৮০ বছৰীয়া ব্যক্তিৰ কোষৰ জৈৱিক বয়স ২০ বছৰৰ তললৈ নমালে বিজ্ঞানীয়ে

Published Date: 26 October, 2026

৮০ বছৰীয়া ব্যক্তিৰ কোষৰ জৈৱিক বয়স ২০ বছৰৰ তললৈ নমালে বিজ্ঞানীয়ে

'আমাৰ অসম’ৰ ডিজিটেল ডেস্কঃ মানুহৰ বয়স ৮০ বছৰ হ’লেও তেওঁৰ শৰীৰৰ কিছুমান কোষৰ বয়সৰ চিন ২০ বছৰৰ তলৰ কোষৰ দৰে কৰিব পাৰি নেকি? জাৰ্মানীৰ বিজ্ঞানীসকলে পৰীক্ষাগাৰত কৰা এক গৱেষণাত এনে সম্ভাৱনাৰ সন্ধান লাভ কৰিছে। বন বিশ্ববিদ্যালয় আৰু বন বিশ্ববিদ্যালয় চিকিৎসালয়ৰ গৱেষকসকলে ৮০ বছৰীয়া এজন ব্যক্তিৰ তেজৰ অপৰিণত কোষৰ পৰা স্নায়ু ষ্টেম কোষ সৃষ্টি কৰি সেই কোষৰ বয়সৰ সৈতে জড়িত আণৱিক বৈশিষ্ট্যসমূহ সলনি কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে। গৱেষণাত নতুনকৈ সৃষ্টি কৰা কোষৰ জৈৱিক বয়স নিৰ্ণয়ৰ সূচক ২০ বছৰৰ তললৈ নামি আহে। এই আৱিষ্কাৰে বাৰ্ধক্যৰ প্ৰক্ৰিয়া বুজাৰ লগতে এলঝেইমাৰৰ দৰে বয়সজনিত স্নায়ুৰোগৰ গৱেষণাত নতুন সম্ভাৱনা সৃষ্টি কৰিছে। অৱশ্যে, ইয়াৰ অৰ্থ মানুহজনৰ বয়স কমি যোৱা নহয়।

সাধাৰণতে মানুহৰ বয়স জন্মৰ পৰা পাৰ হোৱা বছৰৰ হিচাপত নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। কিন্তু শৰীৰৰ কোষবোৰৰ অৱস্থা কেৱল এই বয়সৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰে। বয়স বৃদ্ধিৰ লগে লগে কোষৰ ভিতৰত থকা ডি এন এৰ কিছুমান ৰাসায়নিক বৈশিষ্ট্য সলনি হয়। এই পৰিৱৰ্তনসমূহ পৰীক্ষা কৰি কোষৰ জৈৱিক অৱস্থা আৰু বয়সৰ সৈতে জড়িত লক্ষণসমূহৰ বিষয়ে ধাৰণা কৰিব পাৰি। ইয়াকে কোষৰ আণৱিক বা জৈৱিক বয়সৰ সূচক বুলি কোৱা হয়। উদাহৰণস্বৰূপে, এজন ব্যক্তিৰ বয়স ৮০ বছৰ হ’লেও তেওঁৰ কোষৰ কিছুমান আণৱিক বৈশিষ্ট্য কম বয়সৰ কোষৰ দৰে হ’ব পাৰে। কিন্তু ইয়াৰ ফলত ব্যক্তিজনৰ প্ৰকৃত বয়স বা শৰীৰৰ সামগ্ৰিক অৱস্থা সলনি হোৱা বুলি ক’ব নোৱাৰি।

কোষৰ এই বয়সৰ সূচক নিৰ্ণয় কৰিবলৈ বিজ্ঞানীসকলে ‘এপিজেনেটিক ক্লক’ ব্যৱহাৰ কৰে। ডি এন এৰ নিৰ্দিষ্ট স্থানত মিথাইলেচন নামৰ এক ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তন ঘটে। বয়স বৃদ্ধিৰ লগে লগে এই পৰিৱৰ্তনৰ কিছুমান আৰ্হি সলনি হয়। সেই আৰ্হি বিশ্লেষণ কৰি কোষৰ আনুমানিক জৈৱিক বয়স নিৰ্ণয় কৰা হয়। এই প্ৰক্ৰিয়াত ডি এন এৰ মূল জিনগত সংকেতৰ ক্ৰম সলনি হোৱাটো বাধ্যতামূলক নহয়; বৰং জিনৰ কাৰ্যকলাপ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা ব্যৱস্থাত পৰিৱৰ্তন ঘটে।

