আকাশখন বিক্ৰী নকৰিব

কিছুমান প্ৰতিষ্ঠান কেৱল সেই সময়ৰ চৰকাৰৰ নহয়; সেইবোৰ সমগ্ৰ জাতিৰ কল্পনা, আকাংক্ষা আৰু গৌৰৱৰ অংশ৷ ভাৰতীয় মহাকাশ গৱেষণা সংস্থা [ISRO] তেনেকুৱা এক প্ৰতিষ্ঠান৷ ISRO কেৱল আন এটা চৰকাৰী সংস্থা নহয়, যাক অধিক ‘দক্ষ’ কৰি তুলিবলৈ ব্যক্তিগত খণ্ডৰ হাতত গতাই দিব লাগিব৷ সীমিত সম্পদ, অসীম ধৈৰ্য আৰু অসাধাৰণ জাতীয় উদ্দেশ্যবোধৰ ওপৰত ভৰ কৰি প্ৰজন্মৰ পাছত প্ৰজন্ম ভাৰতীয় বিজ্ঞানীসকলে গঢ়ি তোলা এক মহৎ প্ৰতিষ্ঠান হ’ল ISRO৷ ছাউণ্ডিং ৰকেটৰ প্ৰাৰম্ভিক দিনৰ পৰা চন্দ্ৰযান আৰু মংগলযানলৈকে ISRO-ই দেখুৱাইছে যে বিশ্বমানৰ বিজ্ঞানৰ বাবে সদায় বিপুল ধন বা মুনাফাৰ উদ্দেশ্যৰ প্ৰয়োজন নাই৷  উন্নয়নশীল এখন দেশেও ৰাজহুৱা বিনিয়োগ আৰু ৰাজহুৱা প্ৰতিষ্ঠানৰ শক্তিৰে বিশ্বমানৰ বৈজ্ঞানিক সাফল্য অৰ্জন কৰিব পাৰে– ISRO-ই সেই বিশ্বাসক বাস্তৱ ৰূপ দিছে৷

আজি সেই ঐতিহ্যৰ সন্মুখত অস্তিত্বৰ সংকটে দেখা দিছে৷ বাতৰিত প্ৰকাশ যে চৰকাৰে ISRO-ক বিক্ৰী কৰিবলৈ যো-জা চলাইছে৷ কাৰিকৰী অৰ্থত পোনপটীয়াকৈ বিক্ৰী নহয় যদিও এই চৰকাৰখনে সদায় কৰি অহাৰ দৰে পিছ দুৱাৰেদি আদানি-আম্বানিৰ হাতত ভাৰতৰ মহাকাশ গৱেষণাৰ সকলো প্ৰযুক্তি আৰু সামৰ্থ্য তুলি দিবলৈ আয়োজন কৰিছে, যাতে আদানি-আম্বানিয়ে দশক দশকজুৰি ভাৰতীয় বিজ্ঞানীসকলে দেশৰ কাৰণে কৰা ত্যাগক বিক্ৰী কৰি ভালকৈ দু- পইচা মুনাফা কৰিব পাৰে৷  শেষত ISRO-ৰ নিজা ভূমিকা সংকুচিত হৈ শেষ হৈ যাব আৰু ভাৰতীয় মানুহৰ মহাকাশ জয় কৰাৰ সপোন আদানি-আম্বানিৰ জেপত গৈ সোমাব৷ 

ভাৰতক নিশ্চিতভাৱে এক শক্তিশালী ব্যক্তিগত মহাকাশ উদ্যোগৰ প্ৰয়োজন আছে৷ ব্যক্তিগত প্ৰতিষ্ঠানসমূহে উপগ্ৰহ নিৰ্মাণ কৰিব, উৎক্ষেপণযান বিকশিত কৰিব, মহাকাশভিত্তিক সেৱা আগবঢ়াব বা ISRO-ৰ দ্বাৰা বিকশিত প্ৰযুক্তিৰ বাণিজ্যিকীকৰণ কৰিব; ইয়াত আপত্তি কৰিবলগীয়া একো নাই৷ প্ৰতিযোগিতাই উদ্ভাৱন, দক্ষতা আৰু বিনিয়োগ বৃদ্ধি কৰে৷ ভাৰতৰ মহাকাশ নীতিয়েও বহু আগতেই মহাকাশ গৱেষণাত ব্যক্তিগত খণ্ডৰ অংশগ্ৰহণ বৃদ্ধিৰ লক্ষ্য গ্ৰহণ কৰিছে৷ কিন্তু মহাকাশ কাৰ্যসূচীত ব্যক্তিগত উদ্যোগক অংশীদাৰ কৰা আৰু যিখন ৰাজহুৱা প্ৰতিষ্ঠানে ভাৰতৰ মহাকাশ কাৰ্যসূচীৰ ভেটি নিৰ্মাণ কৰিছিল, সেই প্ৰতিষ্ঠানটোকে সংকুচিত কৰি, অপাংক্তেয় কৰি তাৰ সকলো গৱেষণা, প্ৰযুক্তি, সামৰ্থ্য, ফেচিলিটী ব্যক্তিগত উদ্যোগৰ হাতত তুলি দিয়া– এই দুয়োটাৰ মাজত বৃহৎ আৰু মৌলিক পাৰ্থক্য আছে৷ এই পাৰ্থক্য কেৱল শব্দৰ খেলা নহয়৷ ইয়াৰ সৈতে জড়িত আছে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্ন– এখন দেশৰ ৰাষ্ট˜ীয় মহাকাশ কাৰ্যসূচীৰ প্ৰকৃত উদ্দেশ্য কি?

