সমুদ্ৰত ডুবিব নেকি কলকাতা-মুম্বাই !

Published Date: 3 September, 2026

সমুদ্ৰত ডুবিব নেকি কলকাতা-মুম্বাই !

'আমাৰ অসম'ৰ ডিজিটেল ডেস্কঃ ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ ভয়ংকৰ প্ৰতিবেদন

জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰভাৱ এতিয়া দূৰ ভৱিষ্যতৰ আশংকা নহয়—ই ইতিমধ্যে পৃথিৱীৰ উপকূলীয় অঞ্চলত বাস্তৱ ৰূপ ল’বলৈ আৰম্ভ কৰিছেই। সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ উচ্চতা ক্ৰমাৎ বৃদ্ধি পোৱাৰ ফলত ভাৰতৰ কলকাতা আৰু মুম্বাইসহ দক্ষিণ এছিয়াৰ নিম্নভূমি অঞ্চলত বাস কৰা ১.৪ কোটিৰো অধিক লোকে ‘তাৎক্ষণিকভাৱে’ ঘৰ হেৰুওৱাৰ আশংকাই দেখা দিছে। ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ শেহতীয়া প্ৰতিবেদনত এই উদ্বেগজনক তথ্য প্ৰকাশ পাইছে।

🌊 কিয় ইমান ডাঙৰ বিপদ?

ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ মহাসচিবৰ প্ৰতিবেদনখনৰ নাম ‘Challenges related to sea level rise and ways and approaches to address it’। প্ৰতিবেদনখনত কোৱা হৈছে যে সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ উচ্চতা বৃদ্ধিৰ গতি এতিয়া দ্ৰুতগতিত বাঢ়িছে আৰু ইয়াৰ প্ৰভাৱ ইতিমধ্যে উপকূলীয় চহৰ আৰু জনজীৱনত পৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে। দক্ষিণ এছিয়াৰ নিম্নভূমি ব-দ্বীপ অঞ্চলত ইয়াৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ পৰিণতি হ’ব পাৰে মানুহৰ ব্যাপক স্থানচ্যুতি।

কলকাতা, মুম্বাই আৰু বাংলাদেশৰ ঢাকাৰ দৰে অঞ্চলত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ উচ্চতা বৃদ্ধি আৰু স্থায়ী জলমগ্নতাৰ ফলত ১.৪ কোটিৰো অধিক লোকৰ ঘৰ হেৰুওৱাৰ তাৎক্ষণিক আশংকা আছে বুলি প্ৰতিবেদনখনত উল্লেখ কৰা হৈছে। অৱশ্যে এই ১.৪ কোটিৰ সংখ্যাত কলকাতা বা মুম্বাইৰ উপৰি দক্ষিণ এছিয়াৰ সংশ্লিষ্ট নিম্নভূমি অঞ্চলসমূহো অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে।

📈 কিমান দ্ৰুতগতিত বাঢ়িছে সমুদ্ৰৰ জলস্তৰ?

ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ তথ্য অনুসৰি, ২০১৪ৰ পৰা ২০২৩লৈ বিশ্বজুৰি সমুদ্ৰপৃষ্ঠ গড়ে প্ৰতি বছৰে প্ৰায় ৪.৭ মিলিমিটাৰকৈ বৃদ্ধি পাইছিল। কিন্তু ২০২৪ চনত এই বৃদ্ধি ৫.৯ মিলিমিটাৰলৈ বৃদ্ধি পায়—এয়া আছিল এক নতুন অভিলেখ। ২০১২-২০২৫ সময়ছোৱাত গড় বাৰ্ষিক বৃদ্ধিৰ হাৰ আছিল প্ৰায় ৪.৭৫ মিলিমিটাৰ।

