁৰ পত্নী, সেই ফটোখনে হৃদয় যেন চিৰাচিৰ কৰি দিছে৷ কাশ্মীৰৰ পৰিস্থিতি উন্নত হোৱাৰ বাতৰি শুনি  আমিও ফুৰিবলৈ যোৱাৰ পৰিকল্পনা কৰি আছিলোঁ৷ সেই দিনটোত যদি মোৰ বা আপোনাৰ পৰিয়াল তাত থাকিলেহেঁতেন আৰু আপুনি বা মই সেই ধৰ্মান্ধ সন্ত্ৰাসবাদীসকলৰ লক্ষ্য হৈ উঠিলোহেঁতেন তেতিয়া, তেতিয়া কি হ’লহেঁতেনঞ্জ অৰ্থনীতি বিজ্ঞানৰ পিতৃ আদাম স্মিথৰ বিখ্যাত ‘ৱেলথ অৱ নেশ্যন’ [প্ৰকাশ কাল ১৭৭৬] গ্ৰন্থ প্ৰকাশিত হোৱাৰ ১৭বছৰৰ আগেয়েই ১৭৫৯ চনত প্ৰকাশিত হৈছিল আন এখন বিখ্যাত গ্ৰন্থ৷ শিৰোনাম ‘দ্যা থিঅ’ৰি অৱ ম’ৰেল চেণ্টিমেণ্টচ্‌’৷ সেই গ্ৰন্থত স্মিথে কৈছে যে ভয়াৱহ বিপদত পৰা অন্য লোকৰ সেই বিপদৰ সময়ত কেনে অনুভূতি হয় তাক আমি যিমান কষ্ট কৰিলেও সঁচা অৰ্থত হৃদয়ংগম কৰিব নোৱাৰোঁ৷ কিন্তু আমি তেনে বিপদৰ গৰাহত পৰাজনৰ মনোভাৱ বা আৱেগ বুজিবলৈ হ’লে নিজকে সেই স্থানত ৰাখি সেই পৰিস্থিতি অনুধাৱনৰ চেষ্টা কৰিব লাগে৷ স্মিথৰ ভাষাত ‘....my thesis is that our fellow-feeling for the misery of others comes from our imaginatively changing places with the sufferer, thereby coming to conceive what he feels or even to feel what he feels.’ অৰ্থাৎ ২২ এপ্ৰিলৰ সেই বৰ্বৰ সন্ত্ৰাসবাদে মোৰ যদি প্ৰাণ কাঢ়ি নিলেহেঁতেন তেতিয়া মোৰ পৰিয়ালৰ কি অৱস্থা হ’লহেঁতেন সেই কথা বুজিবলৈ চেষ্টা কৰিব লাগে৷ ইমান নিৰ্মম পৰিস্থিতিৰ আমি বহুতেই সমুখীন হোৱা নাই৷ কিন্তু আত্মীয়ক হেৰুৱাৰ ভয় কেনেকুৱা হ’ব পাৰে তেনেকুৱা পৰিস্থিতিৰ আমি বহুতেই সমুখীন হৈছোঁ৷ আপোনাৰ পৰিয়ালৰ কোনোবা লোক দুৰাৰোগ্য ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ আছে নেকিঞ্জ সেইয়া আপোনাৰ পিতৃ-মাতৃ, স্বামী, পত্নী অথবা সন্তান– যিকোনো লোক হ’ব পাৰে৷ আপুনি বা মই যেতিয়া সেই যুঁজৰ মাজত অকলে থাকিবলগীয়া হৈছে বিশেষকৈ ৰাতি, তেতিয়া আপোনাৰ মনত কিবোৰ দুৰ্ভাৱনাই দেখা দিয়েঞ্জ দুৰাৰোগ্য ৰোগৰ স’তে যুঁজি থকা আপোনজন যদি নোহোৱা হৈ যায় এই কথাটো মনলৈ অহাৰ লগে লগে গোটেই পৃথিৱীখনেই অৰ্থহীন হৈ নপৰেনেঞ্জ  মোৰ এগৰাকী সহকৰ্মীয়ে সৌ সিদিনা কৈছে যে