অলীক বিকাশৰ অলীক পৰিসংখ্যা
প্ৰখ্যাত আমেৰিকান সাহিত্যিক মাৰ্ক টোৱাইনে কৈছিল– মিছা হেনো তিনিধৰণৰ– মিছা, গোকাট মিছা আৰু পৰিসংখ্যা৷ সম্প্ৰতি চৰকাৰে মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদন [জিডিপি]ৰ পৰিসংখ্যাক লৈ যিধৰণে নিজেই নিজৰ পিঠি চপৰিয়াই আছে, সিয়ে আকৌ এবাৰ প্ৰমাণ কৰিলে যে নাগৰিকৰ প্ৰকৃত সমস্যা দূৰীকৰণ নহয় বৰং ৰাজনৈতিক প্ৰদৰ্শনকামিতা আৰু প্ৰপাগাণ্ডাহে এই চৰকাৰৰ মনোযোগৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দুত পৰিণত হৈছে৷ অথচ চৰকাৰী পৰিসাংখ্যিক সাফল্য আৰু সাধাৰণ মানুহৰ দৈনন্দিন জীৱন-সংগ্ৰামৰ মাজত তিলমানো সামঞ্জস্য নাই৷ সংবাদ মাধ্যমৰ ব্ৰিফিং, চৰকাৰী তথ্য-পৰিসংখ্যা বা বিশ্ব বিনিয়োগ সন্মিলনসমূহত ভাৰতীয় অৰ্থনীতিৰ ছয় বা সাত শতাংশ বিকাশৰ হাৰ শিৰোনাম দখল কৰিছে ঠিকেই, কিন্তু বাস্তৱ ক্ষেত্ৰত এই তথাকথিত বিকাশৰ সম্পূৰ্ণ বিপৰীত অৰ্থনৈতিক দৃশ্যহে আমি দেখিবলৈ পাওঁ, য’ত দীৰ্ঘম্যাদী নিবনুৱা সমস্যা, স্থবিৰ প্ৰকৃত মজুৰি, গুৰুতৰ বায়ু আৰু জল প্ৰদূষণ, পৰিয়ালসমূহৰ ক্ৰমবৰ্ধমান ঋণৰ বোজা আৰু দৈনন্দিন ব্যৱহাৰ্য সামগ্ৰীৰ আকাশলংঘী দামহে বাস্তৱিক চিত্ৰ৷ যেতিয়া এখন অৰ্থনীতিৰ উচ্ছ হাৰত বিকাশ ঘটে কিন্তু নাগৰিকৰ জীৱনৰ মানত সেই বিকাশৰ প্ৰতিফলন দেখা নাযায় বা মানৱ উন্নয়নৰ সূচাংকসমূহ ওলোটা নিম্নগামীহে হয়, তেতিয়া বুজিব লাগিব যে এনে পৰিসাংখ্যিক সাফল্য কোনো বস্তুনিষ্ঠ মাপকাঠীত হৈ থকা নাই; এই ঊধবৰ্গামী পৰিসংখ্যা কেৱল এক ৰাজনৈতিক গিমিকহে মাথোঁ৷
বিকাশৰ হাৰ আৰু বাস্তৱিক অৰ্থনৈতিক অৱস্থাৰ মাজৰ এই তীব্ৰ বৈপৰীত্য বা বৈষম্যৰ মূল কাৰণ হ’ল ভাৰতৰ সমসাময়িক অৰ্থনৈতিক বিকাশৰ আৰ্হিৰ অস্বাভাৱিক গাঁথনি৷ ভাৰতৰ অৰ্থনৈতিক উৎপাদন মূলতঃ পুঁজিনিৰ্ভৰ উদ্যোগ, উচ্ছ-প্ৰযুক্তিগত সেৱা আৰু বৃহৎ আন্তঃগাঁথনি নিৰ্মাণৰ মাজতেই সীমাবদ্ধ হৈ আছে, যিয়ে