জিডিপি বৃদ্ধিৰ হাৰ ৭.৮ নে ২.৬ শতাংশ? দেশজুৰি প্ৰবল বিতৰ্ক

Published Date: 5 September, 2026

জিডিপি বৃদ্ধিৰ হাৰ ৭.৮ নে ২.৬ শতাংশ? দেশজুৰি প্ৰবল বিতৰ্ক

'আমাৰ অসম'ৰ ডিজিটেল ডেস্ক ৫ ছেপ্টেম্বৰ নতুন দিল্লীঃ ভাৰতীয় অৰ্থনীতিৰ বৃদ্ধিৰ হাৰক লৈ পুনৰ তীব্ৰ বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছে। কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে ২০২৬-২৭ বিত্তীয় বৰ্ষৰ এপ্ৰিল-জুন ত্ৰৈমাসিকত ভাৰতৰ বাস্তৱ জিডিপি বৃদ্ধিৰ হাৰ ৭.৮ শতাংশ বুলি প্ৰকাশ কৰাৰ পাছতেই এই সংখ্যাক লৈ অৰ্থনীতিবিদ, প্ৰাক্তন আমোলা আৰু বিৰোধী দলৰ মাজত প্ৰশ্ন উত্থাপন হৈছে। চৰকাৰৰ বাবে ৭.৮ শতাংশ নিঃসন্দেহে এক ডাঙৰ অৰ্থনৈতিক সাফল্যৰ ছবি। কিন্তু এই সংখ্যাৰ আঁৰৰ গণনাপদ্ধতি, নতুন জিডিপি ছিৰিজ, পূৰ্বৰ তথ্যৰ সংশোধন আৰু বাস্তৱ অৰ্থনীতিৰ সৈতে এই বৃদ্ধিৰ সামঞ্জস্যক লৈ উঠা প্ৰশ্নই এতিয়া চৰকাৰক ব্যাখ্যা দিবলৈ বাধ্য কৰিছে। এই বিতৰ্কৰ কেন্দ্ৰবিন্দুত আছে প্ৰাক্তন কেন্দ্ৰীয় বিত্ত সচিব সুভাষ চন্দ্ৰ গাৰ্গ। তেওঁৰ দাবী অনুসৰি, নতুন জিডিপি ছিৰিজত ২০২৫-২৬ বিত্তীয় বৰ্ষৰ এপ্ৰিল-জুন ত্ৰৈমাসিকৰ চলিত মূল্যৰ জিডিপিৰ পূৰ্বৰ হিচাপ প্ৰায় ৮৬.০৫ লাখ কোটি টকাৰ পৰা সংশোধন কৰি প্ৰায় ৮০ লাখ কোটি টকাৰ ওচৰলৈ নমাই অনা হৈছে। সেই পুৰণি আৰু নতুন সংখ্যাৰ মাজত তুলনা কৰিলে চলিত বছৰৰ জিডিপি বৃদ্ধিৰ হাৰ ৭.৮ শতাংশৰ পৰিৱৰ্তে প্ৰায় ২.৬ শতাংশৰ ওচৰত হ’ব পাৰে বুলি গাৰ্গে যুক্তি আগবঢ়াইছে। তেওঁৰ এই দাবীয়ে চৰকাৰৰ প্ৰকাশিত জিডিপি বৃদ্ধিৰ হাৰক লৈ ৰাজনৈতিক আৰু অৰ্থনৈতিক দুয়োটা ক্ষেত্ৰতে ব্যাপক বিতৰ্কৰ সূচনা কৰিছে। অৱশ্যে ২.৬ শতাংশক ‘ভাৰতৰ প্ৰকৃত জিডিপি বৃদ্ধি’ বুলি পোনপটীয়াকৈ ঘোষণা কৰাটোও সঠিক নহয়। কাৰণ গাৰ্গৰ গণনাৰ বিৰুদ্ধে চৰকাৰ আৰু কেইবাগৰাকী অৰ্থনীতিবিদৰ মূল আপত্তি হৈছে—পুৰণি আৰু নতুন জিডিপি ছিৰিজৰ সংখ্যা একেটা পৰিসংখ্যাগত ভিত্তিত প্ৰস্তুত কৰা হোৱা নাই। পুৰণি ২০১১-১২ ভিত্তিবৰ্ষৰ ছিৰিজৰ সংখ্যা আৰু নতুন ২০২২-২৩ ভিত্তিবৰ্ষৰ ছিৰিজৰ সংখ্যা পোনপটীয়াকৈ তুলনা কৰি ২.