তেওঁ এতিয়া দুৰাৰোগ্য ৰোগত আক্ৰান্ত তেওঁৰ আপোনজনৰ প্ৰতিটো পল-অনুপল হিচাপ কৰে৷ তেওঁৰ বাবে তেওঁৰ আপোনজন আৰু এটা এদিন বেছিকৈ জীয়াই থকাৰ মূল্য কিমান সেইটো ভাষাৰে বুজাব নোৱাৰে৷  এতিয়া সেই ফটোখনত মৃত স্বামীৰ কাষত বহি থকা তৰুণী ভাৰ্যাৰ কথা ভাৱকচোন৷ উত্তৰ-পূব ভাৰততো উগ্ৰপন্থী আৰু সেনাৰ হাতত আপোনজনক হেৰুৱাই কাল অমানিশা দেখা অজস্ৰলোক আছে৷ কাশ্মীৰত তাৰ সীমা সংখ্যা নাই৷ সেয়েহে এনে সন্ত্ৰাসবাদ আৰু হত্যালীলাৰ বিৰুদ্ধে আমাৰ স্থিতি আপোচহীন, আমি কোনো পৰিস্থিতিতেই অথবা কোনো যুক্তিতেই তাক সমৰ্থন কৰাৰ বা তাৰ প্ৰতি নৰম দৃষ্টি পোষণ কৰাৰ প্ৰশ্নই উঠিব নালাগে৷ জীৱন এবাৰেই আহে, তাক এবাৰ হেৰুৱালে ঘূৰাই নাপাওঁ৷ শিল্পীৰ ভাষাত ‘জীয়াই থকাত আছে শিহৰণ মৃত্যু মানেই শেষ, পুনৰ জনম আছে বা নাই নাজানো সিখন দেশ৷’ এই জীৱন আমি হেৰুৱাব নোখোজোঁ আৰু এই জীৱন কাঢ়ি নিব খোজা কাকোৱেই ক্ষমা কৰিব নোখোজোঁ৷ 

অসম আন্দোলন আৰু সংযুক্ত মুক্তি বাহিনী, অসমে সৃষ্টি কৰা ঘোপমৰা আন্ধাৰৰ মাজেৰে আমি পাৰ কৰিলোঁ আমাৰ শৈশৱ, কৈশোৰ আৰু যৌৱন৷ শৈশৱতে অসম আন্দোলনৰ সময়ত সমুখীন হোৱা কেতবোৰ পৰিস্থিতিয়ে মোৰ মনত সৃষ্টি কৰা ভয়ৰ পৰা মুক্তি পাবলৈ এটা দশকতকৈও অধিক কাল যুঁজিবলগীয়া হ’ল৷ সেই ভয়ৰ পৰা এতিয়াও সম্পূৰ্ণকৈ মুক্তি পোৱা বুলি ক’ব নোৱাৰোঁ৷ এদিন সন্ধিয়া গাঁৱৰ সমনীয়াৰ লগত পথাৰৰ পৰা গৰু খেদি ঘৰলৈ আহি আছোঁ৷ দূৰৈৰ পৰা দেখিলোঁ পথাৰৰ মাজেদি দেউতা দৌৰিছে৷ সেই সময়ত পুলিচ মিলিটাৰীৰ অত্যাচাৰৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ গাঁৱৰ বহু মানুহ ৰাতি হাবিত আছিলগৈ৷ সেই ছবিখন মনলৈ আহিলে এতিয়াও ভয় লাগে৷ ডিচেম্বৰ-জানুৱাৰী মাহৰ ৰাতি হাড় কঁপোৱা জাৰত মা আৰু ভাই-ভনী কেইটাৰ স’তে দেউতা নথকা ঘৰখনত থাকোঁতে মাজৰাতি যেতিয়া সাৰ পাইছিলোঁ তেতিয়া বাহিৰত গিৰিপ-গাৰাপ শব্দ শুনি ভয়ত কঁপি উঠিছিলোঁ৷ ভাৱ হৈছিল পুলিচ মিলিটাৰী আহিবই এতিয়া৷ কিন্তু সেয়া পুলিচ মিলিটাৰী নাছিল৷ ঘৰৰ চাল চাবলৈ বাহিৰত থূপাই থোৱা খেৰৰ দমৰ মাজত নিগনিৰ দৌৰহে আছিল৷ সেই নিগনিৰ দৌৰেই কিমান ভয় খুৱাইছিল ভাবি চাওকচোন৷ তেনেহ’লে অসম আন্দোলন আৰু আলফাৰ স্বাধীন অসমৰ সংগ্ৰামৰ সময়ত পুলিচ-মিলিটাৰী অথবা আন্দোলনকাৰী আৰু বিদ্ৰোহীৰ হাতত মৃত্যুক সাৱটি লোৱা বা নিৰ্মম অত্যাচাৰৰ সমুখীন হোৱাসকলৰ সন্তানৰ আৰু আত্মীয়ৰ জীৱনত তাৰ কি প্ৰভাৱ তাক নি(য় বুজাই কোৱাৰ প্ৰয়োজন নাই৷  ১৯৯০১ দশকৰ শেষ সময়ছোৱাৰ গুপ্তহত্যাৰ কাহিনী আৰু ছবিবোৰৰ কথা মনত পৰিলেই আমি এতিয়াও কিমান ভয় খাওঁঞ্জ তেনেহ’লে ভাবি চাওকচোন চকুৰ সমুখতে নিজৰ স্বামীক সন্ত্ৰাসবাদীৰ গুলীত হেৰুৱাই স্বামীৰ মৃতদেহৰ কাষত বহি থকা সেই তৰুণী ভায্যাৰ ভৱিষ্যত কিমান ভয়াৱহ৷ 

এতিয়া জম্মু-কাশ্মীৰৰ পৰিস্থিতিৰ কথা ভাৱকচোন৷ প্ৰজন্মৰ পাছত প্ৰজন্মই কেনেকৈ এনে ভয়াৰ্ত পৰিবেশৰ মাজত জীয়াই আছে৷ হাজাৰ হাজাৰজনে কেনেকৈ ৰাজ্যৰ ভিতৰৰ উগ্ৰপন্থী, সীমাৰ সিপাৰৰ পৰা অহা সন্ত্ৰাসবাদী আৰু সন্ত্ৰাসবাদীৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ কৰা পুলিচ-মিলিটাৰীৰ হাতত জীৱন হেৰুৱাইছেঞ্জ এই যুঁজত কিমান হাজাৰ সৈন্য বাহিনীৰ লোকেও প্ৰাণ হেৰুৱাবলগীয়া হৈছে৷ হাজাৰ হাজাৰ মানুহ কেনেকৈ দেশ এৰি দেশান্তৰী হৈছেঞ্জ পেহেলগামৰ সৌ সিদিনাৰ বৰ্বৰ সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণৰ কথা কওঁতে আমি মানুহৰ এই হৃদয় বিদাৰক অভিজ্ঞতাৰ কথা ভাবিব লাগিব৷ ২২ এপ্ৰিলৰ সেই নৰপিশাচসকল যে ধৰ্মান্ধ আছিল সেই কথা তেওঁলোকৰ আচৰণৰ পৰাই ওলাই পৰিছে৷ বহুজনে কৈছে যে সেই নৰপিশাচ ধৰ্মান্ধসকলে গুলীবৰ্ষণৰ আগেয়ে তাত সমৱেত পৰ্যটকসকলৰ ধৰ্মৰ কথা সুধিছিল৷ হয়তো সেইটোৱেই হৈছিল৷ কিন্তু তাৰ বাবে কাশ্মীৰৰ মুছলিম সম্প্ৰদায় দায়ী নেকিঞ্জ যেনেকৈ সঞ্জয় ঘোষ অথবা ছাৰ্গেই গ্ৰেটচাংকুক আলফাই মৃত্যুদণ্ড দিয়াৰ বাবে সমগ্ৰ অসমীয়া জাতি দোষী নহয়৷ ২২ এপ্ৰিল তাৰিখে সন্ত্ৰাসবাদীৰ হাতত এজন স্থানীয় মুছলমানেও মৃত্যুক সাৱটি ল’লে সন্ত্ৰাসবাদীসকলৰ বৰ্বৰতা ৰোধ কৰিবলৈ গৈ৷ ছৈয়দ আদিল হুছেইন শ্বাহৰ সেই ত্যাগক স্বীকাৰ কৰি লোৱাৰ পাছতো এই হত্যাই বহুতৰ মনত মুছলিম বিদ্বেষৰ ভাৱ সৃষ্টি কৰিছে৷ মুছলিমসকলক এইদৰে দোষাৰোপ কৰাৰ বিৰোধিতা কৰিলেই বহুতৰ মনত আকৌ এই বিৰোধিতা কৰাসকলৰ দেশপ্ৰেম সম্পৰ্কে সন্দেহ জাগ্ৰত হয়৷ তেওঁলোকৰ বাবে মই তলৰ কথাখিনি ক’ব খুজিছোঁ৷ 