বন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধ্যাপক অলিভাৰ ব্ৰুষ্টলে আৰু তেওঁৰ সহকৰ্মীসকলে তেজৰ ৰঙা ৰক্তকণিকা সৃষ্টি কৰা অপৰিণত পূৰ্বসূৰী কোষক পোনপটীয়াকৈ স্নায়ু ষ্টেম কোষলৈ ৰূপান্তৰিত কৰে। এই ৰূপান্তৰৰ বাবে কোষৰ জিনৰ কাৰ্যকলাপ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা বিশেষ কাৰক ব্যৱহাৰ কৰা হয়। স্নায়ু ষ্টেম কোষৰ পৰা পৰৱৰ্তী সময়ত স্নায়ুতন্ত্ৰৰ বিভিন্ন ধৰণৰ কোষ সৃষ্টি কৰিব পাৰি। ইয়াত এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কথা হ’ল, গৱেষকসকলে পৰিণত ৰঙা ৰক্তকণিকা ব্যৱহাৰ কৰা নাছিল। কাৰণ, পৰিণত ৰঙা ৰক্তকণিকাত সাধাৰণতে কোষকেন্দ্ৰ নাথাকে, য’ত কোষৰ ৰূপান্তৰৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় জিনগত উপাদান থাকে।

গৱেষণাত দেখা গৈছে যে কোষৰ পৰিচয় সলনি হোৱাৰ লগে লগে তাৰ বয়সৰ সৈতে জড়িত আণৱিক বৈশিষ্ট্যসমূহো ক্ৰমাগতভাৱে সলনি হয়। প্ৰায় ৫০ দিনৰ ভিতৰত এই বৈশিষ্ট্যসমূহৰ অধিকাংশতে উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তন ঘটে। গৱেষকসকলে ১০০ দিনতকৈ অধিক সময় ধৰি কোষৰ এই পৰিৱৰ্তন পৰ্যবেক্ষণ কৰে। ইয়াৰ ফলত কোষৰ ৰূপান্তৰৰ সময়ত বয়সৰ সৈতে জড়িত আণৱিক সংকেতসমূহ কেনেকৈ সলনি হয়, সেই বিষয়ে অধিক স্পষ্ট ধাৰণা লাভ কৰা সম্ভৱ হৈছে।

এই গৱেষণাৰ আন এটা বিশেষত্ব হৈছে, কোষক প্ৰথমে বহুমুখী ষ্টেম কোষলৈ ৰূপান্তৰিত কৰি তাৰ পিছত স্নায়ু ষ্টেম কোষ সৃষ্টি কৰাৰ পৰম্পৰাগত মধ্যৱৰ্তী স্তৰটো বাদ দিয়া হৈছে। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে তেজৰ অপৰিণত পূৰ্বসূৰী কোষৰ পৰা পোনপটীয়াকৈ স্নায়ু ষ্টেম কোষ সৃষ্টি কৰা হৈছে। বিজ্ঞানীসকলৰ বাবে এই পদ্ধতিয়ে কোষৰ পৰিচয় আৰু বয়সৰ সৈতে জড়িত আণৱিক বৈশিষ্ট্যৰ পৰিৱৰ্তন একেলগে অধ্যয়ন কৰাৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰিছে।

এই আৱিষ্কাৰে বিশেষকৈ এলঝেইমাৰৰ দৰে স্নায়ুৰ অৱক্ষয়জনিত ৰোগৰ গৱেষণাত সহায় কৰিব পাৰে। বয়স বৃদ্ধি এই ৰোগসমূহৰ অন্যতম প্ৰধান বিপদ-কাৰক। বয়সৰ লগে লগে কোষৰ জিনৰ কাৰ্যকলাপ, প্ৰ’টিনৰ নিয়ন্ত্ৰণ আৰু অন্যান্য জৈৱিক প্ৰক্ৰিয়াত পৰিৱৰ্তন ঘটে। কোষৰ বয়সৰ সৈতে জড়িত বৈশিষ্ট্যসমূহ কেনেকৈ সলনি হয়, সেয়া বুজিব পাৰিলে ভৱিষ্যতে এই ৰোগসমূহৰ কাৰণ অনুসন্ধান, পৰীক্ষাগাৰত ৰোগৰ আৰ্হি সৃষ্টি আৰু সম্ভাৱ্য চিকিৎসা-পদ্ধতি পৰীক্ষা কৰাৰ নতুন সুযোগ সৃষ্টি হ’ব পাৰে।

অৱশ্যে, গৱেষণাটোৰ ফলাফলক মানুহৰ বয়স কমোৱাৰ চিকিৎসা বুলি গণ্য কৰাটো ভুল হ’ব। এই পৰীক্ষাত ৮০ বছৰীয়া ব্যক্তিজনৰ শৰীৰৰ বয়স কমোৱা হোৱা নাই, বৰং তেওঁৰ তেজৰ অপৰিণত কোষৰ পৰা পৰীক্ষাগাৰত সৃষ্টি কৰা স্নায়ু ষ্টেম কোষৰ বয়সৰ সৈতে জড়িত কিছুমান আণৱিক বৈশিষ্ট্য সলনি কৰা হৈছে। এই পদ্ধতিৰে এলঝেইমাৰৰ চিকিৎসা আৱিষ্কাৰ হোৱা বুলিও ক’ব নোৱাৰি। মানুহৰ শৰীৰত ইয়াৰ নিৰাপত্তা আৰু কাৰ্যকাৰিতা প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ অধিক গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন। তথাপি, কোষৰ বাৰ্ধক্যৰ প্ৰক্ৰিয়া বুজি ভৱিষ্যতে বয়সজনিত ৰোগৰ গৱেষণাক আগুৱাই নিয়াৰ ক্ষেত্ৰত এই অধ্যয়নে নতুন দিশ দেখুৱাইছে।