৬ শতাংশক ‘আচল বৃদ্ধি’ বুলি কোৱাটো পদ্ধতিগতভাৱে সঠিক নহয়। অৰ্থাৎ ২.৬ শতাংশৰ দাবীয়ে বিতৰ্ক সৃষ্টি কৰিলেও সেই সংখ্যাক চৰকাৰী ৭.৮ শতাংশৰ বিকল্প হিচাপে নিশ্চিত তথ্য বুলি গ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰি। কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে এইটোৱেই নিজৰ মূল উত্তৰ হিচাপে আগবঢ়াইছে। পৰিসংখ্যা আৰু কাৰ্যসূচী ৰূপায়ণ মন্ত্ৰালয়ৰ মতে, নতুন জিডিপি ছিৰিজত ভিত্তিবৰ্ষ ২০১১-১২ৰ পৰা ২০২২-২৩লৈ সলনি কৰা হৈছে। ইয়াৰ সৈতে নতুন তথ্যৰ উৎস, উন্নত গণনাপদ্ধতি, নতুন মূল্যসূচক আৰু অৰ্থনীতিৰ বিভিন্ন খণ্ডৰ অধিক বিস্তৃত তথ্য সংযোজন কৰা হৈছে। সেয়ে পুৰণি ছিৰিজৰ সংখ্যা আৰু নতুন ছিৰিজৰ সংখ্যা পোনপটীয়াকৈ মিলাই বৃদ্ধিৰ হাৰ উলিওৱাটো ভুল বুলি চৰকাৰে স্পষ্ট কৰিছে। চৰকাৰৰ যুক্তি হ’ল, পূৰ্বৰ বছৰৰ জিডিপিৰ সংখ্যাত হোৱা সংশোধন মানেই চলিত বছৰৰ বৃদ্ধিৰ হাৰ কৃত্ৰিমভাৱে বৃদ্ধি কৰা নহয়। পৰিসংখ্যা সংগ্ৰহৰ নতুন উৎস আৰু উন্নত পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ ফলত পূৰ্বৰ বছৰসমূহৰ হিচাপো নতুনকৈ সংশোধন কৰিবলগীয়া হয়। সেয়ে ২০২৫-২৬ৰ প্ৰথম ত্ৰৈমাসিকৰ পূৰ্বৰ ৮৬.০৫ লাখ কোটি টকাৰ হিচাপ আৰু নতুন ছিৰিজৰ প্ৰায় ৮০ লাখ কোটি টকাৰ হিচাপৰ মাজৰ পাৰ্থক্যক লৈ ৭.৮ শতাংশ বৃদ্ধিৰ সংখ্যাক অবিশ্বাস্য বুলি কোৱাটো চৰকাৰৰ মতে যুক্তিসংগত নহয়। কেন্দ্ৰীয় বাণিজ্য আৰু উদ্যোগ মন্ত্ৰী পীয়ূষ গোৱেলেও সমালোচকসকলক কঠোৰ প্ৰত্যুত্তৰ দি কৈছে যে জিডিপিৰ তথ্য কোনো মন্ত্ৰী বা চৰকাৰে ‘বনোৱা’ নাই। তেওঁৰ যুক্তি, সমালোচকসকলে পুৰণি আৰু নতুন পদ্ধতিৰ সংখ্যা একেলগ কৰি ‘আপেল আৰু কমলা’ৰ দৰে অ-সম তুলনা কৰিছে। নতুন ছিৰিজৰ তথ্য নতুন ভিত্তি আৰু নতুন পদ্ধতিৰে গণনা কৰা হৈছে; সেয়ে সেই ছিৰিজক পুৰণি ছিৰিজৰ সৈতে পোনপটীয়াকৈ তুলনা কৰি চৰকাৰী বৃদ্ধিৰ হাৰক নস্যাৎ কৰিব নোৱাৰি। কিন্তু চৰকাৰৰ এই উত্তৰেই সকলো প্ৰশ্নৰ অন্ত পেলাব পৰা নাই। ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকৰ প্ৰাক্তন গভৰ্ণৰ ৰঘুৰাম ৰাজনে ৭.৮ শতাংশ বৃদ্ধিৰ সংখ্যাৰ সৈতে ভাৰতীয় অৰ্থনীতিৰ ভিত্তিৰ বাস্তৱৰ মাজত থকা ব্যৱধানক লৈ প্ৰশ্ন তুলিছে। তেওঁৰ মূল প্ৰশ্ন—যদি ভাৰতীয় অৰ্থনীতি ইমান শক্তিশালী গতিত বৃদ্ধি পাইছে, তেন্তে সেই বৃদ্ধিৰ অনুৰূপ প্ৰভাৱ চাকৰি সৃষ্টি, আয় বৃদ্ধি আৰু সাধাৰণ মানুহৰ জীৱনযাত্ৰাত কিয় স্পষ্ট নহয়? অৰ্থাৎ ৰাজনৰ প্ৰশ্ন জিডিপিৰ গণিততকৈও অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ—এই বৃদ্ধিৰ গুণগত মান কিমান আৰু ইয়াৰ সুফল সমাজৰ কিমান অংশলৈ গৈছে? এইখিনিতে জিডিপি আৰু সাধাৰণ মানুহৰ অৰ্থনৈতিক বাস্তৱৰ মাজৰ পাৰ্থক্যটো গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ পৰে। জিডিপি হৈছে দেশত উৎপাদিত সামগ্ৰী আৰু সেৱাৰ মুঠ মূল্যৰ এক পৰিমাপ। কিন্তু জিডিপিয়ে পোনপটীয়াকৈ চাকৰিৰ মান, মজুৰি, পৰিয়ালৰ সঞ্চয়, আয়-বৈষম্য, খাদ্যৰ মূল্যবৃদ্ধি বা সাধাৰণ মানুহৰ জীৱনযাত্ৰাৰ চাপ নোজোখে। সেয়ে জিডিপি ৭.৮ শতাংশ বৃদ্ধি পোৱা সম্ভৱ, কিন্তু একে সময়তে বহু পৰিয়ালে আয় আৰু ব্যয়ৰ মাজত অধিক চাপ অনুভৱ কৰাটোও সম্ভৱ।

নতুন জিডিপি ছিৰিজক লৈ আন এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ বিতৰ্ক হৈছে জিডিপি ডিফ্লেটৰ। সমালোচকসকলৰ অভিযোগ, মূল্যবৃদ্ধিৰ প্ৰভাৱ জিডিপি গণনাত কেনেদৰে সামৰি লোৱা হৈছে, তাৰ ওপৰত বাস্তৱ বৃদ্ধিৰ হাৰ যথেষ্ট নিৰ্ভৰ কৰে। যদি মূল্যবৃদ্ধিৰ হিচাপ তুলনামূলকভাৱে কম ধৰা হয়, তেন্তে নামমাত্ৰ বৃদ্ধিৰ পৰা মূল্যবৃদ্ধি বাদ দিয়াৰ পাছত ‘বাস্তৱ’ বৃদ্ধিৰ হাৰ অধিক দেখা যাব পাৰে। চৰকাৰৰ উত্তৰ হৈছে—জিডিপি ডিফ্লেটৰ আৰু উপভোক্তা মূল্যসূচক একে বস্তু