জো জিতা ৱহী চিকন্দৰ

এখন জনপ্ৰিয় হিন্দী চিনেমাৰ নাম ‘জো জিতা ৱহী চিকন্দৰ’৷ অৰ্থ হ’ল– যিজন জয়ী হয়, তেৱেঁই চিকন্দৰ৷ চিকন্দৰ হ’ল বিশ্ববিজয়ী বীৰ যোদ্ধা ‘আলেকজেণ্ডাৰ’ নামটোৰ এটা অপভ্ৰংশ৷ সমগ্ৰ পৃথিৱীৰ একছত্ৰী সম্ৰাট হোৱাৰ আকাংক্ষাৰ বাহিৰে আলেকজেণ্ডাৰৰ পৃথিৱী জয় কৰাৰ উদ্দেশ্যে কৰা সামৰিক অভিযানৰ আন কি ন্যায্যতা আছে? সামৰিক শক্তিৰে অপ্ৰতিৰোধ্য আলেকজেণ্ডাৰ দুহাজাৰ বছৰৰ পাছতো বীৰৰূপে প্ৰতিষ্ঠিত হৈ আছে৷ জয়ে আলেকজেণ্ডাৰক ন্যায্যতা প্ৰদান কৰিছিল৷ এতিয়াও জয়ে সকলোখিনি ন্যায্য কৰি তোলে৷ আলেকজেণ্ডাৰৰ সামৰিক অভিযানৰ ফলত কিমান দেশৰ কিমান মানুহৰ জীৱনলৈ অবৰ্ণনীয় দুখ-দুৰ্দশা নামি আহিছিল তাক লৈ ইতিহাস বিশেষ আগ্ৰহী নহয়৷ ইতিহাসৰ আগ্ৰহ বিজয়ী বীৰ আলেকজেণ্ডাৰৰ প্ৰতিহে৷ পৃথিৱীৰ ইতিহাস ন্যায় প্ৰতিষ্ঠাৰ ইতিহাস নহয়, পৃথিৱীৰ ইতিহাস যুদ্ধৰ ইতিহাস, যুদ্ধ জয়েৰে ক্ষমতা দখলৰ আৰু কৰ্তৃত্ব প্ৰতিষ্ঠাৰ ইতিহাস৷ ক্ষমতা যাৰ হাতত থাকে, অন্ততঃ ক্ষমতাত অধিষ্ঠিত হৈ থকা সময়ছোৱাত তেও ন্যায্য বুলিও প্ৰতিপন্ন হয় থাকে৷ জয়ে নিৰ্ধাৰণ কৰে নেকি কোনটো ন্যায়? ন্যায়-অন্যায়ৰ নৈতিক বা এথিকেল প্ৰশ্নটোতকৈ কোন অধিক শক্তিশালী স্থিতিত আছে, সিহে নিৰ্ধাৰণ কৰে ন্যায় কাৰ পক্ষত৷ শক্তিশালীজন জয়ী হয়, ক্ষমতাৰ অধিকাৰী হয়, গতিকে জয়ৰ স’তে নৈতিকতা বা ন্যায্যতাৰ কোনো পোনপটীয়া সম্পৰ্ক নাই৷ বৰঞ্চ জয়ীজনে, ক্ষমতাৰ অধিকাৰীজনে নিৰ্ণয় কৰে নৈতিকতাৰ ন্যায্যতাৰ সংজ্ঞা৷ 

ৰাজতন্ত্ৰৰ দিনত এজন ৰজাই আন এজন ৰজাৰ ৰাজ্যসম্পদ আৰু ক্ষমতাৰ বাবে অধিকাৰ কৰিছিল৷ ইয়াৰ ফলত হোৱা যুদ্ধৰ ফলত দুয়োখন দেশৰ সৈন্যবাহিনীৰ লগতে প্ৰজায়ো অবৰ্ণনীয় দুখ-কষ্টৰ সন্মুখীন হৈছিল৷ ক্ষমতাৰ হস্তান্তৰ হৈছিল ৰক্তপাতৰ মাজেৰে৷ সকলো ক্ষমতাৰ উৎস আছিল ৰজা আৰু ৰজাই স্বয়ং ভগৱানৰ পৰা এই ক্ষমতা লাভ কৰিছিল৷ ইজিপ্তত প্ৰাচীন কালত ফাৰাও বা ৰজা নিজেই আছিল ভগৱান আৰু মধ্যযুগত ৰজা আছিল ভগৱানৰ প্ৰতিনিধি৷ ৰজাই নিজৰ সুবিধা মতে ন্যায়-অন্যায়, নৈতিক-অনৈতিক নিৰ্ধাৰণ কৰি লৈছিল৷ 