বৃহৎ অংকৰ মুদ্ৰাৰ লেনদেনৰ সৃষ্টি কৰে ঠিকেই কিন্তু সেই অনুপাতে ফলপ্ৰসূ কৰ্মসংস্থাপনৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰিব নোৱাৰে৷ ফলত শ্ৰমশক্তিৰ এক বৃহৎ অংশ [প্ৰতি দহজনৰ নজন] এতিয়াও অনিশ্চিত, অসংগঠিত খণ্ডৰ শ্ৰম বা নিম্ন-উৎপাদনশীল কৃষিকৰ্মত আবদ্ধ হৈ আছে৷ এই পৰম্পৰাগত ‘কে-আকৃতিৰ’ অৰ্থনৈতিক বিকাশৰ ফলত এহাতে কৰ্প’ৰেট আৰু পুঁজিপতিৰ দ্ৰুত বিকাশ ঘটিছে, কিন্তু আনহাতে ক্ষুদ্ৰ ব্যৱসায়ী, শ্ৰমিক আৰু মজুৰি উপাৰ্জনকাৰীসকলে অবিৰত দুৰ্দশাৰ সন্মুখীন হৈ আছে৷ মধ্যবিত্ত আৰু দৰিদ্ৰ পৰিয়ালৰ ক্ৰয় ক্ষমতা ক্ৰমাৎ দুৰ্বল হৈ থকা সত্ত্বেও ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিসংখ্যাত আকৰ্ষণীয় অৰ্থনৈতিক বৃদ্ধি প্ৰতিফলিত হ’ব পাৰে, কাৰণ এই বিত্তীয় বহীখনে এজন কোটিপতিৰ মূলধনী ব্যয় আৰু এজন দৈনিক মজুৰিৰ শ্ৰমিকৰ খাদ্য তালিকাৰ মাজৰ পাৰ্থক্য চিনি নাপায়৷
ইফালে, চৰকাৰৰ পৰিসাংখ্যিক প্ৰদৰ্শনকামিতা ক্ৰমে এক প্ৰহসনত পৰিণত হ’বলৈ ধৰিছে৷ চৰকাৰী যন্ত্ৰটোৱে জনসাধাৰণৰ প্ৰকৃত অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন সুনিশ্চিত কৰাৰ পৰিৱৰ্তে কেৱল পৰিসংখ্যা প্ৰচাৰতহে অগ্ৰাধিকাৰ দিছে– যেনে নিৰ্মিত ঘাইপথৰ দৈৰ্ঘ্য, মুকলি কৰা বেংক একাউণ্টৰ সংখ্যা, অনুমোদিত খোৱাপানীৰ সংযোগৰ সংখ্যা অথবা সক্ৰিয় কৰা ডিজিটেল ঋণ প’ৰ্টেল ইত্যাদি৷ এই পৰিসংখ্যাৰ ভেি{¨বাজীত এটোপা পানী নথকা জলাশয়ৰ সৈতে সংযোগ কৰা পাইপকো সফল সাৰ্বজনীন পানী যোগান বুলি নথিভুক্ত কৰা হয়; শূন্য বেলেঞ্চৰ নতুনকৈ খোলা বেংক একাউণ্টক বিত্তীয় সবলীকৰণৰ প্ৰমাণ বুলি প্ৰচাৰ কৰা হয়; আৰু আৰ্থিক সংকটত ভোগা জ’মেটোৰ ডেলিভাৰী বয়ৰ দৰে এজন গিগ-শ্ৰমিককো আত্মনিয়োজিত বুলি লেবেল লগোৱা হয়৷ কেৱল নথিপত্ৰত নিখুঁত সংখ্যা দেখুওৱাৰ স্বাৰ্থত এই চৰকাৰখনে শিক্ষা, ৰাজহুৱা স্বাস্থ্যসেৱা আৰু শ্ৰম সুৰক্ষাৰ দৰে মৌলিক ক্ষেত্ৰসমূহক কাঠামোগত সংস্কাৰ আৰু প্ৰয়োজনীয় সম্পদৰ আৱণ্টনৰ পৰা বঞ্চিত কৰি ৰাখিছে৷