‘দ্যা হিন্দু’ কাকতৰ সাংবাদিক পীড়জাডা আশ্বিকে এই কাকতৰ ২৬ এপ্ৰিল, ২০২৫ তাৰিখে পেহেলগামৰ যি ঘাঁহনিত সেই বৰ্বৰ হত্যাকাণ্ড সংঘটিত হ’ল তাৰ পৰাই ‘The meadow cries out in fear and grief’ [ভয় আৰু বেদনাত ঘাঁহনিৰ ক্ৰন্দন] শীৰ্ষক এক প্ৰতিবেদন প্ৰস্তুত কৰিছে৷ সেই প্ৰতিবেদনৰ বাবে তেওঁ কথা পাতিছে ২২ এপ্ৰিলৰ সেই সন্ত্ৰাসৰ পাছতেই সেই স্থানত উপস্থিত হোৱা ‘Baisaran Pony Operators Association’ৰ সভাপতি ৩৮ বছৰীয়া আব্দুল ৱাহিদ ৱানিৰ লগত৷ সন্ত্ৰাসবাদীয়ে চলাই যোৱা সেই নিৰ্মম হত্যাকাণ্ডৰ ঠিক পাছতেই সেই স্থানত উপস্থিত হৈছিলগৈ আব্দুল ৱাহিদ ৱানি আৰু তেওঁৰ ভ্ৰাতৃ চাজাদ ৱানি৷ ক্ষন্তেক সময়ৰ বাবে আব্দুল ৱানিৰ মূৰ্চা যোৱাৰ অৱস্থা৷ কিন্তু তৎমহূৰ্ততে সম্বিৎ ঘূৰাই পাই তেওঁ তেওঁৰ সংস্থাৰ ঘোঁৰা চালকসকললৈ ৱাটছআপ ভইচ বাৰ্তা পঠালে ‘There are bodies on the ground, injured. দ্দ্বঙ্গ need help. Rush all horsemen and ponywalas to Baisaran.’ আব্দুলে সেই গোটেই পৰিবেশটোৰ এটা ভিডিঅ’ বনালে আৰু তেওঁৰ সংস্থাৰ সদস্যসকলৰ মাজত বিলাই দিলে৷ সামাজিক মাধ্যমত সেই ভিডিঅ’টো বহুতবাৰ ঘূৰিছে৷ সন্ত্ৰাসবাদীৰ হাতত প্ৰাণ হেৰোৱা আত্মীয়ৰ ওচৰলৈ গৈ সহমৰ্মিতাৰে তেওঁ কৈছেগৈ ‘সকলোবোৰ ঠিক হৈ যাব৷’ সেই বৰ্বৰতাত পিতৃহীন হোৱা শিশু এটাক তেওঁৰ দেউতাক নিহত হোৱাৰ খবৰটো নিদি তেওঁকো একেই কথা কৈছে৷ তেওঁ আহতসকলক পেহেলগাম চিকিৎসালয়লৈ নিয়াত গুৰুত্ব দিলে৷ আব্দুলৰ ভায়েক চাজাদে এজন আঘাতপ্ৰাপ্ত লোকক নিজৰ কান্ধত তুলি ল’লে৷ ধৰ্মান্ধ সন্ত্ৰাসবাদীসকলৰ বিপৰীতে ৱাহিদ ৱানিৰ দৰে স্থানীয় মুছলমানে দেখুওৱা এই মানৱীয়তাৰ কথাটো আমি পাহৰি গ’লে নচলিব৷ 

তেওঁলোকৰ এই মানৱীয়তাৰ লগত তেওঁলোকৰ জীৱন-জীৱিকাৰ প্ৰশ্নটোও জড়িত হৈ আছে৷ কাৰণ সন্ত্ৰাসবাদীসকলৰ এই হত্যালীলাই পেহেলগামৰ স্থানীয় মানুহৰ জীৱনলৈকো কাল অমানিশা কঢ়িয়াই আনিলে৷ এই পেহেলগাম এটা সময়ত বলীউডৰ চিনেমাৰ বাবেও বিখ্যাত আছিল৷ ১৯৭৪ চনত ৰাজেশ খান্না অভিনীত ‘ৰুটী’ আৰু ২০১১ চনত ৰণবীৰ কাপুৰ অভিনীত ‘ৰকষ্টাৰ’ চিনেমাৰ শ্বুটিং হৈছিল পেহেলগামত৷ পেহেলগাম আছে বৃহত্তৰ বাইচানাৰা অঞ্চলত৷ এই অঞ্চললৈ বিগত সময়ছোৱাত দৈনিক প্ৰায় ১৫০০ পৰ্যটক আহিছিল আৰু সেই অঞ্চলৰ প্ৰায় ৫০০ পৰিয়াল পৰ্যটকক ঘোঁৰাৰে পৰিভ্ৰমণ কৰোৱাই আৰু তেওঁলোকক কাশ্মীৰী শ্বল বিক্ৰী কৰি জীৱন নিৰ্বাহ কৰিছিল৷ সন্ত্ৰাসবাদীৰ এই বৰ্বৰতাই হঠাৎ গোটেই পৰিস্থিতি সলনি কৰি দিলে৷ 

সেয়েহে এই কাল অমানিশা ৰোধিবৰ বাবে আমি সকলো সংঘবদ্ধ হ’ব লাগিব৷ চৰকাৰে এই সন্ত্ৰাস ৰোধ কৰাৰ বেলিকা সুৰুঙা ৰৈ যোৱাৰ কথা স্বীকাৰ কৰিছে আৰু সকলো বিৰোধীদলে এই সংকট আৰু সন্ত্ৰাস ৰোধ কৰাৰ বেলিকা চৰকাৰক পূৰ্ণ সমৰ্থন দিয়াৰ কথা ঘোষণা কৰিছে৷ সেয়েহে এনে সন্ধিক্ষণত বৃহত্তৰ সমাজৰ দ্বায়িত্ব হ’ল এই সন্ত্ৰাসবাদৰ নাম লৈ কোনেও যাতে সাম্প্ৰদায়িক উত্তেজনা সৃষ্টি নকৰে আৰু দেশৰ শান্তি-সম্প্ৰীতি বিঘ্নিত নকৰে৷ চৰকাৰৰ দ্বায়িত্ব হ’ল ধৰ্ম নিৰ্বিশেষে এনে সন্ত্ৰাসক অন্তৰৰ পৰাই ঘৃণ কৰা জম্মু-কাশ্মীৰৰ শান্তি প্ৰিয় জনগণক সংগঠিত কৰি সন্ত্ৰাসবাদৰ বিৰুদ্ধে কঠোৰ স্থিতি গ্ৰহণ কৰা৷ পাকিস্তান চৰকাৰৰ উচটনিমূলক কথা-বতৰাৰ সমুচিত প্ৰত্যুত্তৰ দিবৰ বাবে দল-মত নিৰ্বিশেষে সকলোৰে মাজত এক সহমত প্ৰতিষ্ঠাৰ বাবে চেষ্টা কৰা৷ সমান্তৰালভাৱে জম্মু-কাশ্মীৰৰ জনতাৰ ৰাজনৈতিক প্ৰত্যাশাৰ প্ৰতি সংবেদনশীল হৈ তাক পূৰ্ণ কৰাৰ বাবে সময়োচিত পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰা৷ কাশ্মীৰৰ প্ৰত্যাহ৩ানক চৰকাৰে দলীয় দৃষ্টিকোণৰ পৰা চিন্তা কৰাৰ পৰিৱৰ্তে জীৱনে মৰণে ভাৰতবৰ্ষকেই নিজৰ দেশ বুলি মনেপ্ৰাণে গ্ৰহণ কৰা কাশ্মীৰৰ শান্তিপ্ৰিয় স্থানীয়লোকৰ ৰাজনৈতিক প্ৰত্যাশাৰ দৃষ্টিকোণৰ পৰা চাব লাগে আৰু সঠিক ৰাজনৈতিক কৌশল ৰচনা কৰিব লাগে৷ সংবিধানৰ ৩৭০ অনুচ্ছেদ উঠাই দিয়াৰ পাছত স্থানীয়লোকৰ জীৱন-জীৱিকা আৰু অধিকাৰৰ ওপৰত কি ইতিবাচক আৰু নেতিবাচক প্ৰভাৱ পৰিছে সেই বিষয়েও বস্তুনিষ্ঠ অধ্যয়ন আৰু পৰ্যালোচনা হ’ব লাগে আৰু সন্ত্ৰাসবাদ ৰোধ কৰাৰ দীৰ্ঘম্যাদী কৌশল হিচাপে স্থানীয় লোকৰ অধিকাৰৰ প্ৰশ্নটোৱে যথোচিত গুৰুত্ব লাভ কৰিব লাগে৷