সৃষ্টি, স্ৰষ্টা, পাঠক, দৰ্শক, শ্ৰোতা

ভূপেন হাজৰিকাক ব্যক্তিগতভাৱে জীৱনত কেতিয়াও লগ নোপোৱা বহু লোক আছে, যিসকল ভূপেন হাজৰিকাৰ গানৰ মুগ্ধ শ্ৰোতা৷ এই গানবোৰ তেওঁলোকৰ নিচেই আপোন, নিচেই চিনাকী৷ ভূপেন হাজৰিকাক হাজাৰ শ্ৰোতাৰ মাজৰ পৰা দূৰৈত মঞ্চতহে দেখা বা কেতিয়াও তেওঁক কায়িকভাৱে নেদেখা, তেওঁৰ কণ্ঠহে শুনা তেওঁৰ গুণমুগ্ধৰ বাবে ভূপেন হাজৰিকাৰ সৃষ্টিয়েই যথেষ্ট৷ ভূপেন হাজৰিকাৰ গান শুনি মুগ্ধ হ’বৰ বাবে ভূপেন হাজৰিকা মানুহজনক জনাৰ প্ৰয়োজন নাই৷ স্ৰষ্টাজনৰ অস্তিত্বৰ বাহিৰত সৃষ্টিসমূহৰ একোটা নিজস্ব জীৱন আছে আৰু স্ৰষ্টাজনৰ অবিহনেই সৃষ্টিসমূহে তাৰ নিজস্ব জীৱন জী থাকে৷ সৃষ্টিসমূহক এই নিজস্ব জীৱন প্ৰদান কৰে তাৰ সৃষ্টিশীলতাই আৰু সেই সৃষ্টিশীলতাই আপ্লুত কৰা পাঠক, দৰ্শক, শ্ৰোতাক৷ সেয়েহে হয়তো ভূপেন হাজৰিকাই তেওঁৰ গীত শ্ৰোতাক নমস্কাৰ জনাই লিখিছিল, ‘মোৰ গীতৰ হেজাৰ শ্ৰোতা তোমাক নমস্কাৰ, গীতৰ সভাত তুমিয়েইতো প্ৰধান অলংকাৰ৷’ ভূপেন হাজৰিকাৰ বাবেও হাজাৰ শ্ৰোতাৰ সমূহটোহে গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল৷ প্ৰতিজন শ্ৰোতাক ব্যক্তিগতভাৱে জনাটো তেওঁৰ বাবে সম্ভৱ নাছিল৷ হেজাৰ শ্ৰোতাৰ সমূহটোৱে ব্যক্তিগত পৰিচয়ৰ গণ্ডী চেৰাই নিজস্ব এটা সামূহিক অস্তিত্ব অৰ্জন কৰিছিল৷ একেদৰে হেজাৰ শ্ৰোতাৰ অন্তৰ্গত প্ৰতিজনৰ বাবে স্ৰষ্টা ভূপেন হাজৰিকাজনে তেওঁৰ কায়িক ব্যক্তিত্বৰ পৰিধি চেৰাই এজন স্ৰষ্টাৰ অস্তিত্ব অৰ্জন কৰিছিল, যিজনৰ তেওঁৰ সৃষ্টিৰ বাহিৰত কোনো অস্তিত্ব নাই৷

সৃষ্টি আৰু স্ৰষ্টাৰ মাজৰ সম্পৰ্ক পোনপটীয়া সৰলৰৈখিক নে জটিল আৰু দ্বান্দ্বিক? সুন্দৰ সৃষ্টি কৰা স্ৰষ্টাজন মানৱীয় দুৰ্বলতা আৰু দোষসমূহৰ ঊধবৰ্লৈ উঠা দেৱতা বা মহাপুৰুষ নহয়৷ অতি নিখুঁত সৃষ্টি  কৰাজনো বহু খুঁত থকা মানুহ৷ সৃষ্টিৰ নিখঁুততা স্ৰষ্টাজনতো বিচাৰিবলৈ গ’লেই পয়মাল৷ গতিকে সৃষ্টি আৰু স্ৰষ্টাক সুকীয়াকৈ ৰখাটোৱেই সঠিক সিদ্ধান্ত নেকি? কিন্তু সুন্দৰ সৃষ্টি এটাই স্ৰষ্টাজনৰ প্ৰতি উৎসুক কৰি তোলে৷ কোনে লিখিছে? কোনে গাইছে? কোনে আঁকিছে? ইয়াৰ ফলত স্ৰষ্টাজনে তেওঁৰ সৃষ্টিৰ দৰেই এটা নিখুঁত ৰূপত তেওঁৰ গুণমুগ্ধৰ ওচৰত দেখা দিবলৈ বাধ্য নহয় জানো? তেওঁ এটা ইমেজ,  এটা ভাবমূৰ্তি জীৱলৈ বাধ্য হয়, যিটো তেওঁ নহয়৷ ৰাজহুৱাকৈ তেওঁ তেওঁৰ ইমেজটোৰ অভিনয় কৰি থকা এজন অভিনেতাত পৰিণত হয়৷ বহু সময়ত তেওঁ নিজেই তেওঁৰ এই অভিনীত ইমেজটোকেই তেওঁ মানুহজন বুলি ভ্ৰম কৰে নেকি? স্ৰষ্টাৰ ইমেজটোকেই প্ৰকৃত মানুহজন বুলি দাঙি ধৰাত প্ৰধান ভূমিকা গ্ৰহণ কৰে প্ৰচাৰ মাধ্যমে৷ এতিয়া ছ’চিয়েল মিডিয়াৰ যুগত সেই কাম আৰু সহজ৷ এতিয়া ইমেজটোৱেই মানুহজন৷ কোনেও নাজানে বা জনাৰ প্ৰয়োজনবোধ নকৰে আচল মানুহজন কোন বা কেনেকুৱা, তেওঁ নিজেও হয়তো নাজানে৷ 