সাধাৰণ নাগৰিকৰ এই বিত্তীয় সংকটক অধিক জটিল কৰি তুলিছে পৰিৱেশৰ ক্ষতি আৰু ব্যক্তিগত ঋণৰ প্ৰতি ৰাষ্ট্ৰৰ উদাসীনতাই৷ অনিয়ন্ত্ৰিত নগৰায়ন আৰু কয়লানিৰ্ভৰ ঔদ্যোগিক উৎপাদনে ক্ষণস্থায়ীভাৱে উৎপাদনৰ হাৰ বৃদ্ধি কৰিছে যদিও ইয়াৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা বিষাক্ত ধোঁৱা-ছাই, ভূগৰ্ভস্থ জলস্তৰৰ অৱক্ষয় আৰু জলবায়ু পৰিৱৰ্তনে ৰাষ্ট্ৰীয় সম্পদ নিঃশেষ কৰি জনস্বাস্থ্য ধবংস কৰি আছে৷ আনহাতে, মুদ্ৰাস্ফীতি আৰু অপৰিৱৰ্তিত আয়ৰ মাজতো ব্যক্তিগত শিক্ষা আৰু স্বাস্থ্যসেৱাৰ উচ্ছ ব্যয়ে মধ্যবিত্ত পৰিয়ালসমূহক দৈনন্দিন প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণৰ বাবে বন্ধকহীন ক্ষুদ্ৰ ঋণ আৰু ব্যক্তিগত ধাৰৰ দিশে ঠেলি দিছে৷ এনে ঋণে কৃত্ৰিমভাৱে ক্ৰয়-ক্ষমতাৰ মাত্ৰা বঢ়াই ৰাখে, যাক আকৌ চৰকাৰী বিবৃতিত ঘৰুৱা চাহিদাৰ ইতিবাচক প্ৰমাণ বুলি অদ্ভুতভাৱে উদ্যাপন কৰা হয়৷
সাধাৰণ নাগৰিকৰ জীৱন যেতিয়া অনি(য়তাৰ মাজত নিমজ্জিত হৈ থাকে, তেতিয়া এখন গণৰাজ্যৰ কল্যাণ কেৱল বৃহৎ বিত্তীয় লেনদেনৰ পৰিসংখ্যাৰে জুখিব নোৱাৰি৷ যেতিয়া অৰ্থনৈতিক নীতিয়ে নাগৰিকক কেৱল এখন ‘ইনভেষ্টমেণ্ট ব্ৰচাৰ’ৰ তথ্যবিন্দুত পৰিণত কৰে, তেতিয়া বুজিব লাগিব যে চৰকাৰখনে নিজৰ প্ৰাথমিক সাংবিধানিক দায়িত্বৰ পৰা আঁতৰি গৈছে৷ যেতিয়ালৈকে নীতিনিৰ্ধাৰণ ব্যৱস্থাই তথ্যৰ নামত চলা আত্মপ্ৰচাৰৰ পৰা আঁতৰি আহি স্বাস্থ্য, শিক্ষা, নিয়োগৰ স্থিৰতা আৰু পৰিৱেশৰ বহনক্ষমতাৰ ক্ষেত্ৰত বাস্তৱিক আৰু দৃশ্যমান সফলতা লাভ নকৰে, তেতিয়ালৈকে পৰিসংখ্যাভিত্তিক উন্নয়ন কেৱল আমোলাতান্ত্ৰিক আত্মতুষ্টিৰ এক আখৰা হৈয়েই ৰ’ব– যিয়ে এক অলীক বিকাশৰ ছাঁত কোটি কোটি মানুহক দৰিদ্ৰতা আৰু অনি(য়তাৰ এন্ধাৰত বন্ধকী বনাই ৰাখিছে৷