গণতন্ত্ৰৰ ধাৰণা বা ষ্টৰী বা কাহিনীটোৰ মতে, সকলো ক্ষমতাৰ উৎস হ’ল জনসাধাৰণ৷ গৰিষ্ঠসংখ্যক লোকৰ মতে, এটা নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ বাবে নিৰ্ধাৰণ কৰে ক্ষমতা কাৰ হাতত থাকিব৷ ই ক্ষমতা হস্তান্তৰৰ এক ৰক্তপাতহীন শান্তিপূৰ্ণ ব্যৱস্থা৷ নিঃসন্দেহে মানুহৰ সভ্যতাৰ এটা স্মৰণীয় খোজ, এটা সোণালী অধ্যায়ৰ সূচনা৷ গণতন্ত্ৰত ক্ষমতাৰ উৎস যিহেতু জনসাধাৰণ, গতিকে জনসাধাৰণৰ বাবে যিটো ন্যায্য আৰু নৈতিক সেইটোৱেই গণতন্ত্ৰত ন্যায্য আৰু নৈতিক৷ সৰ্বজন হিতায় সৰ্বজন সুখায় নহ’লেও অন্ততঃ বহুজন হিতায় আৰু বহুজন সুখায়৷ গৰিষ্ঠসংখ্যক মানুহৰ যিটোৱে হিত সাধন কৰে আৰু কাৰো যিটোৱে অহিত সাধন নকৰে, গণতন্ত্ৰত সেইটোৱেই ন্যায্য৷ ভাৰতৰ সাৰ্বভৌম ক্ষমতাৰ অধিকাৰী জনসাধাৰণে এখন সংবিধান প্ৰণয়ন কৰি নিজকে প্ৰদান কৰিছে আৰু জনসাধাৰণে সাময়িকভাৱে যাৰে হাতত ক্ষমতা অৰ্পণ কৰে, তেওঁ সেই সংবিধান অনুসৰি শাসন কৰিব বুলি শপত গ্ৰহণ কৰাৰ পাছত ক্ষমতা লাভ কৰে৷ ভাৰতত নিৰ্বাচনত জয়ী হোৱাজন চিকন্দৰ নহয়, তেওঁ ৰাইজৰ মৰ্জিত সাময়িকভাৱে সংবিধানে নিৰ্ধাৰণ কৰা অধিকাৰ পোৱা এজন জনপ্ৰতিনিধি৷ কি ন্যায় আৰু কি অন্যায়, কি নৈতিক বা কি অনৈতিক তাক জনপ্ৰতিনিধিয়ে নিৰ্ধাৰণ কৰিব নোৱাৰে৷

ৰাইজৰ, বা ৰাইজৰ এজন হিচাপে নাগৰিকৰ এজন প্ৰতিনিধিৰ হাতত দেশ শাসনৰ ক্ষমতা তুলি দিয়াৰ অধিকাৰ আৰু ক্ষমতা আছে, গতিকে অতি স্বাভাৱিকভাৱে নাগৰিকৰ সেই প্ৰতিনিধিজনৰ ওপৰত চকু ৰখাৰ আৰু তেওঁৰ কাম-কাজৰ আলোচনা বা সমালোচনা কৰাৰ অধিকাৰ আছে৷ নাগৰিকৰ সেই অধিকাৰ ৰাইজে প্ৰণয়ন কৰি নিজকে প্ৰদান কৰাটো সংবিধানখনে নিশ্চিত কৰিছে৷ বিভিন্ন কাৰণত ভাৰতৰ নাগৰিক নিজৰ সাৰ্বভৌম ক্ষমতা সুৰক্ষিত আৰু সুনিশ্চিত কৰাত সম্পূৰ্ণ সফল হ’ব পৰা নাই৷ নিৰ্বাচিত জনপ্ৰতিনিধিয়ে ক্ষমতা পোৱাৰ পাছত সাৰ্বভৌম ক্ষমতাৰ অধিকাৰীৰ দৰে আচৰণ কৰিছে আৰু জনসাধাৰণেও তেওঁলোকৰ নিৰ্বাচিত প্ৰতিনিধিক একোজন ৰজা বা সামন্তৰ দৰে গ্ৰহণ কৰিছে আৰু তেওঁলোকক সাৰ্বভৌম ক্ষমতাৰ অধিকাৰী বুলি ভাবিছে৷ শাসক সাৰ্বভৌম ক্ষমতাৰ অধিকাৰী হ’লে গণতন্ত্ৰৰ মূল উদ্দেশ্যৰেই পৰাজয় ঘটে৷ গণতান্ত্ৰিক নিৰ্বাচন এটাত ‘জো জিতা ৱহী চিকন্দৰ’ হ’লে পৰাজিত হয় গণতন্ত্ৰ৷ 