নহয়। জিডিপি ডিফ্লেটৰে অৰ্থনীতিৰ বহল ক্ষেত্ৰ সামৰি লয় আৰু নতুন ছিৰিজত আগতকৈ অধিক বিস্তৃত মূল্য-তথ্য ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। চৰকাৰৰ মতে, নতুন ছিৰিজত ৩০০ৰো অধিক পৃথক মূল্য ডিফ্লেটৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, যিয়ে অৰ্থনীতিৰ বিভিন্ন খণ্ডৰ মূল্য পৰিৱৰ্তন অধিক সূক্ষ্মভাৱে প্ৰতিফলিত কৰে। লগতে উৎপাদনৰ ক্ষেত্ৰত ইনপুট আৰু আউটপুটৰ মূল্য পৃথকে বিবেচনা কৰা ‘ডাবল ডিফ্লেচন’ পদ্ধতিৰ অধিক ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে বাস্তৱ উৎপাদন নিৰ্ণয় অধিক উন্নত কৰাৰ চেষ্টা কৰা হৈছে। চৰকাৰৰ দাবী, এই পৰিৱৰ্তনসমূহৰ উদ্দেশ্য হৈছে ভাৰতীয় অৰ্থনীতিৰ পৰিৱৰ্তিত গাঁথনি আৰু নতুন তথ্যৰ সৈতে জিডিপি গণনাক অধিক সামঞ্জস্যপূৰ্ণ কৰা। অৱশ্যে নতুন পদ্ধতিৰ এই ব্যাখ্যাৰ পাছতো স্বচ্ছতাৰ প্ৰশ্নটো থাকি যায়। বিশেষকৈ পূৰ্বৰ বছৰসমূহৰ জিডিপি নতুন পদ্ধতিৰে পুনৰ গণনা কৰি সম্পূৰ্ণ ‘বেক ছিৰিজ’ প্ৰকাশ নকৰালৈকে পুৰণি আৰু নতুন ছিৰিজৰ মাজত বৃহৎ পাৰ্থক্য কিয় সৃষ্টি হৈছে, সেইটো সাধাৰণ পাঠক বা স্বাধীন বিশ্লেষকৰ বাবে সম্পূৰ্ণৰূপে পৰীক্ষা কৰাটো কঠিন। চৰকাৰে নতুন পদ্ধতিৰে পূৰ্বৰ বছৰসমূহৰ তথ্য পুনৰ গণনা কৰি বেক ছিৰিজ প্ৰকাশ কৰাৰ কথা কৈছে। সেই তথ্য প্ৰকাশ পোৱাৰ পাছতহে নতুন আৰু পুৰণি ছিৰিজৰ মাজৰ পাৰ্থক্য অধিক স্পষ্টভাৱে বিশ্লেষণ কৰিব পৰা যাব। ইফালে ৭.৮ শতাংশ বৃদ্ধিৰ পক্ষতো যথেষ্ট তথ্য আছে। নতুন ছিৰিজৰ হিচাপ অনুসৰি ২০২৬-২৭ বিত্তীয় বৰ্ষৰ প্ৰথম ত্ৰৈমাসিকত বাস্তৱ জিডিপি ৭.৮ শতাংশ বৃদ্ধি পাইছে। Gross Fixed Capital Formation বা স্থায়ী মূলধনী বিনিয়োগ ১১.৯ শতাংশ আৰু Private Final Consumption Expenditure বা ব্যক্তিগত চূড়ান্ত উপভোগ ব্যয় ৭.