এই বৃদ্ধিৰ মূল কাৰণ দুটা—বিশ্ব উষ্ণায়নৰ ফলত হিমবাহ আৰু বৰফ গলি যোৱা আৰু সাগৰৰ পানীৰ উষ্ণতা বৃদ্ধি পোৱাৰ ফলত পানীৰ প্ৰসাৰণ। ইতিমধ্যে জলবায়ুত জমা হৈ থকা উষ্ণতাৰ প্ৰভাৱৰ বাবে ২০৫০ চনলৈকে সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ উচ্চতা বৃদ্ধিৰ প্ৰক্ৰিয়া অব্যাহত থকাৰ আশংকা আছে।

🏙️ কেৱল ঘৰেই নহয়, বিপদত পৰিব চহৰো

সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ উচ্চতা বৃদ্ধি পালে কেৱল উপকূলৰ কাষৰ ঘৰ-বাৰী জলমগ্ন হোৱাৰ আশংকাই নাই, ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ মতে, ইতিমধ্যে বহু উপকূলীয় অঞ্চলত নগৰীয়া আন্তঃগাঁথনি, পানী যোগান আৰু পয়ঃপ্ৰণালী, পৰিবহণ ব্যৱস্থা, শক্তি-গ্ৰিড, অট্টালিকা আৰু ভূগৰ্ভস্থ পানীৰ উৎস ক্ষতিগ্ৰস্ত হোৱাৰ আশংকা বৃদ্ধি পাইছে।

বিশেষকৈ মুম্বাইৰ দৰে ঘন জনবসতিপূৰ্ণ উপকূলীয় মহানগৰৰ বাবে এই বিপদ গুৰুতৰ। সমুদ্ৰপৃষ্ঠ বৃদ্ধি পোৱাৰ সৈতে যদি ধুমুহা, জোৱাৰ আৰু অতিবৃষ্টিৰ দৰে পৰিঘটনা যোগ হয়, তেন্তে উপকূলীয় বানৰ তীব্ৰতা আৰু ক্ষয়ক্ষতি দুয়োটাই বৃদ্ধি পাব পাৰে।

💧 খোৱাপানীতো পৰিব পাৰে প্ৰভাৱ

সমুদ্ৰৰ নিমখীয়া পানী স্থলভাগৰ ভিতৰলৈ অধিক সোমাই আহিলে উপকূলীয় অঞ্চলৰ মিঠা পানীৰ উৎস আৰু ভূগৰ্ভস্থ পানী লৱণাক্ত হৈ পৰিব পাৰে। ইয়াৰ ফলত খোৱাপানীৰ সংকটৰ লগতে কৃষি, জলসিঞ্চন আৰু ভূগৰ্ভস্থ পানীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল পৰিৱেশতন্ত্ৰও ক্ষতিগ্ৰস্ত হ’ব পাৰে। ধুমুহা বা জলোচ্ছ্বাসৰ সময়ত নিমখীয়া পানী ভূগৰ্ভস্থ আৰু পৃষ্ঠীয় পানীৰ উৎসত সোমাই গ’লে দীৰ্ঘদিনলৈ দূষণৰ সমস্যা থাকিব পাৰে।

🌾 জীৱিকা হেৰুওৱাৰ আশংকা

উপকূলীয় অঞ্চলৰ বহু লোকৰ জীৱিকা মাছ ধৰা, কৃষি, পৰ্যটন আৰু বন্দৰকেন্দ্ৰিক অৰ্থনীতিৰ সৈতে জড়িত। সমুদ্ৰপৃষ্ঠ বৃদ্ধি, উপকূল ক্ষয় আৰু লৱণ বৃদ্ধিৰ ফলত এই খণ্ডসমূহতো প্ৰভাৱ পৰিব পাৰে। বিশেষকৈ ক্ষুদ্ৰ মৎস্যজীৱী, পৰ্যটন খণ্ডৰ কৰ্মী আৰু উপকূলীয় অৰ্থনীতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল লোকসকল অধিক বিপদত পৰিব পাৰে।