নেহৰু-শাস্ত্ৰীৰ পাছত ইন্দিৰা গান্ধীয়ে নিজকে সংবিধানে বান্ধি দিয়া গণ্ডীৰ ভিতৰত আবদ্ধ কৰি ৰাখিবলৈ টান পাইছিল৷ তেওঁ নিজে সাৰ্বভৌম ক্ষমতাৰ অধিকাৰী হ’ব বিচাৰিছিল৷ আমাৰ কবি দেৱকান্তৰ ‘ইণ্ডিয়া ইজ ইন্দিৰা, ইন্দিৰা ইজ ইণ্ডিয়া’ ধবনিত তাৰে প্ৰতিধবনি শুনিবলৈ পোৱা গৈছিল৷ এতিয়া বিজেপি চৰকাৰেও নৰেন্দ্ৰ মোদীক তেনে এক সাৰ্বভৌম কতৃৰ্ত্বৰ অধিকাৰীৰূপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিব বিচাৰিছে৷ দেৱকান্তৰ দৰে লাখজনে অহৰ্নিশে মোদীৰ ঐশ্বৰিক শক্তিৰ আৰাধনা আৰু গুণানুকীৰ্তন কৰি আছে৷ মোদীৰ সমালোচনা কৰা,  বিৰোধিতা কৰা মানেই দেশদ্ৰোহ৷ নাগৰিকে নীৰৱে বিসৰ্জন দিছে নাগৰিকৰ সাৰ্বভৌম অধিকাৰ, শাসকে নিজকে স্থাপন কৰিছে সংবিধানৰ ঊধবৰ্ত৷ নাগৰিক যেতিয়ালৈ শক্তিশালী হৈ থাকে, নিজৰ সাৰ্বভৌম ক্ষমতা সন্দৰ্ভত সচেতন হৈ থাকে, সেই ক্ষমতাৰ উৎস নাগৰিকৰ সন্মিলিত শক্তিৰ প্ৰতীক সংবিধানখনৰ সাৰ্বভৌমতাৰ প্ৰতি সচেতন হৈ থাকে আৰু ক্ষমতাত অধিষ্ঠিতসকলক সোঁৱৰাই থাকে যে তেওঁলোক কিছু সময়ৰ বাবে ক্ষমতাত অধিষ্ঠিত হোৱা জনতাৰ প্ৰতিনিধি মাথোন, তেতিয়ালৈ নিৰ্বাচনত যি দলৰ, যিজনেই জয়ী নহওক কিয় গণতন্ত্ৰ শক্তিশালী হৈ থাকে৷

গণতন্ত্ৰ মানুহৰ সৃষ্টি৷ ভাৰতীয় মানুহৰ কল্পিত বাস্তৱৰ বাহিৰত ভাৰতীয় গণতন্ত্ৰৰ কোনো বাস্তৱ বস্তনিষ্ঠ অস্তিত্ব নাই৷ গণতন্ত্ৰৰ  কাহিনীটো ভাৰতত দুৰ্বল হ’বলৈ আৰম্ভ কৰিছে নেকি? আন কোনো কাহিনী বা ষ্টৰীয়ে জনমানসত স্থান ল’বলৈ আৰম্ভ কৰিছে নেকি? সেই ষ্টৰীটো কি? ভাৰতৰ গণতন্ত্ৰৰ ভৱিষ্যৎ কি? জো জিতা ৱহী চিকন্দৰ?