১ শতাংশ বৃদ্ধি পাইছে। অৰ্থাৎ অৰ্থনীতিৰ উৎপাদন আৰু ব্যয় দুয়োটা ক্ষেত্ৰতে গতি থকাৰ কিছু স্পষ্ট প্ৰমাণ আছে। ঔদ্যোগিক উৎপাদন, অটোম’বাইল বিক্ৰী, বেংক ঋণ আৰু কৰ সংগ্ৰহৰ দৰে আন কিছুমান সূচকেও অৰ্থনৈতিক কাৰ্যকলাপ শক্তিশালী হৈ থকাৰ ইংগিত দিছে। সেয়ে ৭.৮ শতাংশক সম্পূৰ্ণ কল্পিত বা ভিত্তিহীন সংখ্যা বুলি উৰুৱাই দিয়াটোও তথ্যভিত্তিক নহ’ব। কিন্তু তাৰ বিপৰীতে ৭.৮ শতাংশ প্ৰকাশ হৈছে বাবেই ভাৰতীয় অৰ্থনীতিৰ সকলো সমস্যা সমাধান হৈছে বুলি ধৰি লোৱাটোও বিপজ্জনক। অৰ্থনৈতিক বৃদ্ধিৰ হাৰ এটা সংখ্যা; দেশৰ অৰ্থনীতিৰ স্বাস্থ্য তাৰ তুলনাত বহু ডাঙৰ বিষয়। চাকৰি সৃষ্টি হৈছে নে নাই, নতুন চাকৰিৰ মজুৰি কিমান, ক্ষুদ্ৰ ব্যৱসায় কিমান শক্তিশালী, পৰিয়ালৰ ঋণ আৰু সঞ্চয়ৰ অৱস্থা কেনেকুৱা, বিনিয়োগ কিমান বহলভাৱে বৃদ্ধি পাইছে—এই সকলো প্ৰশ্নৰ উত্তৰো অৰ্থনীতিৰ প্ৰকৃত ছবি নিৰ্ণয়ৰ বাবে সমানেই গুৰুত্বপূৰ্ণ। প্ৰাক্তন মুখ্য অৰ্থনৈতিক উপদেষ্টা অৰৱিন্দ সুব্ৰমণিয়ন আৰু প্ৰাক্তন মুখ্য অৰ্থনৈতিক উপদেষ্টা কে ভি সুব্ৰমণিয়নৰ মাজতো নতুন জিডিপি তথ্যক লৈ ভিন্ন মত প্ৰকাশ পাইছে। ইয়াৰ পৰা এটা কথা স্পষ্ট—এই বিতৰ্ক কেৱল চৰকাৰ বনাম বিৰোধীৰ ৰাজনৈতিক বাকযুদ্ধ নহয়; অৰ্থনৈতিক তথ্যৰ পদ্ধতি, ব্যাখ্যা আৰু বিশ্বাসযোগ্যতা লৈ বিশেষজ্ঞ সমাজৰ মাজতো আলোচনা চলিছে। সেইবাবেই চৰকাৰৰ বাবে আটাইতকৈ শক্তিশালী উত্তৰ হ’ব সমালোচকক কেৱল ৰাজনৈতিকভাৱে প্ৰত্যুত্তৰ দিয়া নহয়, বৰং অধিক তথ্য, অধিক স্বচ্ছতা আৰু স্বাধীনভাৱে পৰীক্ষা কৰিব পৰা গণনাৰ পথ মুকলি কৰা। আচলতে এই বিতৰ্কত দুটা চৰম অবস্থানেই এৰাই চলিব লাগিব। এফালে, পুৰণি আৰু নতুন জিডিপি ছিৰিজ মিহলাই ২.৬ শতাংশক ‘ভাৰতৰ প্ৰকৃত বৃদ্ধি’ বুলি ঘোষণা কৰাটো পদ্ধতিগতভাৱে সঠিক নহয়। আনফালে, চৰকাৰী ৭.৮ শতাংশক লৈ কোনো প্ৰশ্নই কৰিব নোৱাৰি বুলি কোৱাটোও অৰ্থনৈতিক পৰিসংখ্যাৰ স্বচ্ছতাৰ নীতিৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ নহয়। চৰকাৰী তথ্যক বিশ্বাস কৰিব লাগিব—কিন্তু সেই বিশ্বাস অন্ধ হ’ব নালাগে। পৰিসংখ্যাৰ বিশ্বাসযোগ্যতা দাবীৰে নহয়, তথ্যৰ উৎস, গণনাপদ্ধতি আৰু স্বচ্ছ পৰীক্ষাৰ সুযোগৰ জৰিয়তে প্ৰতিষ্ঠা হয়। সৰ্বশেষত প্ৰশ্নটো ৭.