দুৰ্নীতি প্ৰমাণ হ’লে ৰাজহুৱা জীৱন ত্যাগ কৰিম

‘মোৰ বিৰুদ্ধে উঠা দুৰ্নীতি অভিযোগ প্ৰমাণ হ’লে মই ৰাজহুৱা জীৱন ত্যাগ কৰিম’৷ এই সংলাপ ৰাইজে বহু ৰাজনীতিকৰ মুখত বহুবাৰ শুনিছে৷ আজিলৈ কিমানৰ বিৰুদ্ধে দুন¹তিৰ অভিযোগ প্ৰমাণ হৈছে? কিমানজনে দুৰ্নীতিৰ অভিযোগ প্ৰমাণ হোৱাৰ পাছত ৰাজহুৱা জীৱন ত্যাগ কৰিছে?  ভাৰতৰ ন্যায় ব্যৱস্থা মতে এজন অভিযুক্তৰ অভিযোগ আদালতত প্ৰমাণ নোহোৱালৈ তেওঁক নিৰ্দোষী বুলি গণ্য কৰা হয়৷ ভাৰতৰ ন্যায় ব্যৱস্থা এই তত্বৰ ওপৰত  প্ৰতিষ্ঠিত যে এশজন দোষী সাৰি যাওক৷ কিন্তু এজনো নিৰ্দোষীৰ শাস্তি নহওক৷ আদালতৰ ৰায় সমূহলৈ লক্ষ্য কৰিলে দেখা যায় যে বিচাৰকে স্পষ্ট ভাষাত উল্লেখ কৰে প্ৰমাণৰ অভাৱত দোষীক খালাচ দিয়া হ’ল৷ গতিকে এজন অভিযুক্ত দোষী নে নিৰ্দোষী সেইটো নিৰ্ভৰ কৰে তেওঁৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগ প্ৰমাণ হ’ল নে নহ’ল তাৰ ওপৰত৷ গতিকে এনেকুৱা হোৱাৰ সম্ভাৱনা ৰৈ যায় যে এজন ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগ আদালতত প্ৰমাণ নহ’ল কিন্তু তেওঁ প্ৰকৃততে দোষী৷ এই কথা ন্যায়শাস্ত্ৰবিদ সকলেও অনুভৱ কৰিছিল৷  ভাৰতৰ ন্যায় ব্যৱস্থাত এজন অভিযুক্ত ব্যক্তিৰ অভিযোগ আদালতত প্ৰমাণ কৰাৰ দায়িত্ব হ’ল ৰাষ্ট্ৰযন্ত্ৰৰ৷ এজন অভিযুক্তই নিজকে আদালতত নিৰ্দোষী¸ বুলি প্ৰমাণ কৰিব নালাগে, ৰাষ্ট্ৰই আদালতত তেওঁক দোষী বুলি প্ৰমাণ কৰিব লাগে৷ 

দুৰ্নীতি আইনৰ দৃষ্টিত অপৰাধ আৰু সামাজিক আৰু ব্যক্তিগত নৈতিকতাৰ দৃষ্টিত অনৈতিক৷ গতিকে পাপ৷ দুৰ্নীতি গোপনে  সংঘটিত হয়৷ কাৰণ কোনেও আইনৰ দৃষ্টিত অপৰাধী আৰু সামাজিক নৈতিকতাৰ দৃষ্টিত পাপী বুলি পৰিগণিত হ’ব নিবিচাৰে৷ সেইবাবে দুৰ্নীতিত লিপ্তসকলে তেওঁলোকৰ সেই কুকীৰ্তিৰ যাতে কোনোধৰণৰ প্ৰমাণ ৰৈ নাযায় তাৰবাবে প্ৰয়েজনীয় সকলো ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰে৷ একো প্ৰমাণ নাৰাখে, থকা প্ৰমাণবোৰ যিমান পাৰি নষ্ট কৰে৷ ভবিষ্যতে ধৰা পৰাৰ সম্ভাৱনা থকা সকলোবোৰ দিশলৈ চকু ৰাখি দুৰ্নীতি সংঘটিত হয়৷  আন একোৱেই মানুহে পাপৰ সমান সংগোপনে লুকুৱাই নাৰাখে৷ এগৰাকী কবি  সুদৰ্শণ ফকিৰে লিখিছে আৰু জগজিত সিঙে গাইছে,  “ তুম চুপা লো মুঝে, এ দোস্থ, গুনাহো কি তৰহ...৷” হে বন্ধু তুমি মোক পাপৰ দৰে লুকুৱাই ৰাখা৷ পাপৰ দৰে আন একোৱেই ইমান সংগোপনে লুকুৱাই ৰখা নহয়৷ দুন¹তিত লিপ্ত হোৱাজনে জানে যে তেঁও অপৰাধ কৰিছে, সামাজিক নৈতিকতাৰ দৃষ্টিত পাপ কৰিছে৷ হয়তো সৰহ সংখ্যকেই ব্যক্তিগত নৈতিকতাৰ দৃষ্টিৰেও তেওঁ পাপ কৰা বুলি অনুভৱ কৰে৷  ব্যক্তিভেদে পাপৰ বাবে কোনো অনুশোচনা নহ’ব পাৰে,  দুৰ্নীতিৰ সম্পৰ্কে নানান যুক্তিৰে তেওঁ নিজকে পতিয়ন নিয়াব পাৰে৷ তেওঁৰ আন একো উপায় নাছিল, তেওঁ যদি তেনে নকৰিলেহেঁতেন তেনেহ’লে অমুক হ’লহেঁতেন, তমুক হ’লহেঁতেন৷ বৃহত্তৰ স্বাৰ্থৰ খাতিৰত, দলটোৰ বাবে, উদ্দেশ্যত সফল হোৱাৰ বাবে, লক্ষ্যত উপনীত হোৱাৰ বাবে তেওঁ তেনে কৰিবলৈ বাধ্য হ’ল৷ গতিকে সেয়া অনৈতিক নহয়, পাপ নহয়৷ সকলোৱে আত্মপ্ৰতাৰণা কৰে৷ দুৰ্নীতিত লিপ্ত অপৰাধী, পাপীয়ে বেছিকৈ আৰু সহজে আত্মপ্ৰতাৰণা কৰে৷ নিজৰ মন-মগজুক, বা বিবেক বুলি যদি কিবা বাকী থাকে সেইখিনিক সৈমান কৰা  সৰহভাগ দুৰ্নীতিগ্ৰস্তৰ বাবে বৰ জটিল নহয় হয়তো৷ আৰু কিবা মানসিক অন্তৰ্দণ্ড থাকিলেও তাক বাহিৰৰ পৰা কোনেও দেখা নাপায়৷ ধন, ক্ষমতা, সম্পদক আটাইতকৈ মহত্বপূৰ্ণ বুলি ভবাসকলে নিজৰ অপৰাধক ন্যায্যতা প্ৰদান কৰিবলৈ যথোপযুক্ত যুক্তি উদ্ভাৱণ কৰি লয়৷ বিবেকৰ পৰা মন-মগজুৰ পৰা তেওঁলোকে বিশেষ আমনি নাপায়৷ গতিতে তেওঁলোকৰ একমাত্ৰ বিপদ হ’ল ন্যায়িক ব্যবস্থাটোৰ পৰা৷ সংগোপনে সংঘটিত অপৰাধ ন্যায়িক ব্যৱস্থাটোৰ পৰা লুকুৱাই ৰখা তেনেই সহজ৷ সকলোৱে জানে দুৰ্নীতি হৈ আছে৷ ক্ষমতা থকাসকলে নিজৰ ক্ষমতাৰ অপব্যৱহাৰ কৰি ৰাজহুৱা ধন চান কাঢ়ি আছে৷ ৰাজনৈতিক-ব্যৱসায়ী-ঠিকাদাৰৰ আবৈধ হলিগলিৰে ৰাজহুৱা ধনৰ লুট হৈ আছে৷ সকলোৱে মানি লৈছে দুৰ্নীতি হৈ আছে৷ কিন্তু দুৰ্নীতিৰ প্ৰমাণ নাই৷ ৰাজহুৱা অবৈধ লুটক বৈধ ৰূপ দিবলৈ অলেখ উপায় উদ্ভাৱন কৰা হৈছে৷ পাপ লুকাই আছে৷ কেতিয়াবা কাৰোবাৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগ উত্থাপন হ’লেও, সেই অভিযোগ আদালতত প্ৰমাণ হোৱা নায়৷ কাৰণ আদালতত অভিযোগ প্ৰমাণ কৰিব পৰাকৈ ৰাষ্ট˜ৰ হাতত, ৰাষ্ট˜ৰ হৈ অনুসন্ধান কৰা প্ৰতিষ্ঠানবোৰৰ হাতত কোনো প্ৰমাণ নাই৷ ৰাষ্ট˜প্ৰতিবাৰ দুৰ্নীতিগ্ৰস্তৰ বিৰুদ্ধে অভিযোগ প্ৰমাণ কৰাত ব্যৰ্থ হৈছে৷ দুৰ্নীতিৰ অভিযোগেৰে অভিযুক্তজনে, পাপ সফলতাৰে লুকুৱাই ৰখাজনে, সফলতাৰে বিবেকক ফাঁকি দিয়াজনে, আত্মপ্ৰতাৰণা কৰাজনে সদম্ভে ঘোষণা কৰিছে– দুৰ্নীতিৰ অভিযোগ প্ৰমাণ হ’লে তেওঁ ৰাজহুৱা জীৱন পৰিত্যাগ কৰিব৷ 

প্ৰয়াত সাংবাদিক, লিখক খুছৱন্ত সিঙে কৈছিল–দুই ধৰণৰ মানুহ আছে৷ এবিধ দুৰ্নীতিগ্ৰস্ত আৰু আনবিধ হ’ল যিয়ে দুৰ্নীতিগ্ৰস্ত হ’বলৈ সুযোগ পোৱা নায়৷’ অৰ্থাৎ দুৰ্নীতি কৰাৰ সুযোগ পালে প্ৰতিজন মানুহেই দুৰ্নীতিগ্ৰস্ত হ’ব৷ সকলো নি(য় খুছৱন্ত সিঙে কোৱাৰ দৰে নহয়৷ কিছুমান ব্যতিক্ৰম আছে৷ ইংৰাজীত এষাৰ কথা আছে, ব্যতিক্ৰমবোৰে নিয়মটো প্ৰমাণহে কৰে৷ গৰিষ্ঠ সংখ্যক মানুহে খুছৱন্ত সিঙৰ দৰেই ভাবে, সেয়েহে দুৰ্নীতি এতিয়া আৰু এটা ইছ্যু নহয়৷ দুৰ্নীতি সামাজিক ন্যায় ব্যৱস্থা আৰু সামাজিক আৰু ব্যক্তিগত নৈতিকতাৰ চূড়ান্ত ব্যৰ্থতাৰ প্ৰমাণ৷ ন্যায় ব্যৱস্থা মধ্যযুগৰ বৰ্বৰতাৰ পৰা মুক্ত হৈ বথেষ্ট বিকশিত হৈছে৷ সামাজিক আৰু ব্যক্তিগত নৈতিকতাৰ ক্ষেত্ৰত আমি একেবাৰে আদিম পৰ্য্যায়তে আছো৷ সকলোবোৰ ধৰ্ম এইক্ষেত্ৰত সম্পূৰ্ণ ব্যৰ্থ হৈছে, আনকি বহুক্ষেত্ৰত দুন¹তিৰ, পাপৰ সহযোগী হৈছে৷