প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ নে পৰিৱেশজনিত অপৰাধ

শেহতীয়াকৈ উজনি অসমৰ তিনিখন জিলাক সামৰি বলীয়া বানৰ যি তাণ্ডৱ চলিল, যিয়ে আহোম স্বৰ্গদেউসকলৰ দিনত স্থাপন কৰা প্ৰাচীন গাঁও-চহৰসমূহ উটুৱাই নিলে, জীৱন-জীৱিকা ধবংস কৰিলে আৰু শতিকাজুৰি থকা ঐতিহ্যক বোকা আৰু আৱৰ্জনাৰ স্তূপলৈ ৰূপান্তৰ কৰিলে, সেই বিধবংসী বানক কেৱল এটা ‘প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ’ বুলি কৈ এৰাই চলিব নোৱাৰি৷ প্ৰকৃতিয়ে হয়তো বাৰিষাৰ বৰষুণ আনিছিল, কিন্তু এচাম মানুহৰ লোভেহে এই মৰণফান্দৰ সৃষ্টি কৰিলে৷ ঐতিহাসিকভাৱে আহোম যুগৰ গৌৰৱময় ঐতিহ্যৰে সমৃদ্ধ ধৰণী হিচাপে জনাজাত শিৱসাগৰ, চৰাইদেউ আৰু যোৰহাটৰ দৰে জিলাসমূহ যেতিয়া অকস্মাত আৰু মুহূৰ্ততে বোকা-পানীৰ আতংকজনক ঢৌৰ তলত নিমজ্জিত হয়, তেতিয়া আমি এই ট্ৰেজেডীক ইয়াৰ প্ৰকৃত নামেৰেই মাতিব লাগিবঃ  এয়া কোনো সাধাৰণ বান নহয়, এয়া এক ‘মানৱ-সৃষ্ট পৰিৱেশীয় অপৰাধ’৷

বছৰ বছৰ ধৰি থলুৱা বাসিন্দা, নাগৰিক সমাজ আৰু পৰিৱেশ বিশেষজ্ঞসকলে নাগালেণ্ড সীমান্তৰ পৰিৱেশগতভাৱে সংবেদনশীল পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহত চলি থকা অনিয়ন্ত্ৰিত আৰু অবৈধ কয়লা, বালি আৰু শিলৰ খনন কাৰ্যৰ বিৰুদ্ধে চৰকাৰ আৰু প্ৰশাসনক সতৰ্ক কৰি আহিছে৷ এনেকুৱা নহয় যে চৰকাৰ আৰু প্ৰশাসনৰ বৰমূৰীয়াসকলে এই খনন ছিণ্ডিকেটৰ বিষয়ে অৱগত নহয়৷ কিন্তু জবাবদিহিতাৰ সূতাডাল সম্ভৱতঃ এই লাভজনক, অবৈধ ছিণ্ডিকেটৰ সৈতে সংলগ্ন৷ ৰাজ্যিক সীমান্তৰ ইপাৰে-সিপাৰে থকা বিষয়া আৰু এনফ’ৰ্চমেণ্ট এজেঞ্চীসমূহৰ প্ৰণালীবদ্ধ নিষ্ক্ৰিয়তা আৰু প্ৰশ্ৰয়ৰ বাবেই অবৈধ কয়লাভৰ্তি ট্ৰাকসমূহ দৈনিক বিনা বাধাই পাৰ হৈ যাবলৈ সক্ষম হয়৷ আন্তঃৰাজ্যিক অধিকাৰ ক্ষেত্ৰৰ আঁৰ লৈ এই অবৈধ ছিণ্ডিকেটসমূহক দশক দশকজুৰি ৰাজনৈতিক সুৰক্ষা প্ৰদান কৰাৰ অভিযোগো নতুন নহয়৷ বছৰ বছৰ ধৰি আন্তঃৰাজ্যিক সীমান্তত থকা পাহাৰবোৰৰ সেউজ আৱৰণ ধবংস কৰি, অবৈধভাৱে অনিয়ন্ত্ৰিত, মুক্ত আৰু ৰেট-হোল কয়লা খননে পাহাৰবোৰৰ গৰ্ভত সৃষ্টি কৰিছে বৃহৎ শূন্যতা আৰু অস্থায়ী কৃত্ৰিম জলাশয়ৰ৷ ব্যক্তিগত লোভ আৰু হ্ৰস্বম্যাদী অবৈধ লাভে সৃষ্টি কৰিছে এক দীৰ্ঘম্যাদী পৰিৱেশীয় সংকটৰ৷ যেতিয়া অবৈধ খননে পাহাৰৰ ঢাল উদং কৰে, প্ৰতি মিলিমিটাৰ বৰষুণে গছ-গছনিবিহীন পাহাৰৰ পৰা তীব্ৰগতিত তললৈ নামি আহে৷ দিখৌ দৰে নৈৰ বুকু অবৈধ খননৰ আৱৰ্জনাৰে ভৰি পৰিছে, যাৰ ফলত নদীসমূহে পানী ধৰি ৰখাৰ ক্ষমতা হেৰুৱাই পেলাইছে৷ গতিকে বৰষুণৰ বাবে ডাৱৰক দোষ দিয়াটো বতৰ বিজ্ঞান; কিন্তু পাহাৰ ধবংস কৰা, নদীক হত্যা কৰা ছিণ্ডিকেটবোৰে কেনেকৈ বৰষুণক পানী আৰু বোকাৰ এক ভয়ানক বানলৈ ৰূপান্তৰ কৰিলে, তাক আওকাণ কৰাটো নৈতিক আৰু ৰাজনৈতিক দেউলীয়াৰ সমতুল্য৷