বজাৰে লাভজনক সুযোগ চিনাক্ত কৰাত অতি দক্ষ৷ কিন্তু যিবোৰ প্ৰকল্পৰ লাভ বহু বছৰৰ পাছতহে আহে, যিবোৰৰ বাণিজ্যিক সফলতা অনিশ্চিত, অথবা যিবোৰৰ মূল লাভ গ্ৰাহক বা শ্বেয়াৰহোল্ডাৰৰ পৰিৱৰ্তে সাধাৰণ নাগৰিকে লাভ কৰে, সেইবোৰৰ ক্ষেত্ৰত বজাৰৰ স্বাভাৱিক আগ্ৰহ সদায় নাথাকে৷ ভাৰতৰ প্ৰাৰম্ভিক উপগ্ৰহ কাৰ্যসূচীবোৰৰ খৰচৰ বোজা আম্বানি-আদানিয়ে গ্ৰহণ কৰিলেহেঁতেননে? দশকজুৰি ধৈৰ্যৰে এনে প্ৰযুক্তিত বিনিয়োগ কৰিলেহেঁতেননে যি প্ৰযুক্তিৰ বিশেষ কোনো বজাৰ নাই? এনে অভিযান হাতত ল’লেহেঁতেননে যাৰ তাৎক্ষণিক আৰ্থিক লাভ নাই, কিন্তু বৈজ্ঞানিক মূল্য অপৰিসীম? ISRO-য়ে এই কামবোৰ কৰিব পাৰিছিল, কাৰণ ইয়াক ত্ৰৈমাসিক লাভ-লোকচানৰ হিচাপত নহয়, জাতীয় উদ্দেশ্য সাধনৰ বাবে সৃষ্টি কৰা হৈছিল৷ আৰু ঠিক এই কাৰণেই চৰকাৰে বৰ্তমানৰ সংস্কাৰৰ ক্ষেত্ৰত অত্যন্ত সাৱধান হ’ব লাগিব৷

মহাকাশ খণ্ডত ব্যক্তিগত অংশগ্ৰহণৰ পৰিসৰ ক্ৰমাৎ বৃদ্ধি পাইছে৷ ISRO-ৰ দ্বাৰা বিকশিত প্ৰযুক্তি, সুবিধা আৰু উৎক্ষেপণ অৱকাঠামো ব্যক্তিগত খণ্ডৰ বাবে অধিক মুকলি কৰা হৈছে৷ আনকি ৯৮৬ কোটি ব্যয়েৰে নিৰ্মাণ কৰা কুলাচেকৰাপট্টিনমৰ ক্ষুদ্ৰ উপগ্ৰহ উৎক্ষেপণ কেন্দ্ৰৰ পৰিচালনা আৰু ব্যৱস্থাপনাতো ব্যক্তিগত খণ্ডৰ অংশগ্ৰহণৰ দিশে আগবাঢ়িছে৷ প্ৰশ্নটো সেয়ে এইটো নহয় যে মহাকাশ খণ্ডত ব্যক্তিগত প্ৰতিষ্ঠানক প্ৰৱেশ কৰিবলৈ দিয়া উচিত নে উচিত নহয়৷ প্ৰশ্নটো হ’ল যে ব্যক্তিগত খণ্ডৰ অংশীদাৰিত্বক বিকল্পৰ ৰূপ দিবলৈ চেষ্টা কৰা হৈছে নেকি? ৰাজহুৱা ধন, ৰাজহুৱা সম্পদ আৰু ৰাজহুৱা প্ৰতিষ্ঠানে সৃষ্টি কৰা প্ৰযুক্তি আৰু সামৰ্থ্য ব্যক্তিগত কোম্পানীৰ সম্পদত পৰিণত হ’ব নেকি? যিদৰে দেশৰ জ্ঝখন ৰাজহুৱা এয়াৰপ’ৰ্ট আৰু ১৫খন ৰাজহুৱা বন্দৰ বৰ্তমান আদানিৰ সম্পদত পৰিণত হৈছে৷ সতৰ্ক এইখিনিতে হোৱা প্ৰয়োজন৷ 