৮ শতাংশ নে ২.৬ শতাংশ—ইমানতে সীমাবদ্ধ নহয়। প্ৰকৃত প্ৰশ্ন হ’ল ভাৰতীয় অৰ্থনীতি আচলতে কিমান দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পাইছে, সেই বৃদ্ধিৰ হিচাপ কিমান স্বচ্ছ আৰু সেই বৃদ্ধিৰ সুফল কিমানজন ভাৰতীয়ৰ জীৱনলৈ গৈছে। চৰকাৰৰ হাতত নতুন জিডিপি ছিৰিজ, নতুন তথ্য আৰু নতুন গণনাপদ্ধতিৰ যুক্তি আছে। সমালোচকৰ হাতত আছে চাকৰি, আয়, মূল্যবৃদ্ধি, বিনিয়োগ আৰু বাস্তৱ জীৱনৰ সৈতে বৃদ্ধিৰ সংখ্যাৰ সামঞ্জস্যক লৈ প্ৰশ্ন। দুয়োটা দিশক একেলগে নোচোৱাকৈ ভাৰতীয় অৰ্থনীতিৰ সম্পূৰ্ণ ছবি পোৱা সম্ভৱ নহয়। ৭.৮ শতাংশ যদি সঁচাকৈয়ে ভাৰতীয় অৰ্থনীতিৰ ভিতৰৰ শক্তিৰ প্ৰতিফলন হয়, তেন্তে সময়ৰ সৈতে সেই শক্তি চাকৰি, আয়, বিনিয়োগ, উৎপাদন আৰু সাধাৰণ মানুহৰ জীৱনযাত্ৰাত দেখা যাবই লাগিব। আৰু যদি নতুন জিডিপি ছিৰিজ সঁচাকৈয়ে পূৰ্বৰ তুলনাত অধিক উন্নত আৰু নিৰ্ভৰযোগ্য হয়, তেন্তে পূৰ্ণ বেক ছিৰিজ, তথ্যৰ উৎস আৰু গণনাৰ পদ্ধতি অধিক স্বচ্ছভাৱে ৰাজহুৱা কৰাটোৱেই হ’ব চৰকাৰৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ উত্তৰ। কাৰণ জিডিপিৰ সংখ্যা কেৱল চৰকাৰৰ সাফল্যৰ বিজ্ঞাপন নহয়; ই দেশৰ অৰ্থনৈতিক নীতি, বিনিয়োগৰ সিদ্ধান্ত আৰু কোটি কোটি মানুহৰ ভৱিষ্যৎ বুজাৰ এক মৌলিক হাতিয়াৰ। সেয়ে ৭.৮ শতাংশক লৈ উল্লাস আৰু ২.৬ শতাংশক লৈ সন্দেহ—দুয়োটাকে তথ্যৰ কঠোৰ পৰীক্ষাৰ মাজেৰে চাব লাগিব। ভাৰতৰ অৰ্থনীতিৰ প্ৰকৃত ছবি কোনো এটা ৰাজনৈতিক পক্ষৰ দাবীত নিৰ্ধাৰিত নহয়। স্বচ্ছ পৰিসংখ্যা, একে ভিত্তিত কৰা তুলনা, স্বাধীন বিশ্লেষণ আৰু সাধাৰণ মানুহৰ বাস্তৱ জীৱনৰ তথ্য—এই সকলোবোৰ একেলগ কৰিহে ক’ব পৰা যাব ভাৰতীয় অৰ্থনীতি আচলতে কিমান শক্তিশালী। ৭.৮ শতাংশৰ দাবীক বিশ্বাসযোগ্য কৰি তোলাৰ দায়িত্ব কেৱল সমালোচকৰ নহয়, চৰকাৰৰো।