🦠 স্বাস্থ্যৰ ক্ষেত্ৰতো বৃদ্ধি পাব বিপদ

ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ প্ৰতিবেদনত সমুদ্ৰপৃষ্ঠ বৃদ্ধি আৰু জনস্বাস্থ্যৰ মাজৰ সম্পৰ্কৰ কথাও উল্লেখ কৰা হৈছে। উপকূলীয় স্বাস্থ্য আৰু পয়ঃপ্ৰণালী ব্যৱস্থা ক্ষতিগ্ৰস্ত হ’লে পানীৰ জৰিয়তে সংক্ৰমিত ৰোগ, পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতাৰ সমস্যা, আঘাত আৰু মৃত্যুৰ আশংকা বৃদ্ধি পাব পাৰে। ইয়াৰ উপৰি ঘৰ-বাৰী আৰু জীৱিকা হেৰুওৱাৰ আশংকাই মানুহৰ ওপৰত মানসিক চাপো বৃদ্ধি কৰিব পাৰে।

🌍 পৃথিৱীৰ কিমান মানুহ বিপদত?

ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ মতে, বিশ্বৰ প্ৰায় ৭৭ কোটি লোক, অৰ্থাৎ বিশ্ব জনসংখ্যাৰ প্ৰায় ১০ শতাংশ, সমুদ্ৰৰ জোৱাৰৰ উচ্চ সীমাৰ পৰা পাঁচ মিটাৰতকৈ কম উচ্চতাত থকা উপকূলীয় অঞ্চলত বাস কৰে। সেয়েহে সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ উচ্চতা বৃদ্ধিয়ে কেৱল কেইখনমান চহৰক নহয়, বিশ্বৰ এক বৃহৎ জনসংখ্যাক প্ৰভাৱিত কৰিব পাৰে।

বিশ্বৰ ধনী উপকূলীয় চহৰসমূহত মূল চিন্তা হৈছে বিপুল পৰিমাণৰ আন্তঃগাঁথনি আৰু সম্পত্তিৰ আৰ্থিক ক্ষতি। কিন্তু দক্ষিণ এছিয়াৰ নিম্নভূমি অঞ্চলত সমস্যাটো আৰু অধিক মানৱীয়—মানুহে নিজৰ ঘৰ আৰু বাসভূমি হেৰুৱাব পাৰে।

⚠️ ইয়াৰ পৰা পৰিত্ৰাণৰ উপায় কি ?

ৰাষ্ট্ৰসংঘই স্পষ্ট কৰিছে যে সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ উচ্চতা বৃদ্ধি এক দীৰ্ঘম্যাদী আৰু বহুলাংশে অপ্ৰত্যাৱৰ্তনীয় প্ৰক্ৰিয়া। সেয়ে শেষ মুহূৰ্তত ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে এতিয়াৰ পৰাই উপকূলীয় অঞ্চলৰ আশংকাৰ মূল্যায়ন, আগতীয়া পৰিকল্পনা, বান প্ৰতিৰোধী আন্তঃগাঁথনি, উন্নত তথ্য-ব্যৱস্থা আৰু বিজ্ঞানভিত্তিক পৰিকল্পনা প্ৰয়োজন। একেদৰে উপকূলীয় অঞ্চলৰ সুৰক্ষাৰ বাবে পৰ্যাপ্ত আৰু নিৰ্ভৰযোগ্য বিত্তীয় সাহায্য, শক্তিশালী আইন-কানুন আৰু স্থানীয় জনসাধাৰণক কেন্দ্ৰ কৰি অভিযোজন নীতি গ্ৰহণৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছে ৰাষ্ট্ৰসংঘই।

সাগৰৰ পানী আজি কলকাতা বা মুম্বাইৰ প্ৰতিটো ঘৰৰ দুৱাৰমুখ পোৱাগৈ নাই। কিন্তু ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ সতৰ্কবাণীৰ মূল বাৰ্তা স্পষ্ট—সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ উচ্চতা বৃদ্ধিৰ বিপদ ইতিমধ্যে আৰম্ভ হৈছে। এতিয়া প্ৰশ্নটো কেৱল ‘কেতিয়া পানী আহিব’ নহয়, ‘পানী অহাৰ আগতেই আমি কিমান সাজু?’