তদুপৰি সকলো ৰাজহুৱা প্ৰতিষ্ঠানক একে ব্যৱসায়িক সঁাচত পেলাই ‘বাণিজ্যিকীকৰণ কৰা, ব্যক্তিগত মূলধন অনা, সম্পদ আৰু প্ৰযুক্তি হস্তান্তৰ কৰা আৰু প্ৰতিযোগিতাই সকলো সমস্যা সমাধান কৰিব’  এনে এটা ধাৰণা মহাকাশ খণ্ডৰ ক্ষেত্ৰত বিপজ্জনক হ’ব পাৰে৷ কাৰণ মহাকাশ একেবাৰে পৃথক ক্ষেত্ৰ৷ মহাকাশ প্ৰযুক্তি একে সময়তে বৈজ্ঞানিক, কৌশলগত, উন্নয়নমূলক আৰু বাণিজ্যিক৷ উপগ্ৰহই কৃষি, বতৰ বিজ্ঞান, দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা, যোগাযোগ, নেভিগেচন, ৰাষ্ট˜ীয় নিৰাপত্তা আৰু পৰিৱেশ পৰ্যবেক্ষণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে৷ উৎক্ষেপণ ক্ষমতাৰ কৌশলগত তাৎপৰ্য আছে৷ মহাকাশভিত্তিক তথ্য আধুনিক ৰাষ্ট˜ৰ কাৰ্যক্ষমতাৰ সৈতে ক্ৰমাৎ অধিক গভীৰভাৱে জড়িত হৈ পৰিছে৷ সেয়ে ISRO-ই দশকজুৰি সঞ্চয় কৰা জ্ঞান আৰু সামৰ্থ্য ৰাতিৰ ভিতৰতে কোনো কোম্পানীৰ সম্পদ হ’বলৈ এৰি দিব নোৱাৰি৷ এইবোৰ জাতিৰ সঞ্চিত প্ৰযুক্তিগত মূলধন৷ 

জাতীয় প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে ISRO ইমান শক্তিশালী হৈ থাকিব লাগিব যাতে ই দেশৰ প্ৰযুক্তিগত দিশ নিৰ্ধাৰণ কৰিব পাৰে, উচ্ছ-ঝুঁকিৰ গৱেষণা আৰু উন্নয়ন কৰিব পাৰে, নতুন প্ৰজন্মৰ প্ৰযুক্তি সৃষ্টি কৰিব পাৰে, মৌলিক মহাকাশ বিজ্ঞানৰ গৱেষণা আগবঢ়াই নিব পাৰে আৰু জাতীয় স্বাৰ্থৰ বাবে অপৰিহাৰ্য কৌশলগত সামৰ্থ্য নিজৰ নিয়ন্ত্ৰণত ৰাখিব পাৰে৷ প্ৰতিটো প্ৰতিষ্ঠানক কেৱল তাৰ বাণিজ্যিক মূল্যৰে জুখিবলৈ চেষ্টা কৰা উচিত নহয়৷ কিছুমান প্ৰতিষ্ঠানৰ মূল্য এই কাৰণেই অপৰিসীম যে সেই মূল্য কোনো হিচাপৰ বহীত ধৰা নাযায়৷ ISRO তেনে এক প্ৰতিষ্ঠান৷ ভাৰতক পৃথিৱীৰ সীমা অতিক্ৰম কৰাই নিয়া বৈজ্ঞানিক কল্পনাশক্তি কেতিয়াও কোনো আদানিৰ সম্পত্তিত পৰিণত হ’বলৈ দিব নোৱাৰি, লাগিলে তেওঁ যিমানেই মুনাফাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি নিদিয়ক কিয়৷ মহাকাশ গৱেষণা বাণিজ্যিকভাৱে লাভজনক আছিল বাবে আমাৰ পূৰ্বজে মহাকাশ গৱেষণা কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা নাছিল৷ ভাৰত মহাকাশলৈ আগবাঢ়িছিল, কাৰণ ভাৰতে সিদ্ধান্ত লৈছিল– আমি মহাকাশত থাকিবই লাগিব৷ আকাশখন কোনো কৰ্প’ৰেশ্বনৰ নহয়৷ আৰু ভাৰতক আকাশৰ দুৱাৰ মুকলি কৰি দিয়া সেই বৈজ্ঞানিক প্ৰতিষ্ঠানটোৰ আত্মাও কোনো কৰ্প’ৰেশ্বনৰ সম্পত্তি হ’ব নালাগে৷