পৰিৱেশ্য কলাবোৰত স্ৰষ্টাজন প্ৰত্যক্ষভাৱে দৰ্শক, শ্ৰোতাৰ মুখামুখি হয়৷ গতিকে সৃষ্টি আৰু স্ৰষ্টা একাকাৰ হৈ পৰাৰ সম্ভাৱনা অধিক৷ অভিনীত চৰিত্ৰটোৱেই অভিনেতাজন হৈ পৰে৷ গায়কজন মানুহজন হৈ পৰে৷ এই কলাৰ সাধকসকলেই আটাইতকৈ অধিক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে৷ তেওঁলোকৰ যোগাযোগ দৰ্শক-শ্ৰোতাৰ স’তে প্ৰত্যক্ষ৷

কিন্তু যিসমূহ সৃষ্টি নিৰলে  একান্তত কৰা হয়– লেখক, চিত্ৰকৰ, ভাস্কৰ– সেইবোৰৰ সৃষ্টিকৰ্ম যেতিয়া পাঠক-দৰ্শকৰ ওচৰলৈ আহে, তেতিয়া স্ৰষ্টাজন আঁৰত ৰৈ যায়৷ ৰেডিঅ’ৰ গানৰো তেনে এক চৰিত্ৰ আছিল৷ কেতিয়াবা আমাৰ সোঁৱৰণিৰ আন্ধাৰ তলিৰ পৰা হঠাৎ একোটা গানৰ কলি উঠি আহি আমাক  চমকিত কৰি তোলে; আমি নাজানো সেই গানৰ কলিটোৰ গায়ক কোন, গীতিকাৰ কোন, সুৰকাৰ কোন৷ সৃষ্টিয়ে এক নৈৰ্ব্যক্তিক অস্তিত্ব অৰ্জন কৰে৷ হয়তো এয়াই কালজয়িতাৰ চৰ্ত৷ কালজয়ী হ’বলৈ হ’লে সৃষ্টি এটা  স্ৰষ্টাৰ পৰিচয়ৰ পৰিধি অতিক্ৰম কৰিবই লাগিব৷

সৃষ্টি আৰু স্ৰষ্টাৰ সম্পৰ্ক যেনেদৰে জটিল, দ্বান্দ্বিক বা বহু সময়ত পৰস্পৰবিৰোধী৷ ই আৰু অধিক জটিল হৈ পৰে যেতিয়া সৃষ্টি  আৰু স্ৰষ্টাৰ স’তে পাঠক, দৰ্শক, শ্ৰোতাকো একেলগে লৈ চোৱা হয়৷ জটিলতা জটিলতৰ হৈ পৰে যেতিয়া দুয়োপক্ষৰ সম্পৰ্কৰ স’তে আৰ্থিক আৰু বাণিজ্যিক দিশটো, টাক-পইচাৰ প্ৰশ্নটো, জীৱিকাৰ প্ৰশ্নটো আহি পৰে৷ স্ৰষ্টাজনে তেওঁৰ সৃষ্টিক পণ্যৰূপে বজাৰত বিক্ৰীৰ বাবে আনে আৰু গুণমুগ্ধসকল হৈ পৰে গ্ৰাহক৷ মাজত বজাৰখন সোমাই পৰে৷ সোমাই পৰে লাভ-লোকচানৰ হিচাপ৷

স্ৰষ্টাজনে অন্তৰৰ তাগিদাত নে বজাৰৰ তাগিদাত সৃষ্টি কৰে? কোনটো অন্তৰৰ তাগিদাত আৰু কোনটো বজাৰৰ তাগিদাত হোৱা সৃষ্টি তাক কেনেকৈ গম পোৱা যাব? সফলতাৰ সংজ্ঞা কি? সৃষ্টিৰ মান, গুণমুগ্ধৰ ৰুচিবোধ কেনেদৰে নিৰ্ণিত হয়? উত্তৰ দিয়া দুৰুহ৷

এতিয়া কৃত্ৰিম বুদ্বিমত্তাৰ বিকাশে সকলোৰে ওপৰত এক ডাঙৰ প্ৰশ্নবোধক চিন আঁকি দিছে৷ সৃষ্টিৰ বাবে স্ৰষ্টাৰ বা মানুহৰ প্ৰয়োজন আছেনে? কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ মেচিনে যদি ভূপেন হাজৰিকাৰ দৰে গান লিখি, সুৰ দি গাবলৈ ধৰে আৰু সেই গানে যদি ভূপেন হাজৰিকাৰ গানৰ দৰেই শ্ৰাতাক আপ্লুত কৰে, তেতিয়া সৃষ্টি, স্ৰষ্টা, গুণমুগ্ধৰ সংজ্ঞা কি হ’ব? সৃষ্টিৰ বাবে যদি মানুহৰ  প্ৰয়োজনেই শেষ হৈ যায়, আৰু যন্ত্ৰই মানুহতকৈ সুন্দৰ সৃষ্টি কৰে? ইতিমধ্যে কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছেই৷