হাজাৰ হাজাৰ পৰিয়ালে ঘৰ-সম্পত্তি, পূৰ্বপুৰুষৰ ভেটি আৰু পশুধন হেৰুৱাইছে, জীৱনত কেতিয়াও হাত পাতি নোপোৱা পৰিয়াল ৰাস্তাৰ কাষত পলিথিনৰ তলত আশ্ৰয় ল’বলগীয়া হৈছে, জীৱন-জীৱিকা ধবংস হৈ গৈছে৷  এই মানুহবোৰক বান সাহায্যৰ ধনে হয়তো সাময়িক সকাহ দিব ঠিকেই, কিন্তু প্ৰকৃত ন্যায় তেতিয়াহে হ’ব যেতিয়া যিসকলৰ অবৈধ লোভ আৰু লাভৰ বাবে এই ধবংসলীলা হ’ল তেওঁলোকক শাস্তি দিয়া হ’ব৷ আন্তঃৰাজ্যিক অধিকাৰ ক্ষেত্ৰৰ বিবাদ বা প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ অজুহাতৰ আঁৰত দোষীসকলক লুকাবলৈ দিলে এক বিপজ্জনক নিদৰ্শনৰ সৃষ্টি হ’ব৷ অবৈধ কয়লা ছিণ্ডিকেটসমূহক আজি যদি ন্যায়ালয়ৰ কাঠগড়াত থিয় কৰোৱা নহয়, তেন্তে এওঁলোকৰ লোভে উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ সকলো সংবেদনশীল পৰিৱেশতন্ত্ৰকে ধবংস কৰি পেলাব, যেতিয়ালৈকে সমগ্ৰ নদী-উপত্যকাবোৰ বাসৰ অযোগ্য হৈ নপৰে৷ এই পৰিৱেশ অপৰাধীসকলক নাকী লগাবই লাগিব৷

এনেকুৱা নহয় যে পূৰ্বতে এই অবৈধ খননৰ বিৰুদ্ধে বিভিন্ন ব্যক্তি, সংস্থাই আদালতৰ দ্বাৰস্থ হোৱা নাছিল৷ মহামান্য আদালতে অবৈধ খননক নাকী লগাবলৈ সময়ে সময়ে বিভিন্ন আদেশো দিছে৷ কিন্তু কি পৰিস্থিতিত প্ৰশাসনে সেই আদেশ-নিৰ্দেশসমূহ পালন কৰাত বা পৰিৱেশ আইন আৰু ন্যায়িক নিৰ্দেশনা প্ৰয়োগ কৰাত ব্যৰ্থ হ’ল? ইয়াৰ উত্তৰ ৰাজ্য চৰকাৰে দিব লাগিব৷ আদালতৰ নিৰ্দেশসমূহক পালন কৰাৰ এই ব্যৰ্থতা ৰাজ্য চৰকাৰৰ কৰ্তব্যৰ এক ডাঙৰ …লন, যিয়ে স্বাভাৱিকতে কেন্দ্ৰীয় তদন্তৰ দাবীক ন্যায্যতা প্ৰদান কৰে৷ আমি মৌনব্ৰত ধাৰণ কৰি পুনৰ নিৰ্মাণ কৰিব নোৱাৰোঁ৷ এই মানৱসৃষ্ট ধবংসলীলাৰ যাতে ভৱিষ্যতে কেতিয়াও পুনৰাবৃত্তি নহয়, তাৰ বাবে এক স্বতন্ত্ৰ উচ্ছস্তৰীয় তদন্তৰ প্ৰয়োজন আছে৷ অবৈধ খনন ছিণ্ডিকেটবোৰ উৎখাত কৰিবলৈ আৰু সীমান্তৰ দুয়োপাৰে থকা চৰকাৰী বিষয়াৰ দুৰ্নীতি, গাফিলতি চিনাক্ত কৰিবলৈ কেন্দ্ৰীয় অধিকাৰক্ষেত্ৰত থকা এক আন্তঃৰাজ্যিক তদন্ত লাগিব৷ বিধবংসী বান সৃষ্টি কৰা অবৈধ খননক কেৱল এটা প্ৰশাসনিক অৱহেলা হিচাপে গণ্য নকৰি ইয়াক ইচ্ছাকৃত পৰিৱেশীয় অপৰাধ বুলি গণ্য কৰিব লাগিব আৰু এই অবৈধ খননত জড়িত সকলো ব্যক্তি, বিষয়া, ৰাজনীতিকৰ সম্পত্তি বাজেয়াপ্ত কৰি সেই ধন ভুক্তভোগীৰ পুনৰ সংস্থাপনত ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে৷  কাৰণ পানী হয়তো লাহে লাহে শুকাই যাব, জীৱনো স্বাভাৱিক হৈ আহিব, কিন্তু এই মানৱীয় সংকটৰ বাবে দায়ী অপৰাধীসকলৰ মুখা খুলি দি, তেওঁলোকক ন্যায়ালয়ৰ কাঠগৰাত নুঠোৱালৈকে সমাজৰ বিবেকৰ পৰা এই দাগ মচা নাযাব৷